Prvi miting opozicije održan je 13.juna 1990.godine na Trgu republike u Beogradu.
Miting opozicije organizovale su Demokratska stranka, Srpski pokret obnove, Narodna radikalna stranka, Liberalna stranka i Socijaldemokratska stranka Jugoslavije.
Prvi miting održan je u organizaciji pet opozicionih stranaka kako bi se izvršio pritisak na Slobodana Miloševića da ispuni zahteve opozicije. Među zahtevima opozicije je bilo rapisivanje izbora ali uz dogovor vlasti i opozicije o pravilima izbornog procesa, kao i o donošenju novog ustava nakon izbora. Okupljenima su se obratili Milan Komnenić, Kosta Čavoški, Dragoljub Mićunović, Veljko Guberina, Predrag Vuletić, Miloš Pešić, Milovan Ćurčić i Vuk Drašković.
Nakon mitinga lideri opozicije su predali svoje zahteve u pisarnici Skupštine Srbije.
Demonstranti su se nakon predatih zahteva uputili ka zgradi televizije RTS, gde ih je dočekala policija koja je pendrecima tukla demonstrante. Tačan broj povređenih nije poznat ali prema pisanju tadašnje štampe preko 100 osoba je povređeno, a najgore je prošao demonstrant Ljubiša Mitić, inženjer i organizator ozvučenja na mitingu, kome je policija polomili ključnu kost. Prebijanja nisu bili pošteđeni ni Dragoljub Mićunović i Borislav Pekić.
16. april 878: Dan kada je Beograd prvi put nazvan svojim slovenskim imenom
Postoje gradovi koji imaju istoriju. A postoje i oni koji imaju kontinuitet — slojeve vremena koji se ne brišu, već nadograđuju. Beograd pripada ovoj drugoj vrsti. Jedan od ključnih trenutaka u tom dugom trajanju dogodio se 16. aprila 878. godine, kada se ime „Beograd“ prvi put pojavljuje u pisanim izvorima. U pitanju je pismo pape…
Mokroluški potok u Beogradu
Mokroluški potok je desna pritoka Save i jedan od brojnih beogradskih vodotokova koji su tokom urbanizacije najvećim delom sprovedeni u podzemne kolektore i pretvoreni u deo kanalizacionog sistema. Nekada je kroz teritoriju današnjeg grada teklo više od četrdeset potoka i reka, a Mokroluški potok je jedan od najznačajnijih među njima. Nastanak i tok Potok nastaje…
Duboki potok u Beogradu
Duboki potok (Beograd) je nekadašnji vodotok koji je tekao kroz današnje urbano područje Beograda, na teritoriji opština Zvezdara i Voždovac. Danas je njegov tok najvećim delom zatrpan i integrisan u gradski kanalizacioni i kišni sistem. Tok i pravac Potok je tekao pravcem današnjih ulica Zage Malivuk, Rimske i Ljermontove, uglavnom u jugozapadnom smeru. Njegova dolina…
Terazijska fontana u Beogradu
U samom središtu Beograd, na prostoru današnje raskrsnice Terazija, gde se ukrštaju pravci ka Prizrenskoj i Balkanskoj ulici, nalazila se do 1947. godine Terazijska fontana – jedan od najprepoznatljivijih urbanih i estetskih elemenata prestonice između dva svetska rata. Danas, na tom mestu nema nikakvog traga njenog postojanja; prostor je u potpunosti podređen saobraćaju. Upravo ta…
Srpski rulet
Uvod Izraz „srpski rulet“ poslednjih godina ponovo ulazi u javni diskurs – najčešće nakon teških saobraćajnih nesreća. Iako deluje kao jasno definisan pojam, u praksi je reč o mešavini realnih događaja, medijskih interpretacija i urbanog folklora. Za razliku od Ruskog ruleta, koji ima precizna pravila, „srpski rulet“ ostaje neformalni termin: oznaka za ekstremno rizično ponašanje…
Đurica Jojkić
Đurica Jojkić (Turija, kod Srbobrana, 1914 — Beograd, 12. februar 1981) – pravnik, partijski i društveno-politički radnik, predsednik Izvršnog veća SR Srbije Đurica Jojkić rođen je 1914. godine u selu Turija, kod Srbobrana. Gimnazijsko obrazovanje stekao je u Srbobranu i Vrbasu, a Pravni fakultet završio je u Beogradu. Kasnije je pohađao Višu partijsku školu „Đuro…
Mihajlo Ratković (? — Beograd, 1953) – stolarski radnik i prvi posleratni gradonačelnik Beograda
Mihajlo Ratković bio je po zanimanju stolarski radnik i stanovao je u beogradskom naselju Kotež Neimar. Tokom nemačke okupacije Beograda (1941–1944), bio je aktivni učesnik Narodnooslobodilačkog pokreta (NOP). Posebno je pomagao svom zetu, Đorđu Andrejeviću Kunu, u izradi falsifikovanih legitimacija za komunističke ilegalce i organizovanju skloništa za partijske aktiviste, čime je direktno doprinosio očuvanju partijske…
Jevrem Tomić (1894–?)
