Категорија: BEOGRADSKE ZANIMLJIVOSTI

I. Uvod Početak XX veka u Beogradu obeležen je ubrzanim prihvatanjem novih tehnologija koje su transformisale urbani život, industrijsku proizvodnju i svakodnevne aktivnosti građana. Elektrifikacija, telefonija, tramvajski saobraćaj i moderni transport predstavljali su ključne inovacije koje su grad približavale savremenim evropskim metropolama. Ove tehnologije nisu se razvijale izolovano; one su međusobno delovale i bile povezane sa infrastrukturnim, ekonomskim i društvenim promenama. Cilj ovog rada je da se prikaže uvođenje i primena novih tehnologija u Beogradu između 1900. i 1920. godine, sa akcentom na precizne datume, lokacije, imena aktera i tehničke…

Read More

I. Uvod Elektrifikacija Beograda predstavlja jedan od ključnih procesa u transformaciji grada iz orijentalno-balkanske prestonice u moderni evropski urbani centar krajem XIX i početkom XX veka. Za razliku od naglih političkih ili urbanističkih promena, elektrifikacija je bila dugotrajan, višefazan i tehnički složen proces, koji je obuhvatao tehnološke eksperimente, institucionalne odluke, infrastrukturne zahvate i društvene promene. Ona se ne može svesti na jedan datum, jednu elektranu ili jednog aktera, već zahteva analizu u širem istorijskom, ekonomskom i tehnološkom kontekstu. U evropskim gradovima električna energija se u drugoj polovini XIX veka javlja…

Read More

Prva moderna garaža u Beogradu izgrađena je 1929. godine i predstavlja jedan od ključnih simbola početka motorizacije i urbanog moderniteta grada između dva svetska rata. Podignuta je u Ulici Majke Jevrosime 30 kao prva javna garaža u Beogradu, ali i na Balkanu, u trenutku kada automobil prestaje da bude luksuzna retkost i postaje sastavni deo gradskog života. Zgradu je projektovao Valerij Staševski, ruski arhitekta i emigrant, koji je ostavio značajan trag u arhitekturi Beograda 1920-ih i 1930-ih godina. Garaža je projektovana u duhu funkcionalizma, sa jasnim industrijskim karakterom, prilagođenim novoj…

Read More

Krajem 19. veka Beograd je bio grad u kome su se vesti prenosile glasnicima, pismima i telegrafom. Ideja da se ljudski glas prenese žicom, gotovo trenutno, delovala je kao tehničko čudo, ali i kao nepotrebna egzotika. Upravo u tom vremenu nastaje jedan od najvažnijih, a danas često zaboravljenih trenutaka u istoriji grada — uvođenje prvih telefona u Beogradu. Tehnološki kontekst Telefon je u svetu patentiran 1876. godine, kada je Aleksandar Grejem Bel prvi put demonstrirao prenos govora električnim putem. U razvijenim evropskim i američkim gradovima telefon je ubrzo našao primenu…

Read More

U istoriji srpske tehnike i komunikacija ime Pantelejmona „Pante” Mihajlovića zauzima posebno mesto. Iako nikada nije stekao lično bogatstvo niti širu društvenu slavu, Mihajlović je ostao upamćen kao čovek koji je uveo prvu telefonsku liniju u Beogradu, postavivši temelje moderne telefonije u Srbiji. Rani život i obrazovanje Pantelejmon Mihajlović rođen je 1854. godine u Bogatiću, u tadašnjoj Kneževini Srbiji. Tačan datum rođenja (dan i mesec) nije sačuvan u dostupnim istorijskim izvorima, što je čest slučaj za ličnosti rođene sredinom 19. veka u unutrašnjosti Srbije. Već u mladosti pokazao je izrazito…

Read More

Beograd šezdesetih i sedamdesetih godina XX veka bio je grad u brzom rastu. Novi mostovi, škole, bolnice, stambeni blokovi – sve to menjalo je lice grada, ali život građana nije bio uvek lak. U tom vremenu, jedna ličnost je postala sinonim za neposrednost i poverenje: Branko Pešić, gradonačelnik koji je uspevao da ostane “čovek iz naroda” i izgradi most između vlasti i Beograđana. Skromnost i svakodnevni kontakt Pešić je rođen 1922. u Zemunu, a svoj životni put gradio je skromno, uvek u službi građana. Iako je imao pravo na službeni…

Read More

Period između 1960. i 1980. godine predstavlja ključni trenutak u istoriji Beograda, kada se grad transformisao iz uglavnom centralno-planiranog urbanog prostora u modernu metropolu sa jasno definisanim infrastrukturnim i kulturnim simbolima. Ove dve decenije karakterišu masovna izgradnja stambenih kompleksa, modernih poslovnih zgrada, mostova i saobraćajnica koje su Beogradu omogućile povezivanje starih i novih delova grada, rasterećenje saobraćaja i jačanje društvene kohezije. Urbanizam u ovom periodu nije bio samo tehničko pitanje – bio je izraz vizije grada koji želi da balansira industrijski razvoj, socijalne potrebe i kulturni život. Novi mostovi i…

