Ознака: istorijski zabavnik

Kumanovski sporazum (Vojno-tehnički sporazum)

Alex

Kumanovski sporazum, zvanično Vojno-tehnički sporazum, potpisan je 9. juna 1999. godine na aerodromu kod Kumanova, čime je formalno okončana vojna faza sukoba između NATO-a i Savezne Republike Jugoslavije tokom rata na Kosovu. Sporazum je otvorio put završetku NATO bombardovanja SR Jugoslavije i uspostavljanju međunarodnog vojnog prisustva na Kosovu. Ubrzo nakon njegovog potpisivanja, Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio je Rezoluciju 1244 Rezolucija 1244 Saveta bezbednosti UN, koja je postala ključni pravni okvir za međunarodnu upravu i bezbednosno prisustvo na Kosovu. Potpisnici i strane u sporazumu Sporazum su potpisali: Sa strane NATO-a,…

Read More

Prvo srpsko plivalište i kupatilište – Dragutin Karlovski koji je doprineo razvoju Srbije

Alex

Sredinom 19. veka Beograd je bio grad u ubrzanom razvoju, mesto u kome su se pojavljivale prve moderne ustanove, zanati i usluge. Među ljudima koji su svojim neobičnim idejama pokušavali da uvedu novine u svakodnevni život prestonice posebno mesto zauzima Dragutin Karlovski, preduzimljiv i svestran čovek čije se ime vezuje za osnivanje prvog srpskog plivališta i kupatilišta 1847. godine. Od proizvođača sirćeta do osnivača plivališta Priča o Karlovskom počinje još 1839. godine, kada se u Beogradu pojavljuje kao proizvođač sirćeta. U oglasima se predstavljao kao „prvi u Srbiji sirćeta fabrikant“,…

Read More

Grupa od 87 muškaraca vraćeno iz Crne Gore

Alex

Dana 3. juna grupu od 87 muških osoba, od kojih je deo registrovan kao bezbednosno interesantna lica, a koje su jutros čarter letom iz Beograda doputovale u Crnu Goru, biće prvim letom vraćena iz Tivta u srpsku prestonicu,pisali su mediji. „Vijesti“ saznaju da im je Uprava policije zabranila ulaz u Crnu Goru zbog čega su zadržani na Aerodromu Tivat i u toku su detaljne bezbedonosne provere svih putnika tog leta, a radi se o muškim osobama. „Crnogorska policija sprovodi opsežne kontinuirane i pojačane aktivnosti povodom održavanja Samita EU – Zapadni…

Read More

Sveti Jovan Vladimir – prvi srpski svetac i mučenik

Alex

Uvod Među ličnostima ranog srednjeg veka na prostoru srpskih zemalja posebno mesto zauzima Sveti Jovan Vladimir, vladar Duklje, koji je živeo na prelazu iz 10. u 11. vek. Njegovo ime ostalo je upamćeno ne samo zbog političke uloge u burnom vremenu sukoba Vizantije i Samuilovog carstva, već i zbog njegove tragične smrti, hrišćanske pobožnosti i kasnijeg svetiteljskog kulta. Smatra se prvim srpskim vladarom koji je proglašen za sveca, a njegovo poštovanje vekovima je prevazilazilo granice država, naroda i crkvenih jurisdikcija. Duklja u vreme Jovana Vladimira Krajem 10. veka Duklja je…

Read More

Pojas Presvete Bogorodice

Alex

Pojas Presvete Bogorodice (grč. Ζώνη τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου) predstavlja jednu od najpoštovanijih relikvija u hrišćanskom svetu. Prema pravoslavnom predanju, reč je o pojasu koji je za života nosila Presveta Bogorodica — majka Isusa Hrista. U pravoslavlju se smatra ne samo svetinjom iz vremena zemaljskog života Bogorodice, već i simbolom njene zaštite, utehe i materinskog pokrova nad vernicima. Najveći sačuvani deo relikvije danas se čuva u Manastir Vatoped na Sveta gora, jednom od najznačajnijih pravoslavnih manastira. Predanje o nastanku relikvije Prema pravoslavnom Svetom predanju, nakon Uspenja Presvete Bogorodice apostoli su njeno…

Read More

Drugi najveći protestni skup u istoriji Srbije: Slavija 23. maja 2026.