Jevrem Tomić rođen je 1894. godine u Valjevu. Srednju školu i pravni fakultet završio je u Beogradu, gde je započeo karijeru kao advokat, istovremeno aktivno učestvujući u političkom životu. Pripadnik je Demokratske stranke pokojnog Ljube Davidovića, u kojoj je zauzimao ugledno mesto. Gradonačelnik Beograda u periodu 20. jun 1940. 12. april 1941. Prvi put je…
Blok Zaga Malivuk
Blok Zaga Malivuk je jedan od većih i prepoznatljivijih blokova u okviru naselja Krnjača, u gradskoj opštini Palilula u Beograd. Kao i ostali blokovi na levoj obali Dunava, predstavlja mikronaselje – lokalno definisanu celinu bez klasične urbane matrice. Položaj Blok Zaga Malivuk nalazi se u istočnom delu Krnjače, između saobraćajnih i prirodnih barijera koje jasno…
Blok Grga Andrijanović
Blok Grga Andrijanović je jedan od centralnih „blokova“ u okviru Krnjača, u gradskoj opštini Palilula. Za razliku od novobeogradskih blokova, ovde je reč o mikronaselju (kvartu) koje je dobilo ime tokom planskog razvoja leve obale Dunava. Položaj i granice Blok se nalazi u centralnom delu Krnjače i praktično je „čvorište“ između ostalih blokova: Sever: potok…
Vila Aleksandra Leke Rankovića na Senjaku: kuća moći, padova i zaborava
Iza visoke, masivne kapije u ulici Andre Nikolića na beogradskom Senjaku nalazi se prostrano dvorište u kojem stoji oronula predratna vila. Danas je to napušten objekat sa polupanim prozorima, ogoljenim zidovima i stepenicama koje su na ivici raspadanja. Malo ko od prolaznika zna da je ova kuća nekada bila poslednja adresa jednog od najmoćnijih ljudi…
Blok Braća Marić
Blok Braća Marić je stambena mikrolokacija u naselju Krnjača, koje pripada gradskoj opštini Palilula u Beogradu, Srbija. Kao i ostali „blokovi“ u ovom delu Krnjače, ne radi se o klasičnom gradsko‑bloku zgrada po uzoru na Novi Beograd, već o lokalno definisanom naselju koje je dobilo ime tokom urbanizacije krajem 20. veka. Lokacija i granice Blok…
Blok Branko Momirov
Blok Branko Momirov je stambena mikrolokacija u naselju Krnjača, delu gradske opštine Palilula u Beogradu, Srbija. To nije samostalna opština ili administrativna jedinica, već lokalni blok (četvrt) u urbanom sklopu Krnjače — oblasti koja se razvijala uz Dunav, istočno od centra Beograda. Osnovne karakteristike Tip prostora: gotovo u potpunosti stambeni blok (makrolokacija) u okviru naselja…
Besni Fok
Besni Fok je malo prigradsko naselje u sklopu gradske opštine Palilula u Beogradu, Srbija, smešteno u banatskom delu Pančevačkog rita, oko 28 km severno od centra grada. Geografski kontekst Besni Fok se nalazi duž Zrenjaninskog puta, glavnog puta koji povezuje Beograd sa Zrenjaninom u Vojvodini, pored kanala Belanoš u močvarnoj ravnici Pančevačkog rita, između reka Dunav…
Ada Huja
Ada Huja je poluostrvo‑gradsku četvrt i reka‑peninsula na desnoj obali Dunava u okviru opštine Palilula u Beogradu, Srbija. Nalazi se otprilike 4 km od centra grada, između Pančevačkog mosta i naselja Višnjica, i predstavlja jedno od urbanih i prirodnih prostora Beograda sa kompleksnim istorijskim, urbanim i ekološkim kontekstom. Geografski i urbanistički kontekst Ada Huja izvorno je…
Epidemija velikih boginja u Jugoslaviji 1972.
Epidemija Velike boginje u Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija 1972. godine bila je poslednja velika epidemija ove bolesti u Evropi i jedan od najdramatičnijih zdravstvenih događaja u istoriji jugoslovenske medicine. Bolest je u zemlju uneta početkom februara 1972. godine kada se hodočasnik sa Kosova Ibrahim Hoti vratio sa hadžiluka iz Meka u Saudijska Arabija. Tokom povratka…
Stojan Simić (1797–1852) – političar, trgovac i orator
Rođenje i poreklo:Stojan Simić je rođen 25. marta 1797. godine u selu Boljevci u Sremu. Njegov otac bio je austrijski „vendrek“. Rani život i karijera:U mladosti je bio pandur u Bukureštu kod Mihaila Germana, a potom prelazi u Srbiju u službu kneza Miloša Obrenovića. Već 1831. godine postaje član srpske deputacije u Carigradu. Politička aktivnost:…
Demonstracije u Beogradu 9. mart 1991.
Demonstracije koje su počele na Trg republike u Beogradu 9. marta 1991. godine brzo su se, nakon sukoba sa policijom, proširile na veći deo centra Beograd i ostale upamćene kao jedan od najznačajnijih političkih protesta u novijoj istoriji Srbije. Miting je organizovao Srpski pokret obnove na čelu sa Vuk Drašković, uz podršku još nekoliko opozicionih…
Prvi put iz Pariza u Beograd preneta fotografija uz pomoć fototelegrafije
Bila je 1937. godina, i Beograd je bio na pragu tehnološke revolucije. U zgradi Ministarstva pošta, između papira, žica i telegrafskih aparata, testiran je belinograf – inovativni telefotografski aparat koji je mogao da prenese fotografije, crteže ili tekstove na velike udaljenosti preko telefonske veze. Njegov izumitelj, francuski inženjer Édouard Belin (1876–1963), još početkom 20. veka…
Naselje Fontana
Fontana je urbano naselje na teritoriji opštine Novi Beograd u okviru grada Beograd. Predstavlja jedno od prepoznatljivih stambeno-poslovnih jezgara starog dela Novog Beograda. Lokacija i stanovništvo Naselje se prostire od raskrsnice ulica Pariske komune, Narodnih heroja i Otona Župančiča, obuhvatajući severni i centralni deo ovog prostora. Na severu se naslanja na naselje Paviljoni, dok se…
Ada Međica
Ada Međica je izduženo rečno ostrvo obraslo šumom na reci Savi, administrativno u sastavu grada Beograd, na teritoriji opštine Novi Beograd. Smeštena je preko puta Ada Ciganlija, sa kojom je kroz istoriju delila sudbinu graničnog ostrva i mesta vojnih sukoba. Šezdesetih godina 20. veka na ostrvu je izgrađena prva sojenica i osnovano udruženje „Ljubitelji Save…
Kliničko-bolnički centar Zemun
Kliničko-bolnički centar Zemun (KBC Zemun), kolokvijalno poznat kao Zemunska bolnica, predstavlja najstariju zdravstvenu ustanovu u Srbiji i jednu od najstarijih bolničkih institucija na Balkanu. Kao zdravstvena ustanova tercijarnog tipa, danas funkcioniše u sastavu zdravstvenog sistema Republike Srbije i nastavna je baza Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu. Osnovan je 25. februara 1784. godine ujedinjenjem dve konfesionalne…
Viša ženska škola u Beogradu (1863–1918)
Viša ženska škola je prva škola gimnazijskog ranga za devojke otvorena u Beogradu i Srbiji uopšte, čije osnivanje označava početak srednjoškolskog obrazovanja žena u zemlji. Istorijski kontekst i osnivanje Sredinom 19. veka, Srbija, nakon dužih ratova, ubrzano razvija kulturu i obrazovanje. Razmatrane su potrebe otvaranja posebnih škola za devojčice. Prvi pokušaji bili su 1840. godine,…
Svetosavska večernja škola u Beogradu (1887–1912)
Svetosavska večernja škola osnovana je 1887. godine u Beogradu pod pokroviteljstvom Društva Svetog Save i predstavljala je jedan od ključnih instrumenata u širenju srpske prosvete i nacionalne svesti među mladima iz tada neoslobođenih srpskih zemalja, uključujući Staru Srbiju i Makedoniju. Škola je imala za cilj obrazovanje u duhu srpstva i pravoslavlja, očuvanje maternjeg jezika, negovanje…
Društvena Bogoslovsko-učiteljska škola
Društvena Bogoslovsko-učiteljska škola, poznata i pod nazivom Svetosavska večernja bogoslovsko-učiteljska škola, osnovana je 1890. godine u Beogradu pod okriljem Društvo Svetog Save. Iako je radila svega nekoliko meseci – od januara do 23. avgusta 1891. godine – ova ustanova predstavlja značajan primer institucionalizovanog spoja prosvetne, crkvene i nacionalne politike u Kraljevini Srbiji krajem XIX veka….
