Ada Međica je izduženo rečno ostrvo obraslo šumom na reci Savi, administrativno u sastavu grada Beograd, na teritoriji opštine Novi Beograd. Smeštena je preko puta Ada Ciganlija, sa kojom je kroz istoriju delila sudbinu graničnog ostrva i mesta vojnih sukoba.
Šezdesetih godina 20. veka na ostrvu je izgrađena prva sojenica i osnovano udruženje „Ljubitelji Save i Dunava”, koje od tada upravlja ovim prostorom. Danas je Ada Međica poznata kao oaza mira, netaknute prirode i alternativnog načina boravka u neposrednoj blizini urbanog jezgra.
Opšte karakteristike
Ostrvo se prostire na 11,58 hektara. Dugačko je oko 1.150 metara, dok je najveća širina 174 metra. Najveći deo površine prekriven je šumom, a na njemu se nalazi 86 sojenica i 202 splava. Vikendom ovde boravi i do 2.000 posetilaca.
Maksimalna dozvoljena veličina objekata je 25 m², a električna energija obezbeđuje se putem solarnih panela. Na ostrvu nema klasičnih turističkih sadržaja – dominiraju kupanje, šetnja i roštiljanje u prirodnom ambijentu. Jedino je zapadni deo obale betoniran radi sprečavanja erozije.
Tok Save je snažan u ovom delu, pa reka godišnje pomera ostrvo nizvodno za 50 do 100 centimetara. Ada Međica je često izložena poplavama; tada je centralni deo prekriven vodom i blatom, a prevoz između kuća obavlja se čamcima. Postoje dve zvanično klasifikovane „divlje plaže” – jedna kod severnog, betoniranog vrha i druga peščana kod južnog špica.
Na ulazu u marinu, gde čamci dovoze i odvoze posetioce, nalazi se klub ljubitelja Ade Međice i restoran.
Geografski položaj
Ada Međica nalazi se naspram centralnog dela Ade Ciganlije i dostupna je isključivo čamcem. Preko Save, na novobeogradskoj strani, prostiru se Savski kej i blokovi 45, 44 i 70. Od centra Beograda udaljena je oko 3 kilometra.
Na ostrvu postoji teniski teren, kao i betonska staza koja omogućava obilazak čitavog ostrva u krug.
Ekološke i geološke karakteristike
Ada Međica nastala je taloženjem rečnog peska i mulja. Predstavlja ravnicu sa blagim depresijama ispunjenim vodom, odnosno barama. Nadmorska visina kreće se između 71 i 73 metra. Iako su visinske razlike male, značajno utiču na sastav biljnog sveta.
Zemljište je aluvijalno i pogodno za intenzivne zasade. Centralni deo ostrva povezan je sa obalom prokopanim kanalom radi bržeg oticanja vode. Tokom plavljenja, depresije se pune vodom, formirajući privremene vodene površine.
Klima
Područje ima umereno-kontinentalnu klimu sa uticajima Sredozemnog mora, Atlantskog okeana i hladnih vazdušnih masa sa severa i severoistoka Evrope.
- Prosečna letnja temperatura: preko 20 °C
- Period bez mraza: oko 303 dana godišnje
- Sunčev sjaj: oko 2.025 časova godišnje
- Srednja godišnja količina padavina: 730,8 mm
Oko 25 dana godišnje temperature prelaze 30 °C, a mogu dostići i 40–42 °C. Najniže temperature (do -21 °C) javljaju se u januaru, dok najviše (do 40,2 °C) beleži jul. Zime su oštre i promenljive, sa ranim mrazevima u oktobru i kasnim u aprilu.
Ada Međica danas predstavlja jedinstven spoj divlje prirode i skromne ljudske intervencije – prostor gde je ritam reke i dalje jači od ritma grada, uprkos tome što je urbani centar udaljen svega nekoliko kilometara.
Flora i fauna
Bogata i raznovrsna vegetacija čini Ada Međica jednom od najzelenijih rečnih oaza u Beogradu. Na ostrvu rastu platani, topole, kesteni i vrbe duž obale, kao i više od 250 stabala hrasta starih oko 80 godina. Danas je oko 89% površine prekriveno šumom.