Read More

Rani život i porodični koreni (1922–1938) Branko Pešić rođen je 1. oktobra 1922. godine u Zemunu, tada delu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Njegova porodica poticala je iz stare i ugledne zemunske tradicije, i iako skromna, imala je duboke korene u lokalnoj zajednici. Prema porodičnom predanju, njegov predak Jovan Đorđević, siroče iz Niša, pobegao je od Turaka nakon sloma Prvog srpskog ustanka oko 1813. godine i stigao u Zemun, gde ga je udomio bračni par Pešić, bez dece. Jovan je uzeo njihovo prezime i postao član zajednice koja je negovala…

Read More

Arheološko nalazište „Čaršija“ (u prevodu: „tržni prostor“ ili „čaršija“) nalazi se na teritoriji naselja Ripanj u opštini Voždovac, grad Beograd. Ovo praistorijsko mesto predstavlja jedan od značajnijih neolitskih lokaliteta na beogradskom području, kao svedočanstvo dugog ljudskog trajanja i razvoja u doba vinčanske kulture — jedne od najznačajnijih neolitskih civilizacija u nekadašnjoj Jugoslaviji i širem evropskom kontekstu. Lokacija i otkrivanje Lokalitet Čaršija postavljen je na blažoj kosini koja se od puta Beograd–Ripanj spušta ka dolini reke Topčiderske. Sistematska arheološka iskopavanja ovde su započeta već 1904. godine, kada su stručnjaci ustanovili postojanje…

Read More

Arheološko nalazište Usek nalazi se u beogradskom naselju Banjica (opština Voždovac) i predstavlja jedno od najznačajnijih praistorijskih lokaliteta na teritoriji Srbije. Ono pripada vinčanskoj kulturi – jednoj od najznačajnijih neolitskih kultura stare Evrope. Preistorijski kontekst i značaj Usek je neolitsko naselje koje se razvijalo na ovom prostoru pre više hiljada godina – neprekidno od oko 5200. do 4600. godine pre nove ere, što ga čini jednim od najdugovečnijih naselja vinčanske kulture istraženih u okolini Beograda. Prvobitno je započelo kao privremeno naselje, ali je pod povoljnim prirodnim i klimatskim uslovima postalo…

Read More

Arheološko nalazište „Lugovi“, nalazi se južno od sela Županjac u opštini Lazarevac (grad Beograd), uz desnu stranu Ibarske magistrale, na pravcu od Beograda ka Ldžiґu. Ovo područje, danas deo šireg lokaliteta Lazarevca, jedno je od značajnih antičkih mesta na teritoriji centralne Srbije. Geografski i istorijski kontekst Lokalitet Lugovi leži na prostoru koji je u antičkom dobu imao razvijene privredne aktivnosti, pa je posebno značajan zbog nalaza koji ukazuju na ekonomske i tehnološke tokove Rimskog carstva u sredini III i početkom IV veka naše ere. Otkrića i arheološka istraživanja Arheološka istraživanja…

Read More

Arheološko nalazište „Zabran Petrovčić“ predstavlja jedan od značajnijih srednjovekovnih lokaliteta na području zapadne Srbije, u okolini Dobanovaca, nedaleko od naselja Petrovčić u opštini Surčin (grad Beograd). Otkriveno je tokom arheoloških istraživanja 1963. godine na teritoriji lovno‑šumskog gazdinstva „Dobanovački zabran“, gde su pronađeni ostaci crkve, grobova i nekropole. Otkrića i nalazi Na lokalitetu su prilikom iskopavanja otkriveni: Ostaci jednobrodne crkve — malog sakralnog objekta koji se svojim arhitektonskim oblikom može datirati u period od XII do prve polovine XIII veka. Ova crkva je posebno značajna jer se ne pominje u poznatim…

Read More

Pariguz (poznat i kao Resničko jezero) je veštačko jezero u beogradskom naselju Resnik, izgrađeno krajem 1980-ih godina. Jezero je dugačko oko 700 metara, a široko približno 120 metara. Na mestu današnjeg jezera nekada je proticao potok, a u okolini se nalazilo blato za koje se verovalo da ima lekovita svojstva, naročito za lečenje šuljeva. Zbog čestih poplava koje su pogađale okolna naselja, podignuta je brana i formirano je jezero sa ciljem kontrole vodotoka i sprečavanja poplava. Poreklo imena Pariguz vezuje se za narodno predanje iz vremena Prvog srpskog ustanka. Prema…