Dom slepih kralja Aleksandra u Beogradu
Početak institucionalne brige o slepim ratnim invalidima u srpskom narodu vezan je za 1917. godinu i osnivanje Prvog srpskog zavoda za slepe invalide u Bizerti (Tunis). Ova ustanova nastala je u izuzetno teškim ekonomskim i socijalnim okolnostima, u vreme kada se srpska vojska i izbeglice nalaze u ratnom izgnanstvu nakon povlačenja preko Albanije. Zavod je…
Nove tehnologije u Beogradu početkom 20. veka
I. Uvod Početak XX veka u Beogradu obeležen je ubrzanim prihvatanjem novih tehnologija koje su transformisale urbani život, industrijsku proizvodnju i svakodnevne aktivnosti građana. Elektrifikacija, telefonija, tramvajski saobraćaj i moderni transport predstavljali su ključne inovacije koje su grad približavale savremenim evropskim metropolama. Ove tehnologije nisu se razvijale izolovano; one su međusobno delovale i bile povezane…
Elektrifikacija i modernizacija Beograda
I. Uvod Elektrifikacija Beograda predstavlja jedan od ključnih procesa u transformaciji grada iz orijentalno-balkanske prestonice u moderni evropski urbani centar krajem XIX i početkom XX veka. Za razliku od naglih političkih ili urbanističkih promena, elektrifikacija je bila dugotrajan, višefazan i tehnički složen proces, koji je obuhvatao tehnološke eksperimente, institucionalne odluke, infrastrukturne zahvate i društvene promene….
Prva mоdеrna garaža u Bеоgradu
Prva moderna garaža u Beogradu izgrađena je 1929. godine i predstavlja jedan od ključnih simbola početka motorizacije i urbanog moderniteta grada između dva svetska rata. Podignuta je u Ulici Majke Jevrosime 30 kao prva javna garaža u Beogradu, ali i na Balkanu, u trenutku kada automobil prestaje da bude luksuzna retkost i postaje sastavni deo…
Uvođenje prvih telefona u Beogradu
Krajem 19. veka Beograd je bio grad u kome su se vesti prenosile glasnicima, pismima i telegrafom. Ideja da se ljudski glas prenese žicom, gotovo trenutno, delovala je kao tehničko čudo, ali i kao nepotrebna egzotika. Upravo u tom vremenu nastaje jedan od najvažnijih, a danas često zaboravljenih trenutaka u istoriji grada — uvođenje prvih…
Pantelejmon „Panta” Mihajlović (1854–1932)
U istoriji srpske tehnike i komunikacija ime Pantelejmona „Pante” Mihajlovića zauzima posebno mesto. Iako nikada nije stekao lično bogatstvo niti širu društvenu slavu, Mihajlović je ostao upamćen kao čovek koji je uveo prvu telefonsku liniju u Beogradu, postavivši temelje moderne telefonije u Srbiji. Rani život i obrazovanje Pantelejmon Mihajlović rođen je 1854. godine u Bogatiću,…
Branko Pešić: Gradonačelnik među Beograđanima
Beograd šezdesetih i sedamdesetih godina XX veka bio je grad u brzom rastu. Novi mostovi, škole, bolnice, stambeni blokovi – sve to menjalo je lice grada, ali život građana nije bio uvek lak. U tom vremenu, jedna ličnost je postala sinonim za neposrednost i poverenje: Branko Pešić, gradonačelnik koji je uspevao da ostane “čovek iz…
Zlatni period Beograda – Branko Pešić: Urbanizam, kultura i društvena povezanost (1960–1980)
Period između 1960. i 1980. godine predstavlja ključni trenutak u istoriji Beograda, kada se grad transformisao iz uglavnom centralno-planiranog urbanog prostora u modernu metropolu sa jasno definisanim infrastrukturnim i kulturnim simbolima. Ove dve decenije karakterišu masovna izgradnja stambenih kompleksa, modernih poslovnih zgrada, mostova i saobraćajnica koje su Beogradu omogućile povezivanje starih i novih delova grada,…
Branko Pešić
Rani život i porodični koreni (1922–1938) Branko Pešić rođen je 1. oktobra 1922. godine u Zemunu, tada delu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Njegova porodica poticala je iz stare i ugledne zemunske tradicije, i iako skromna, imala je duboke korene u lokalnoj zajednici. Prema porodičnom predanju, njegov predak Jovan Đorđević, siroče iz Niša, pobegao je…
Arheološko nalazište Čaršija Ripanj
Arheološko nalazište „Čaršija“ (u prevodu: „tržni prostor“ ili „čaršija“) nalazi se na teritoriji naselja Ripanj u opštini Voždovac, grad Beograd. Ovo praistorijsko mesto predstavlja jedan od značajnijih neolitskih lokaliteta na beogradskom području, kao svedočanstvo dugog ljudskog trajanja i razvoja u doba vinčanske kulture — jedne od najznačajnijih neolitskih civilizacija u nekadašnjoj Jugoslaviji i širem evropskom…
Arheološko nalazište Usek (Banjica)
Arheološko nalazište Usek nalazi se u beogradskom naselju Banjica (opština Voždovac) i predstavlja jedno od najznačajnijih praistorijskih lokaliteta na teritoriji Srbije. Ono pripada vinčanskoj kulturi – jednoj od najznačajnijih neolitskih kultura stare Evrope. Preistorijski kontekst i značaj Usek je neolitsko naselje koje se razvijalo na ovom prostoru pre više hiljada godina – neprekidno od oko…
Arheološko nalazište Lugovi
Arheološko nalazište „Lugovi“, nalazi se južno od sela Županjac u opštini Lazarevac (grad Beograd), uz desnu stranu Ibarske magistrale, na pravcu od Beograda ka Ldžiґu. Ovo područje, danas deo šireg lokaliteta Lazarevca, jedno je od značajnih antičkih mesta na teritoriji centralne Srbije. Geografski i istorijski kontekst Lokalitet Lugovi leži na prostoru koji je u antičkom…
