Ознака: istorijski zabavnik

Dunđerskovo pozorište bila je pozorišna zgrada u Novom Sadu koju je koristilo Srpsko narodno pozorište (SNP) kao svoju drugu matičnu scenu u periodu od 1895. do 1928. godine. Naziv je dobila po svom ktitoru, veleposedniku Lazaru Dunđerskom, velikom ljubitelju pozorišta, koji je finansirao izgradnju objekta na sopstvenom zemljištu. Zgrada se nalazila u dvorištu njegovog Hotela „Carica Jelisaveta“ (današnji Hotel „Vojvodina“). Nakon nepune tri i po decenije postojanja, zgrada je 1928. godine potpuno uništena u požaru i nikada nije obnovljena. Istorijat Okolnosti gradnje Dunđerskovog pozorišta vezane su za problem sa starom…

Godine 1871, nakon što je Srpsko narodno pozorište (SNP) konačno obezbedilo svoju prvu stalnu pozorišnu zgradu – Građansku dvoranu u Novom Sadu, upravitelj Društva za Srpsko narodno pozorište, Antonije Hadžić, pokrenuo je prvi srpski pozorišni list pod nazivom Pozorište. Ideja je bila jednostavna, ali ambiciozna: približiti pozorište publici, pratiti rad ansambla i promovisati umetnost drame u Srbiji. Prvi broj Pozorišta izašao je 26. decembra 1871., a list je od tada, sa izuzetkom 1880. i 1883. godine, izlazio gotovo kontinuirano do 1908. godine. U svojim počecima, list je izlazio četiri puta…

Građanska dvorana na Trifkovićevom trgu u Novom Sadu bila je prva zgrada Srpskog narodnog pozorišta (SNP), u kojoj se rad pozorišta odvijao od početka 1872. godine do marta 1892., kada je naloženo njeno rušenje. Istorijat nastanka Srpsko narodno pozorište osnovano je 1861. godine, ali u ranim godinama nije imalo svoju zgradu, već je delovalo kao putujuće pozorište. Odmah po osnivanju, Društvo SNP je pokretalo molbe vlastima za izgradnju javne dvorane u kojoj bi se osim predstava održavale i građanske zabave, sastanci i javna predavanja. Iako su početni zahtevi odbijani, pitanje…

U jesen 1929. godine, svega nekoliko meseci nakon uvođenja Šestojanuarske diktature, represivna stvarnost Kraljevine Jugoslavije postala je predmet ozbiljne zabrinutosti međunarodne javnosti. Hapšenja, zabrane, suđenja pred Državnim sudom za zaštitu države, mučenja u policijskim zatvorima i politička ubistva protivnika režima više nisu mogli ostati skriveni iza granica zemlje. Vest o brutalnom gušenju političkih sloboda, a naročito o likvidaciji političkih neistomišljenika, odjeknula je Evropom i svetom. Vrhunac međunarodne reakcije predstavlja protestni apel upućen predsedniku vlade i ministru unutrašnjih poslova, generalu Petru Živkoviću, koji je objavljen 1. decembra 1929. godine. Apel su…

Šestojanuarska diktatura (poznata i kao šestosiječanjska diktatura) predstavlja period otvorene autoritarne vladavine u Kraljevini Jugoslaviji, započet 6. januara 1929. godine, kada je kralj Aleksandar I Karađorđević ukinuo Vidovdanski ustav, raspustio Narodnu skupštinu i lično preuzeo izvršnu, zakonodavnu i vojnu vlast. Tim činom zabranjen je rad svih političkih stranaka i sindikata, ukinuti su politički skupovi, uvedena je stroga cenzura štampe i knjiga, a javni politički život praktično je zamrznut. Kao zvanična državna ideologija proglašeno je integralno jugoslovenstvo, koje je imalo za cilj potiskivanje nacionalnih identiteta u korist jedinstvene jugoslovenske nacije. Dana…