Read More

Julino brdo predstavlja jedno od najznačajnijih stambenih naselja nastalih u Beogradu tokom druge polovine 20. veka, ne samo po svom položaju već i po arhitektonskom i urbanističkom konceptu koji je u trenutku nastanka označio iskorak u planiranju gradskog prostora. Autori i vreme nastanka Autori naselja bili su istaknuti arhitekti Milan Lojanica, Predrag Cagić i Borivoje Jovanović, a projekat je realizovan u periodu od 1967. do 1970. godine. Za ovo ostvarenje autorski tim je dobio Oktobarsku nagradu grada Beograda, što svedoči o značaju i inovativnosti rešenja u kontekstu tadašnje jugoslovenske arhitekture.…

Read More

Belo brdo je arheološki lokalitet koji se nalazi na desnoj obali Dunava, u selu Vinča, 14 km jugoistočno od Beograda. Na ovom lokalitetu su istraživani ostaci najvećeg praistorijskog naselja u Srbiji i jednog od najznačajnijih neolitskih lokaliteta u Evropi. Nalazište je dobilo ime Belo brdo po svetloj boji lesne terase na kojoj se nalazi, ali je u stručnoj literaturi poznatije pod imenom Vinča. Foto: Ilustracija/ A.M

Read More

Za razliku od mučenika čije je stradanje zapečaćeno krvlju, Sveti Alimpije Stolpnik svedoči o drugom, tišem mučeništvu – onom koje se živi svakoga dana, telom prikovanim za molitvu i podvig. Iako nije postradao u samom Singidunumu, njegovo poreklo i rani život vezuju se za širi beogradski prostor, tadašnji pogranični pojas Vizantijskog carstva na Dunavu. Sveti Alimpije rođen je krajem IV veka, prema predanju, u hrišćanskoj porodici u oblasti oko Singidunuma, u vreme kada se grad, i pored Milanskog edikta, još uvek nalazio na ivici između starog rimskog sveta i nove…

Read More

Dana 28. marta 1910. godine održani su izbori za odbornike Skupštine Beograda i članove opštinske uprave, u sklopu lokalnih izbora na teritoriji cele Kraljevine Srbije. Ovi izbori predstavljaju značajan period u razvoju beogradske lokalne samouprave, karakterisan političkom pluralnošću i rastom broja birača. Organizacija i pravni okvir Prema Zakonu o opštinama iz 1902. godine, Opštinski odbor Beograda sastojao se od 30 odbornika i 15 zamenika. Mandat odbornika, zamenika i predsednika opštine trajao je dve godine. Predsednik opštine morao je imati fakultetsku ili stručnu diplomu, ili najmanje deset godina službe u sudstvu…

Read More

Dana 15. januara 1906. održani su izbori za beogradske časnike, odnosno za odbornike i njihove zamenike Skupštine Beograda. Ovi izbori predstavljaju važan momenat u istoriji lokalne samouprave Srbije u periodu posle uvođenja Zakona o opštinama iz 1902. godine. Organizacija i pravni okvir Prema Zakonu o opštinama iz 1902. godine, Opštinski odbor Beograda sastojao se od 30 odbornika i 15 zamenika. Mandat odbornika i njihovih zamenika trajao je dve godine, isto koliko i mandat predsednika opštine. Predsednik opštine morao je ispunjavati posebne kvalifikacije: ili da je završio fakultet ili stručnu školu,…

Read More

Izbori za beogradsko časništvo održani su po novom Zakonu o opštinama, koji je stupio na snagu 25. novembra 1889. godine. Ministar unutrašnjih dela odredio je način sprovođenja izbora, uključujući: Izbori su raspisani 6. decembra 1889. godine i zakazani za 17. decembar. Birači su trebalo da izaberu predsednika opštine, dva člana suda i šest kmetovskih pomoćnika za šest beogradskih kvartova: varoški, dorćolski, terazijski, savamalski, palilulski i vračarski. Mandat je bio dvogodišnji. Prvi izbori i ponovljeni izbori Prvi izbori 17. decembra bili su neuspešni zbog male izlaznosti, pa su ponovljeni 21. decembra.…

Read More

Još od trenutka kada je Beograd postao prestonica, u javnosti su se pojavljivali zahtevi da Opština grada podigne Narodni dom – prostor u kome bi bili smešteni čitaonica i biblioteka, kao temelji kulturnog života jedne moderne varoši. Ta potreba nije bila samo simbolična: ona je odražavala stremljenje Beograda da se iz orijentalne kasabe preobrati u evropsku prestonicu. Od opštinske knjige do javne ustanove Pre Prvog svetskog rata u Opštini grada Beograda postojala je skromna stručna biblioteka, namenjena isključivo službenim potrebama. Od 1922. do 1929. godine u opštinskom budžetu redovno su…

Read More