Arheološko nalazište „Zabran Petrovčić“ – svedok srednjovekovnog života u Sremu
Arheološko nalazište „Zabran Petrovčić“ predstavlja jedan od značajnijih srednjovekovnih lokaliteta na području zapadne Srbije, u okolini Dobanovaca, nedaleko od naselja Petrovčić u opštini Surčin (grad Beograd). Otkriveno je tokom arheoloških istraživanja 1963. godine na teritoriji lovno‑šumskog gazdinstva „Dobanovački zabran“, gde su pronađeni ostaci crkve, grobova i nekropole. Otkrića i nalazi Na lokalitetu su prilikom iskopavanja…
Pariguz
Pariguz (poznat i kao Resničko jezero) je veštačko jezero u beogradskom naselju Resnik, izgrađeno krajem 1980-ih godina. Jezero je dugačko oko 700 metara, a široko približno 120 metara. Na mestu današnjeg jezera nekada je proticao potok, a u okolini se nalazilo blato za koje se verovalo da ima lekovita svojstva, naročito za lečenje šuljeva. Zbog…
Julino brdo
Julino brdo predstavlja jedno od najznačajnijih stambenih naselja nastalih u Beogradu tokom druge polovine 20. veka, ne samo po svom položaju već i po arhitektonskom i urbanističkom konceptu koji je u trenutku nastanka označio iskorak u planiranju gradskog prostora. Autori i vreme nastanka Autori naselja bili su istaknuti arhitekti Milan Lojanica, Predrag Cagić i Borivoje…
Belo brdo
Belo brdo je arheološki lokalitet koji se nalazi na desnoj obali Dunava, u selu Vinča, 14 km jugoistočno od Beograda. Na ovom lokalitetu su istraživani ostaci najvećeg praistorijskog naselja u Srbiji i jednog od najznačajnijih neolitskih lokaliteta u Evropi. Nalazište je dobilo ime Belo brdo po svetloj boji lesne terase na kojoj se nalazi, ali…
Sveci koji postradaše u Beogradu: Sveti Alimpije Stolpnik – vera koja se uzdigla iznad grada
Za razliku od mučenika čije je stradanje zapečaćeno krvlju, Sveti Alimpije Stolpnik svedoči o drugom, tišem mučeništvu – onom koje se živi svakoga dana, telom prikovanim za molitvu i podvig. Iako nije postradao u samom Singidunumu, njegovo poreklo i rani život vezuju se za širi beogradski prostor, tadašnji pogranični pojas Vizantijskog carstva na Dunavu. Sveti…
Izbori za odbornike Skupštine Beograda 1910. godine
Dana 28. marta 1910. godine održani su izbori za odbornike Skupštine Beograda i članove opštinske uprave, u sklopu lokalnih izbora na teritoriji cele Kraljevine Srbije. Ovi izbori predstavljaju značajan period u razvoju beogradske lokalne samouprave, karakterisan političkom pluralnošću i rastom broja birača. Organizacija i pravni okvir Prema Zakonu o opštinama iz 1902. godine, Opštinski odbor…
Izbori za odbornike Skupštine Beograda 1906.
Dana 15. januara 1906. održani su izbori za beogradske časnike, odnosno za odbornike i njihove zamenike Skupštine Beograda. Ovi izbori predstavljaju važan momenat u istoriji lokalne samouprave Srbije u periodu posle uvođenja Zakona o opštinama iz 1902. godine. Organizacija i pravni okvir Prema Zakonu o opštinama iz 1902. godine, Opštinski odbor Beograda sastojao se od…
Izbori za predsednika opštine varoši Beograda 1889.
Izbori za beogradsko časništvo održani su po novom Zakonu o opštinama, koji je stupio na snagu 25. novembra 1889. godine. Ministar unutrašnjih dela odredio je način sprovođenja izbora, uključujući: sastavljanje biračkih spiskova po kvartovima (svi koji su imali pravo glasa i plaćali porez prethodnih 15 godina i za prvo polugodište tekuće godine); formiranje kvartovskih biračkih…
Biblioteka grada Beograda
Još od trenutka kada je Beograd postao prestonica, u javnosti su se pojavljivali zahtevi da Opština grada podigne Narodni dom – prostor u kome bi bili smešteni čitaonica i biblioteka, kao temelji kulturnog života jedne moderne varoši. Ta potreba nije bila samo simbolična: ona je odražavala stremljenje Beograda da se iz orijentalne kasabe preobrati u…
9. januar 1911 – Let koji je ušao u istoriju Beograda
Jutro 9. januara 1911. godine osvanulo je hladno, ali vedro nad Beogradom. Sa zidina Donjeg grada Beogradske tvrđave pogled se pružao ka ušću Save u Dunav, mestu gde su se vekovima sudarale vojske, carstva i sudbine. Tog dana, međutim, istorija je dobila drugačiji tok – Beograd je postao pozornica jednog od prvih vazduhoplovnih poduhvata na…
Prvi javni koncert u Beogradu
Prvi javni koncert u Beogradu vezuje se za ime Josifa Šlezingera, vojnog kapelmajstora i kapelnika kneza Miloša Obrenovića, jednog od utemeljivača organizovanog muzičkog života u novovekovnoj Srbiji. Ovaj događaj održan je u dvorani Teatra na Đumruku, prostoru koji je u prvoj polovini XIX veka bio jedno od retkih mesta namenjenih javnim kulturnim priredbama u tada…
Prvi izbori u Beogradu
Sredinom 19. veka, Beograd je bio u srcu promena koje su oblikovale modernu Srbiju. Prestonička varoš, sa svojim uskim kaldrmisanim ulicama, trgovačkim radnjama i kafanama, polako je sticala institucije koje će je učiniti gradom sa organizovanom upravom. Godine 1863, po prvi put u Beogradu, održani su izbori za opštinski odbor – telo koje je trebalo…
Izbori za predsednika opštine varoši Beograda 1891.