Mojkovačka bitka vođena je 6. i 7. januara 1916. godine, na prostoru oko Mojkovca, i predstavlja jednu od najslavnijih epizoda u vojnoj istoriji Crne Gore u Prvom svetskom ratu. U toj bici Sandžačka vojska Kraljevine Crne Gore, pod komandom serdara Janka Vukotića, uspela je da zaustavi snažnu austrougarsku ofanzivu i time omogući povlačenje Vojske Kraljevine Srbije preko delova crnogorske teritorije ka Jadranskom moru. Mojkovačka bitka bila je ujedno i poslednja velika vojna operacija crnogorske vojske. Dve godine kasnije, 1918., Kraljevina Crna Gora prestaje da postoji kao samostalna država i ulazi…

U vreme kad se srpski narod, posle dugog i teškog ropstva, podiže na oružje i poče da ponovo zida svoju državu, podiže i vođ njegov, Karađorđe Petrović, po ugledu na stare srpske vladare, svoju zadužbinu u gradu Topoli, koji mu beše prestoni grad. I podiže crkvu u slavu i čast Rođenja Presvete Bogorodice, da bude svedočanstvo vere, vlasti i nade srpske. Leta Gospodnjeg 1811., otpoče se gradnja crkve, i iste godine bi dovršeno samo zidanje, kako svedoči ktitorski natpis nad zapadnim vratima, uklesan u kamenu. I beše to delo brzo,…

Na uzvišenju iznad Topole, tamo gde se šumadijski brežuljci sudaraju sa nebom, Karađorđe je podigao grad. Ne iz taštine, ne da bi se krunisao, već da bi se odbranio. I da bi ostavio trag. U vremenu kada su Srbi prvi put posle vekova ustali da budu narod, a ne raja, bilo je potrebno mesto koje će tu volju pretvoriti u kamen. Bila je to prva decenija XIX veka. Prvi srpski ustanak je rastao iz šuma, sela i sablji, ali mu je trebalo središte. Karađorđe Petrović, vožd bez dvora i bez…

Početkom 1896. godine, svega nekoliko nedelja nakon što je nemački fizičar Vilhelm Konrad Rendgen objavio otkriće misterioznih X-zraka, naučni svet je bio na pragu revolucije u medicini. Među prvima koji su shvatili puni značaj ovog otkrića bio je srpski naučnik i pronalazač Mihajlo Idvorski Pupin (1858–1935), tada već ugledni profesor fizike na Univerzitetu Kolumbija u Njujorku. Dana 2. januara 1896. godine, Pupin je načinio prvi rendgenogram (X-zračni snimak) u Sjedinjenim Američkim Državama. Taj događaj nije bio samo tehnički uspeh, već istorijska prekretnica koja je povezala teorijsku fiziku i praktičnu medicinu,…

Dragutin Matić, poznat kao Oko sokolovo(Kaletinac, 10. januar 1888 — Kaletinac, 1. januar 1970), bio je srpski vojni izviđač i jedan od najpoznatijih pojedinačnih simbola srpske vojske u Prvom svetskom ratu. Učestvovao je u svim borbama srpske vojske od 1910. godine do kraja Velikog rata. Posebno je poznat po fotografiji koja je obišla svet, a na kojoj je prikazan tokom izviđačkog osmatranja. Autor fotografije je ratni fotograf Samson Černov. Detinjstvo i mladost Dragutin Matić je rano ostao bez majke, a ubrzo i bez oca. Imao je više starije braće i…

(Beograd, 1/13. januar 1841 — Rogaška Slatina, 3. avgust 1928) Jovan Đorđević Avakumović bio je srpski pravnik, političar, akademik i jedan od najznačajnijih predstavnika liberalne građanske elite Srbije s kraja 19. i početka 20. veka. Dva puta je obavljao dužnost predsednika Vlade Srbije i ostavio dubok trag u razvoju srpskog krivičnog prava i ustavnog života. Poreklo i obrazovanje Rođen je u Beogradu kao potomak ugledne trgovačke porodice Babadudić. Njegov otac Đorđe Avakumović (ranije Jeremić) bio je poznati beogradski bakalin i vlasnik dućana sa carigradskom robom „Kod Košnice“, na uglu današnjih…