Dominiraju šume bele vrbe i topole na aluvijalnim i semiglejnim zemljištima. Sprat drveća je niži i proređen, a čine ga pre svega bela vrba i crna topola. U spratu žbunja, u zavisnosti od nivoa podzemnih i poplavnih voda, javljaju se vrste poput Salix alba, Amorpha fruticosa, Ulmus effusa, Ulmus carpinifolia, Fraxinus angustifolia i Solanum dulcamara.
U suvljim delovima razvijene su šume bele topole i hrasta lužnjaka, uz prisustvo poljskog jasena, veza, jasenolikog i srebrnolisnog javora, kao i američkog jasena. U prizemnom spratu rastu Frangula alnus, Cornus sanguinea, Crataegus monogyna, Viburnum opulus, Rubus caesius, Genista tinctoria, Carex divulsa i druge vrste.
Devedesetih godina šume su bile zapuštene, sa velikim udelom euroameričkih topola i invazivnih vrsta poput bagremca i negunda, uz znatnu količinu otpada. Nakon sistematskog pošumljavanja i čišćenja, ostrvo je obnovljeno. U periodu 2015–2017. posađeno je 2.500 sadnica hrasta lužnjaka i jasena.
Na širem području, uključujući i Ada Ciganlija, zabeležene su retke biljne vrste poput barske perunike i vodenog oraška. Među zaštićenim insektima prisutni su Calosoma inquisitor, Calosoma sycophanta, Carabus coriaceus i Carabus intricatus.
Ostrvo je značajno i kao stanište brojnih ptica, kako stanarica tako i selica. Zaštićene vrste uključuju labuda grbavca, crnu rodu, malu i veliku belu čaplju, sivu čaplju, krdžu i vranca. Strogo zaštićene vrste su i belouška i barska kornjača.
Nekada su ostrvo naseljavali vrapci, divlje patke i golubovi, ali su do 2010. godine napustili područje zbog porasta populacije vrana. Danas su prisutna i velika jata divljih gusaka, kao i plava senica, detlić, fazan, gugutka, kreja i poljska eja.
Istorija
Naziv Ada Međica potiče od reči „međa“, jer je reka Sava vekovima predstavljala granicu različitih država – od Rimsko carstvo i Vizantijsko carstvo, preko Kraljevina Mađarska, Osmansko carstvo i Habzburška monarhija, do moderne Srbije. Danas ostrvo predstavlja administrativnu granicu između opština Novi Beograd i Čukarica.
Do Prvog svetskog rata bilo je poznato kao „Ada Zanoga“ i „Mala Ada“. Tokom oba svetska rata, na prostoru Ade Međice i Ade Ciganlije vođene su borbe. U septembru 1914. austrougarske snage pokušale su prelazak Save kod Ciganlije i Međice, sa ciljem prodora ka Banovom brdu, Topčideru i centru Beograda.
Savremena istorija ostrva počinje 1962. godine, kada je arhitekta Peđa Ristić sagradio prvu kuću na drvetu. Iako je u početku nailazio na kritike, njegova ideja vikend-boravka u prirodi ubrzo je inspirisala druge.
Opštinske vlasti su 1963. ponudile „Društvu ljubitelja Save i Dunava“ upravljanje ostrvom na 99 godina, što je potvrđeno odlukom Vrhovnog suda Jugoslavije 1964. godine. Kasniji sporovi između grada i udruženja završeni su u korist Društva.
U julu 2016. godine, tokom organizacije međunarodnog maratona, u okolnim vodama pronađena je bomba teška 50 kilograma iz Drugog svetskog rata.
Sport
Prvi međunarodni plivački maraton oko Ade Međice održan je 17. jula 2016. godine u organizaciji Udruženja ljubitelja Save i Dunava „Ada Međica“ i Saveza za daljinsko plivanje Srbije.
Specifičnost ovog takmičenja je što se pliva nizvodno, što ga čini jedinstvenim u Srbiji. Od 2018. godine održavaju se dve trke:
- rekreativna trka (1 km nizvodno)
- profesionalna i poluprofesionalna trka (2,7 km oko ostrva)
Maraton je postao jedan od prepoznatljivih sportskih događaja na Savi, simbolično spajajući prirodu, tradiciju i savremeni sportski duh ostrva.