Odbor opštine varoši Beograda doneo je 15. aprila 1891. godine odluku da se 5. maja iste godine održe izbori za predsednika opštine varoši Beograda, budući da je dotadašnji predsednik opštine Nikola Pašić prestao da obavlja tu dužnost stupanjem na položaj predsednika Ministarskog saveta Kraljevine Srbije. Sud opštine varoši Beograda potvrdio je ovu odluku 20. aprila…
Beogradska berza
Beogradska berza nije nastala kao puka ekonomska institucija, već kao odraz ambicije jedne mlade države da se uključi u tokove modernog sveta. Njena istorija je istovremeno i istorija Srbije – sa usponima, prekidima, ratovima i dugim pauzama između dva pokušaja normalnosti. Zakonski temelji i osnivanje (1886–1895) Pravni osnov za osnivanje berzanske institucije u Srbiji stvoren…
Ulica otvorenog srca – istorija jedne beogradske tradicije
Manifestacija Ulica otvorenog srca danas je jedno od prepoznatljivih obeležja Beograda – prvo januarsko jutro koje grad pretvara u veliku, otvorenu kafanu i pozornicu. Ipak, njeni koreni nisu u zvaničnim programima i protokolima, već u kafanskoj toplini, glumačkoj solidarnosti i ideji jednog čoveka – Mila Vlahovića – Miće, dugogodišnjeg upravnika čuvene Srpske kafane u Svetogorskoj…
Prvi novogodišnji vatromet u Bloku 45
U Bloku 45 Nova godina nikada nije čekala ponoć. Ona stiže ranije, tačno u 18 časova, između betona i neba, tamo gde se zgrade u Jurija Gagarina – 173, 167, 183 i 185 – gledaju preko terena kao stari znanci koji znaju da je red da se još jednom zapali svetlost u mraku godine. Prvi…
Palilulska pijaca
Kad danas prelaziš prag Palilulske pijace, možda ne primećuješ da kročiš u prostor koji je formalno nastao sredinom 20. veka, ali čije korene treba tražiti u društvenim i ekonomskim pokretima Beograda koji su počeli mnogo ranije. Rođenje pijace (1949–1950): spontano tržište na rubu grada Dok su u širem centru Beograda — od Zelenog Venca do…
Beograd u osmanskim defterima – Defter 1570
Defter iz 1570. godine prikazuje Beograd kao zreo i stabilan grad zanata. Ako su prethodni defteri dokumentovali nastanak, organizaciju i vrhunac zanatskog života, ovaj defter pokazuje kako grad funkcioniše pod punom administrativnom kontrolom Osmanskog carstva, dok istovremeno čuva vitalnost svojih zanata. Grad pod nadzorom Beograd iz 1570. više nije kaotična kasaba. Defter beleži precizne podatke…
Beograd u osmanskim defterima – Defter 1560
Četrdeset godina nakon osmanskog osvajanja, Beograd je u defteru iz 1560. godine prikazan kao zreo zanatski centar. Ako su prethodni defteri iz 1521. i 1536. pokazivali period prilagođavanja i organizacije, ovaj defter svedoči o punoj funkcionalnosti grada, u kome zanat određuje ne samo ekonomiju, već i prostornu i društvenu strukturu. Broj i raznovrsnost zanata Defter…
Beograd u osmanskim defterima – Defter 1536
Petnaest godina nakon osvajanja Beograda, defter iz 1536. godine pokazuje grad u fazi stabilizacije i razvoja. Ako je 1521. godina bila trenutak prilagođavanja, 1536. otkriva grad koji već zna kako da funkcioniše kao urbani organizam, u kome je zanat ne samo sredstvo za život, već i temelj društvenog poretka. Čaršija i mahalanje: prostor po meri…
Beograd u osmanskim defterima – Defter 1521
Defter iz 1521. godine predstavlja prvi veliki administrativni pogled Osmanskog carstva na Beograd nakon osvajanja. U njemu grad još nije potpuno preoblikovan po novim pravilima, ali je već jasno da se ne posmatra samo kao tvrđava ili vojna tačka, već kao urbana celina čiji se život meri radom. Za razliku od kasnijih istorijskih narativa koji…
Beograd u osmanskim defterima – grad zanata
Osmanski defteri predstavljaju najpouzdaniji i najdetaljniji izvor za razumevanje Beograda kao grada rada i zanata u periodu od 16. do 18. veka. Za razliku od kasnijih narativnih izvora, koji Beograd često posmatraju kao vojno i strateško uporište, defteri ga prikazuju kao živi urbani organizam, u kome su zanati činili osnovu svakodnevnog života i gradske ekonomije….