Krajem decembra 1994. godine, Srbija je zakoračila u novo tehnološko doba – lansiranjem prve mobilne mreže, koju je obezbedila kompanija Mobtel Srbija. Prvi signal koji je probio gradske zidove Beograda i stigao do udaljenih saobraćajnica označio je kraj vremena kada su telefoni bili vezani za zidne utičnice i početak mobilne revolucije u komunikaciji. Mreža je počela kao analogna NMT mreža prve generacije, pokrivajući oko 60 % stanovništva i 12 % teritorije zemlje. Prvi korisnici mogli su da pozovu bilo koga unutar pokrivenih gradova koristeći pozivni broj 061, a sama ideja mobilnog razgovora…

Kada je 30. decembra 1973. godine u Ateljeu 212 premijerno izvedena predstava Radovan Treći, malo ko je mogao da nasluti da će taj komad prerasti okvire pozorišta i postati jedno od ključnih mesta razumevanja društva u kome je nastao. Tekst Dušana Kovačevića, u režiji Ljubomira Mucija Draškića, dobio je na sceni život koji je prevazišao pisanu formu, pre svega zahvaljujući izuzetnoj interpretaciji Zorana Radmilovića. Radovan Treći je drama o malom čoveku, o provincijalcu izgubljenom u velikom gradu, ali i o univerzalnom tipu ličnosti koji stalno odlaže sopstveni život čekajući povoljniji…

U drugoj polovini 19. veka, iz Moravske (današnja Češka) u Srbiju dolazi Samuilo Minh, Jevrejin koji će ostaviti dubok trag u ekonomskoj istoriji naše zemlje. U Paraćinu je 1870. godine osnovao fabriku tekstila „Štofara“, jednu od prvih modernih tekstilnih manufaktura na Balkanu, čiji su proizvodi bili cenjeni kod nas i u inostranstvu. Tekstil i prvi koraci industrijalizacije Samuilova fabrika u Paraćinu nije bila samo proizvodna, već i društvena prekretnica u tadašnjoj Srbiji: zapošljavala je mnoge radnike, uvela standardizovanu proizvodnju i postavila temelje za organizovanu industriju. Upravo je uspeh u tekstilu…

Rtanj danas izgleda kao planina koja ćuti. Njene oštre ivice i gotovo geometrijski vrh deluju kao prirodna zagonetka, kao mesto gde se više nagađa nego što se zna. Ali Rtanj je nekada bio planina koja je radila. Duboko ispod šuma i magli, u njenoj utrobi, odzvanjao je zvuk pijuka, kolica i parnih mašina. Tu je, početkom 20. veka, nastao jedan od najorganizovanijih industrijskih poduhvata tadašnje Srbije – rudnik porodice Minh. Dolazak industrije u divljinu Godine 1902, u vreme kada je Srbija još uvek više ličila na agrarnu kneževinu nego na…

„Kosovska kletva“, poznata i kao „Kneževa kletva“, predstavlja legendarnu izreku srpskog kneza Lazara Hrebeljanovića pre Kosovske bitke 1389. godine. Prema predanju, knez Lazar je kletvom upozorio i osudio one Srbe koji su odbili da se pridruže odbrani države protiv Osmanskog carstva. Istoričar Konstantin Filozof beleži da je Lazar izdao „poziv i pretnju“ svim srpskim zemljama, a taj poziv je kroz vekove sačuvan i u narodnim pesmama, u obliku kletve koja poziva na vernost i hrabrost. Prvi pisani oblik kletve javlja se u „Pesmarici“ Avrama Miletića (1778–1781), u pesmi „Istorija Musić…