U vreme kad se srpski narod, posle dugog i teškog ropstva, podiže na oružje i poče da ponovo zida svoju državu, podiže i vođ njegov, Karađorđe Petrović, po ugledu na stare srpske vladare, svoju zadužbinu u gradu Topoli, koji mu beše prestoni grad. I podiže crkvu u slavu i čast Rođenja Presvete Bogorodice, da bude svedočanstvo vere, vlasti i nade srpske.
Leta Gospodnjeg 1811., otpoče se gradnja crkve, i iste godine bi dovršeno samo zidanje, kako svedoči ktitorski natpis nad zapadnim vratima, uklesan u kamenu. I beše to delo brzo, no tvrdo i postojano, jer se građaše u ratno vreme, a sa velikom voljom i namerom da traje.
Potom, u godinama koje sledovaše, a najviše do meseca jula 1813., uređivaše se unutrašnjost hrama. Pod bi popločan kamenom donetim iz Studenice, stare carske lavre, da se time pokaže veza sa drevnom srpskom državom. Ikonostas bi podignut, a zidovi oslikani, o čemu i natpis na oltarskom zidu svedoči.
Zvona, koja biše izlivena u beogradskoj topolivnici i postavljena na crkvu, behu prva koja se, posle mnogo vekova turskoga ropstva, slobodno oglasiše u Srbiji. I njihov zvuk beše znak da je zemlja vaskrsla i da se vera opet bez straha ispoveda.
No, kratka beše ta sloboda. Iste te 1813. godine, po dovršetku hrama, slomi se Prvi srpski ustanak i Turci ponovo navališe na Srbiju. Do jeseni bi sva zemlja okupirana. Tada i crkva u Topoli postrada: Turci je zapališe i teško oštetiše.
Freske, koje su uglavnom rukom vojvode i junaka ustaničkog, Petra Nikolajevića Molera, živopisane, biše izgrebane i od dima pocrnele. Ikonostas, koji beše delo zografa Janka Mihailovića Molera, bratanca Petrovog, sagore u požaru i nestade.
Tako postrada Karađorđeva zadužbina, kao što postrada i ustanička država. Ali i u ruševini svojoj ona ostade znamen i svedok vremena kada Srbija opet diže glavu, zida hramove i državu, i kada se prvi put posle vekova u njoj slobodno začu zvono pravoslavno.
Foto: Ilustracija/ A.M