O nestalim zanatima Beograda
Beograd je nekada bio grad koji se razumeo po zanatu. Pre nego što su ulice dobile imena po političkim figurama, nosile su u sebi logiku rada: znalo se gde se kuje, gde se šije, gde se boji, gde se meri. Zanati nisu bili folklor – bili su infrastruktura svakodnevice. U tom svetu, zanatlija nije bio…
Moda u Beogradu između dva rata
Između dva svetska rata Beograd se ne oblači naglo, ali se oblači sa namerom. Posle godina improvizacije i sećanja, grad ponovo uči da gleda sebe u izlogu. Odeća više nije puka potreba – ona postaje znak oporavka, dokaz da život ne mora da se nosi samo izdržljivo, već i lepo. Moda u ovom periodu ne…
Rebeka Jakovljević Amodaj – beogradska dama mode između dva svetska rata
Rebeka Jakovljević Amodaj (Zemun, 25. decembar 1897 — Tel Aviv, 1981) bila je jedna od prvih srpskih modnih kreatorki i najpoznatijih vlasnica modnih salona u Beogradu tokom prve polovine 20. veka. Njen modni salon važio je za simbol beogradskog šika, a sama Rebeka je brzo postala zvezda mondenskih krugova. Rođena je kao najstarije od jedanaestoro…
Moda u Beogradu: Beograd pred Prvi svetski rat – moda stabilnosti i slutnje
Neposredno pred Prvi svetski rat Beograd izgleda kao grad koji je konačno sklopio sopstveni lik. Njegove ulice su prepoznatljive, njegove navike ustaljene, a njegova odeća – sigurna. Moda tog trenutka ne traži pažnju. Ona ne želi da šokira, ne pokušava da se nametne. Beograd se oblači kao grad koji veruje da ima vremena. U tom…
Moda u Beogradu: Početak 20. veka – grad koji uči da bude siguran u sebe
Na početku 20. veka Beograd više ne pita kako treba da izgleda. To pitanje je već postavljeno i previše puta ponovljeno u decenijama iza njega. Sada grad oblači ono što je ranije samo isprobavao. Moda prestaje da bude dokaz pripadnosti Evropi i postaje navika jednog grada koji je naučio da živi u javnosti. Ulica više…
Moda u Beogradu: Kraj 19. veka – između čaršije i Evrope
Beograd krajem 19. veka nije bio grad jedne mode, već grad dva vremena koja su se sudarala na istim kaldrmama. Dok su se u uskim sokacima Dorćola i dalje čuli koraci u opancima i škripa dimija, nekoliko stotina metara dalje, na Terazijama, pojavljuju se cipele sa sjajem kakav grad dotad nije poznavao. Moda tada nije…
Prvo srpsko velosipedsko društvo
U Beogradu osamdesetih godina XIX veka vreme još nije imalo brzinu. Grad se budio polako, uz zvuke konjskih kopita po kaldrmi, škripu drvenih točkova i pozdrave trgovaca koji su otvarali radnje duž varoških sokaka. I baš u takav grad, između orijenta koji se povlačio i Evrope koja je kucala na vrata, stigao je – velosiped….
Beogradski bermudski trougao: Gde su nestajali dani, a rađale se legende
U samom srcu starog Beograda, na nekoliko koraka između redakcija Politike, Borbe i Radio Beograda, postojao je prostor u kojem je vreme gubilo jasan oblik. Nisu tu nestajali brodovi i avioni, ali su nestajali dani i noći, obećanja da će se „popiti samo jedno“, i planovi da se kući stigne pre ponoći. Taj prostor nazvan…
Prvo klizalište nepravilnog oblika u Beogradu
Prvo klizalište nepravilnog oblika u Beogradu otvoreno je na Adi Ciganliji 21. decembra 2017. godine. Prvo klizalište nepravilnog oblika otovreno je na prostoru Kamenog grada na Adi Ciganliji, uz vatromet, muzičko-zabavni program, kao i prisustvo gradskih zvaničnika i javnih ličnosti. Centralni deo je bio pravougaonog oblika, dok je polukružna staza obuhvatala deo oko kamenja. Ukupna…
Seljački krstaški rat 1096. godine: prolazak kroz Balkan i uticaj na Zemun, Beograd i Niš
Seljački krstaški rat 1096. godine predstavlja jedan od najznačajnijih narodnih pokreta srednjeg veka, iako je vojno bio beznačajan. Poznat i kao Narodni krstaški rat, ovaj pohod prethodio je Prvom krstaškom ratu i uključivao je mase siromašnih seljaka, zanatlija, prosjaka i dece iz zapadne Evrope. Njegov cilj je bio oslobođenje Jerusalima, ali bez organizovane vojne strukture…
Prva fudbalska utakmica pod reflektorima u Beogradu: Kada je grad zaigrao noću
Beograd, 22. jun 1932. – Te večeri stadion “Jugoslavija” bio je pun uzbuđenja, ali i neobične napetosti. Na terenu su se suočili FK Jugoslavija i francuski šampion Racing Club de Paris, u utakmici koja je ušla u istoriju – prvoj fudbalskoj utakmici u Beogradu koja se igrala pod reflektorima. Oko 12.000 gledalaca okupilo se da…
1801. godina – Odmetnuti janičari i teror dahija u Beogradskom pašaluku
Godine 1801. Beogradski pašaluk zadesila je velika nemirna previranja. Odmetnuti janičari, vojni garnizon koji je izgubio vernost centralnoj vlasti u Istanbulu, preuzeli su kontrolu nad gradom. Na čelu ove grupe nalazile su četiri najmoćnije beogradske dahije: Aganlija, Kučuk-Alija, Fočić Mehmed-aga i Mula Jusuf. Njihov prvi i najpoznatiji čin bio je ubistvo Hadži Mustafa-paše, tadašnjeg valije…
Prva Hitna pomoć Beogradu: Istorija hitne medicinske službe
Prvi korak ka organizovanju hitne ili ti medicinske pomoći u Srbiji, postavljen je u Beogradu i širom zemlje donošenjem Sretenjskog ustava dogodio se 1835. godine. Iako Sretenjski ustav ne propisuje direktno obavezu organizovanja zdravstvene službe, njegovo poglavlje o opštenarodnim pravima uspostavlja princip zaštite života i slobode svakog građanina — što je kasnije u 19. i…
Opsada i oslobođenje Beograda 1806.
