Te noći, između 28. i 29. jula 1914. godine, Beograd nije spavao.
Sa druge strane Save i Dunava, u tadašnjem Zemunu, na Bežanijskoj kosi i obalama naspram Borče, austrougarske baterije već su bile zauzele položaje. Na rekama su se kretali monitori i vojni čamci, spremni da otvore vatru na grad koji je svega nekoliko dana ranije još uvek živeo u uverenju da će diplomatska kriza možda ipak biti rešena bez rata.
Oko ponoći tišinu je prekinuo prvi prasak.
Za njim drugi.
A zatim desetine i stotine granata koje su počele da padaju po srpskoj prestonici.
Beograd je postao prvi veliki grad koji je bombardovan u Prvom svetskom ratu.
U Beču su očekivali brz slom srpske odbrane i zauzimanje grada koji se nalazio gotovo na samoj granici. Umesto toga, dočekao ih je otpor vojske, žandarmerije, dobrovoljaca i građana koji su znali da se iza njihovih leđa nalazi cela Srbija.
Granate nisu birale mete.
Pogađale su vojne položaje, ali su jednako razarale i ustanove koje su predstavljale srce tadašnjeg Beograda. Oštećena je Saborna crkva, simbol duhovnog života prestonice. Na udaru se našla Srpska akademija nauka i umetnosti, kao i Druga beogradska gimnazija, škola u Savamali i Devojački internat. Oštećena je Državna štamparija, zgrada Engleskog poslanstva, pa čak i zgrada Austrougarskog konzulata, koja se našla na putu sopstvene artiljerije.
Nisu bili pošteđeni ni hoteli po kojima je Beograd bio poznat – Grand, Bristol, Grčka kraljica, Kragujevac i Srpska kruna. Granate su padale i na kafanu Šaran, banke Jugoslavija i Francusko-srpsku banku, fabriku duvana, fabriku šibica, Gođevčevu fabriku, Stolarsko akciono društvo, magacin soli i skladišta kod železničke stanice.
Svaki pogodak bio je više od rušenja zidova.
Rušila se svakodnevica jednog grada.
Požari su se širili ulicama dok su vatrogasci, vojnici i građani pokušavali da spasu ono što se moglo spasiti. Dim se nadvijao nad Savskom padinom, Dorćolom i varoškim ulicama, a zvuk topova mešao se sa zvonima crkava, pucanjem stakala i zapregama koje su prevozile ranjenike.
Na Kalemegdanu i duž Dunavskog keja vodile su se neprekidne borbe. Austrougarska vojska pokušavala je da iskoristi artiljerijsku vatru kako bi omogućila iskrcavanje preko Save i Dunava. Srpski branioci su, uprkos slabijem naoružanju, odbijali jedan pokušaj za drugim. Svaka obala, svaki rov i svaki zid postajali su deo linije odbrane.
Za stanovnike Beograda rat više nije bio vest iz novina.
Postao je zvuk koji se nije gasio.
Svaki novi prasak mogao je da znači da je nestala još jedna kuća, škola ili crkva. Porodice su silazile u podrume, deca su prvi put upoznavala strah od granata, a grad koji je do juče bio pun trgovaca, đaka i kočija pretvarao se u bojno polje.
Tih prvih dana nije se branila samo prestonica Srbije.
Branila se ideja da se grad na ušću Save u Dunav neće predati bez borbe. I upravo zato, iako razaran, zapaljen i neprestano bombardovan, Beograd nije postao simbol poraza, već simbol otpora. Prvi pucnji koji su odjeknuli nad njegovim ulicama označili su početak rata koji će promeniti Evropu, ali su istovremeno pokazali da će put do osvajanja Beograda biti mnogo teži nego što je Austrougarska očekivala.