Godina 1806. ostala je u sećanju srpskog naroda kao ključna tačka Prvog srpskog ustanka (1804–1813). Nakon dve godine borbi protiv dahija i turskih vlasti, srpski ustanici, predvođeni Voždom Đorđem Petrovićem Karađorđem, krenuli su ka najvećoj i najvažnijoj meti – Beogradu. Ovaj grad, strateški smešten na ušću Save u Dunav, bio je najjače uporište Osmanlija u…
Prvi bordeli u Beogradu
Beograd je grad u kojem se društvene promene najbrže vide na periferiji života — u kafanama, krčmama, hanovima i mračnim ulicama, mnogo pre nego u zvaničnim institucijama. Tako je bilo i sa prostitucijom.Dok su istorijski izvori uglavnom pisani o vladarima, ratovima i reformama, bordeli su živeli u zapećku — ali veoma prisutni, utkani u svakodnevicu…
Opis zgrade Teatra na Đumruku
Zgrada u kojoj je delovao Teatar na Đumruku nalazila se u blizini današnje ulice Kralja Petra, u donjem delu varoši, na mestu gde se nekada ulazilo u grad iz pravca Dunava. Bila je to tipična carinska kuća svog vremena — niska, dugačka, ozidana čvrstim, ali jednostavnim materijalom, bez ikakvih ukrasa koji bi nagoveštavali buduću kulturnu…
Zanimljivosti Teatar na Đumruku
Teatar na Đumruku ( Pozorište na carini ) je prvo stalno pozorište u Beogradu, radilo je tokom 1841. i 1842. godine, u blizini današnjeg Savskog pristaništa Luke Beograd. Pozorište je otvoreno 4. decembra 1841.godine delom Jovana Sterije Popovića „Smrt Stefana Dečanskog“. U početku,tačnije,od 4. decembra pa do 25. februara 1842. godine glumačka postava u prvom stalnom pozorištu…
Prva pozorišna kritika u istoriji srpske štampe i prvi pozorišni plakat
Teatar na Đumruku predstavlja jedno od najranijih pozorišnih središta u Beogradu i važnu preteču kasnijeg profesionalnog pozorišnog života u Srbiji. Delovao je oko 1841. godine u zgradi beogradske carinarnice (đumruka), po kojoj je i dobio ime, i smatra se jednim od prvih prostora u gradu gde su se redovno izvodile pozorišne predstave. Teatar na Đumruku…
Teatar na Đumruku
Teatar na Đumruku predstavlja jedno od najranijih pozorišnih središta u Beogradu i važnu preteču kasnijeg profesionalnog pozorišnog života u Srbiji. Delovao je oko 1841. godine u zgradi beogradske carinarnice (đumruka), po kojoj je i dobio ime, i smatra se jednim od prvih prostora u gradu gde su se redovno izvodile pozorišne predstave. Istorijski kontekst U…
Kuća koja ne prima gospodare – Urbana legenda iz Ulice kneza Miloša
Ulica kneza Miloša je tokom vekova mnogo toga videla — parade, ministre, vojske, ambasadore, požare, pa i bombe. Ali između visokih zdanja, na jednom komadu tla koji kao da izmiče svim mapama, nalazi se kuća o kojoj se retko govori. Ne zbog tajnosti, već zbog straha da se spominjanjem njenog imena priziva nešto što ne…
Ulica Kneza Miloša
Osnovne informacije Lokacija: Ulica Kneza Miloša spaja Terazije sa Dedinjem, prolazi kroz centralni deo Beograda i predstavlja jednu od glavnih saobraćajnica u gradu. Dužina: Oko 1,5 km. Vrsta ulice: Saobraćajnica, administrativni i politički centar. Istorijski razvoj 19.vek – Početak urbanizacije Ulica je dobila ime po knezu Milošu Obrenoviću, vladaru Srbije koji je bio ključna figura…
Čitanje hatišerifa Mahmuda II na Tašmajdanu (1830)
Čitanje hatišerifa Mahmuda II na Tašmajdanu predstavlja ključni događaj u istoriji Srbije, kada je Osmansko carstvo formalno priznalo autonomiju Kneževine Srbije. Svečanost je održana 1830. godine u Beogradu, na Tašmajdanu, u prisustvu kneza Miloša Obrenovića i beogradskog paše. Istorijski kontekst Početkom 19. veka, Srbija se nalazila unutar Osmanskog carstva, ali je nakon Prvog (1804–1813) i…
Nikola Spasić – trgovac, zadužbinar i tihi graditelj Beograda
Nikola Spasić rođen je 1838. godine u beogradskoj zanatskoj porodici, u vreme kada je grad još uvek nosio tragove orijentalne varoši, a srpska država bila tek u stvaranju. Od najranije mladosti bio je upućen u svet rada, discipline i trgovine, a trgovački put odveo ga je najpre u male radionice kože i tekstila — zanate…
Zgrada generalštaba ili Kamena palata u Beogradu
Zgrada Generalštaba, poznata i kao Kamena palata ili Baumgartenova palata, nalazi se u Beogradu, u ulici Kneza Miloša 33. Ovaj reprezentativni objekat podignut je između 1924. i 1928. godine po projektu ruskog emigranta i arhitekte Vasilija Vilhelma Baumgartena, a od 1984. godine nalazi se pod zaštitom države kao spomenik kulture od velikog značaja. Odmah po…
Prvi izbori za narodne poslanike u Beogradu
Godina 1858. ušla je u političku istoriju Srbije kao trenutak kada je Beograd prvi put postao središte organizovanih izbora za narodne poslanike. Iako je Kneževina Srbija već imala institucije koje su oblikovale njen politički život, upravo su ovi izbori — održani u previranjima smene vlasti, borbe između ustavobranitelja i pristalica dinastije Obrenović — predstavljali jasan…
Velika kasarna
Knez Miloš podigao je najveću kasarnu u Srbiji. Građena je od 1834. do 1836. godine i nalazila se u bloku između današnjih ulica, Knez Miloševe , Nemanjine, Resvske i Masarikove. Bolje rečeno sama zgrada Velike kasarne nalazila se tačno preko puta današnje zgrade Ministarstva finansija u ulici kneza Miloša ili ti levo od sadašnje „Kamene…
Virtembergova kasarna u Beogradu
Virtembergova kasarna ili Aleksandrova kasarna bila je najreprezentativnija građevina austrijskog Beograda u blizini istoimene kapije na Beogradskoj tvrđavi. Virtenbergova ili Aleksandrova kasarna, kao najveća i najreprezentativnija zgrada u Beogradskoj varoši (sa tri velika unutrašnja dvorišta), nalazila se na potezu između nekadašnje kafane Ruski car i Zmaj Jovine ulice i protezala se svojom dužom stranom, u…
Zgrada Generalštaba u Beogradu
Zgrade Generalštaba Vojske Jugoslavije u Beogradu (često nazivane i zgrade Generalštaba i Ministarstva odbrane) nalaze se u centru grada, na uglu Kneza Miloša i Nemanjine ulice. To su dva povezana, monumentalna objekta koje je projektovao čuveni arhitekta Nikola Dobrović, a izgrađene su između 1954. i 1963. godine. Arhitektura i simbolika Kompleks se sastoji od dve…
Kafana Jasenica
Kafana „Jasenica” nalazila se u Ulici Cara Dušana. Kada je tačno otvorena nije poznato. Pominje se 1892. godine. Istorijski gledano je poznata zbog dva događaja. U ovoj kafani je Mika Alas 1903. uz riblju čorbu ugostio tadašnju srpsku vladu. 6-7. oktobra 1915. godine ispred ove kafane je major Dragutin Gavrilović, oko 14.30, je prikupio svoja…
Zgrada stare pošte u Beogradu
Zgrada stare pošte u Beogradu bio je objekat na Savskom trgu u Beogradu. Nalazio se pored zgrade bivše Glavne železničke stanice. Zgrada je izgrađena 1929. godine po projektu arhitekte Momira Korunovića i smatrana je za jednu od najlepših građevina u međuratnom Beogradu i vrhunsko delo modernog srpsko-vizantijskog stila. Nakon teških oštećenja u savezničkom bombardovanju 1944….
Prvi ženski rok bend u Beogradu „Sanjalice“
Rok bend „Sanjalice“ su bile prvi ženski jugoslovenski i srpski rok bend iz Beograda. Osnovale su ga tinejdžerke sa Karaburme. Bend je zvanično osnovan 1. januara 1965. godine, a prvi nastup imale su 29. decembra 1964. godine u Pionirskom parku u Beogradu. Prvu postavu benda činiile su Ljiljana Mandić (vokal, gitara), Slobodanka Mišćević (ritam gitara,…
Prva bionička šaka u svetu – Beogradska šaka
Beogradska šaka je naziv za prvu bioničku šaku u svetu ili ti elektronsku šaku. Šaku su 1963. godine na Institutu Mihajlo Pupin konstruisali srpski naučnici i profesori sa Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu, Rajko Tomović i Miodrag Rakić. Prvi eksperimentalni model bioničke šake napravljen je 1959. godine, a već naredne godine prikazan je na Međunarodnom kongresu…
Istorija grafita u Beogradu
Prvim grafitom u Beogradu, i u Srbiji, smatra se grafit koji se nalazi u Sremskoj ulici u Beogradu „Glasajte za Filipa Filipovića“. Najstariji sačuvani grafit „Glasajte za Filipa Filipovića “ nastao je avgusta 1920. godine tokom izborne kampanje za gradonačelnika Beograda. Filip Filipović bio je kandidat KPJ ( Komunističke partije Jugoslavije). Kandidat KPJ je imao…
Tramvaj na liniji broj dva ( krug dvojke)
Prvi Beogradski tramvaj pušten je u saobraćaj 14. oktobra 1892. godine i linija mu je bila Kalemegdan – Slavija. Prvi tramvaj je bio na zaprežni tj. vukli su ga konji da bi dve godine kasnije na ulice izašao tramvaj na električni pogon. Tokom 1904. godine tramvaji na električni pogon su totalno potisnuli tramvaje sa konjskom…
Čuburski potok
Čuburski potok je tekao je pravcem današnjeg Južnog Bulevara , dolinom južno od današnjih naselja Čubura i Neimar, uglavnom u pravcu zapad-jugozapad. Kod Autokomande se ulivao u Mokroluški potok, koji je takođe pretvoren u podzemni kolektor. Izvor potoka je imao malu izdašnost, pa je na njega bilo postavljeno, ukopano u zemlju, bure bez dna koja…
Bulbulderski potok
Bulbulderski potok je izvirao je sa zapadne strane brda koje će kasnije biti prozvano Zvezdara, tekao je pravcem današnjih ulica Dimitrija Tucovića i Cvijićevom i ulivao se u Dunav blizu današnjeg Dunavskog pristaništa. Današnja Cvijićeva ulica je sve do 1928. godine i nosila naziv Bulbulderski potok. „Bulbulder“ potiče od turskih reči i može se prevesti…
Kapela vojvode Radomira Putnika
Kapela vojvode Radomira Putnika nalazi se na Novom groblju u Beogradu. Izgrađena je 1929. godine, na centralnoj stazi iznad crkve Sv. Nikole, poprojektu arhitekte Aleksandra Vasića. Kapela je izvedena u poznom srpsko-vizantijskom stilu sa elementima ar dekoa.Izgrađena je od belog mermera i ukrašena figurama srpskih vojnika koji stoje na večnoj straži i odaju počast vojvodi….
Tramvaj na liniji broj 8
Tramvajska linija broj osam je nestala iz nekadašnje linije broj devet. Tramvajska linija 9 je saobraćala od Narodnog pozorišta do Klanice, a kasnije je produžena do Karaburme. Svečano je puštena 1924. godine, ali je 1939. zamenjena kružnom autobuskom linijom 27. Linija broj 8 išla je ulicom nekadašnjeg 29. Novembra, a danas Bulevarom despota Stefana. Tramvaj…
Park Dušana Jovanovića u Beogradu
Park Dušana Jovanovića u Beogradu Datum imenovanja: 27.06.2025. Mesto: Beograd Država: Srbija Mitićeva rupa u Beogradu javni je gradski park i nalazi se na teritoriji opštine Vračar. Osnovan 2000. godine, Dana 27.06.2025. Odbornici Skupštine grada odlučili su da javnoj zelenoj površini na Vračaru, poznatoj po nazivu Mitićeva rupa, daju naziv Park Dušana Jovanovića, po četrnaestogodišnjem…