Alex

Dana 23. maja 2026. godine u Beogradu je održan jedan od najvećih protestnih skupova u savremenoj istoriji Srbije. Protest na Trgu Slavija organizovali su studenti u blokadi fakulteta Univerziteta u Beogradu, uz podršku građana iz cele zemlje, sa glavnim zahtevom — raspisivanje vanrednih izbora i odgovornost institucija nakon tragedije u Novom Sadu. Prema procenama organizatora i nezavisnih posmatrača, protestu je prisustvovalo između 180.000 i 190.000 građana, dok je policija saopštila znatno manju procenu od 34.300 prisutnih, što je iizazvalo podsmeh u javnosti zbog ranijih spornih procena masovnosti skupova. Okupljanje na…

Read More

Stepa Stepanović i konj Vila

Alex

Na prelazu iz rata u mir, 1918. godine, Evropa je ličila na ogroman, umoran front koji je konačno prestao da puca. Prvi svetski rat je završen, a iz tog haosa izlazio je i čovek koji je već za života ušao u vojnu legendu — Stepa Stepanović. Bio je jedan od onih komandanata koji nisu pravili razliku između sebe i vojske. Na Solunskom frontu, tokom proboja u septembru 1918. godine, Druga armija pod njegovom komandom postala je ključni deo operacije koja je ubrzala slom Centralnih sila na Balkanu. To je bio…

Read More

Bitka za klanac Svetog Nikole (1877)

Alex

Pozadina Bitka za klanac Svetog Nikole vođena je 7. decembra 1877. godine tokom Drugog srpsko-turskog rata i predstavlja prvi veći sukob u okviru ovog rata u kojem su srpske snage zauzele tursko utvrđenje na planinskom prevoju između Srbije i Bugarske, na pravcu Pirot–Vidin. Klanac Svetog Nikole bio je strateški važan planinski prolaz koji je kontrolisao kretanje između Pirota i Vidina. Turske snage su na ovom položaju izgradile sistem utvrđenja koji se sastojao od tri uzastopna šanca na samom prevoju, kao i dodatnih šančeva na okolnim uzvišicama. Između utvrđenja nalazile su…

Read More

Rušenje u Savamali: Decenija od pada demokratije i dolaska diktature

Alex

Uvod Rušenje u Savamali označava događaj iz noći između 24. i 25. aprila 2016. godine, kada je u beogradskoj četvrti Savamala, u Hercegovačkoj ulici, srušen veći broj objekata uz prisustvo maskiranih lica i bez intervencije nadležnih institucija. Događaj je izazvao značajnu pažnju javnosti i postao predmet institucionalnih postupaka, političkih izjava i građanskih protesta. Smatra se danom kada je policija okrenula leđa građanima, kao i danom padom demokratijem i dolazak diktature. Okolnosti i događaji koji su prethodili Područje Savamale obuhvaćeno je planovima urbanističkog razvoja u okviru projekta Beograd na vodi, koji…

Read More

Briselski sporazum 2013

Alex

Uvod Dana 19. aprila 2013. godine u Briselu potpisan je dokument koji je u međunarodnim krugovima nazvan „istorijskim“, a u domaćim — u zavisnosti od političkog raspoloženja — „nužnim kompromisom“ ili „ustupkom bez presedana“. Reč je o Briselskom sporazumu, formalno nazvanom Prvi sporazum o principima normalizacije odnosa između Beograda i Prištine. Pregovore su vodili tadašnji predsednik Vlade Srbije Ivica Dačić i kosovski premijer Hašim Tači, uz ključnu posredničku ulogu visoke predstavnice EU Ketrin Ešton. Sporazum je potpisan pod okriljem Evropska unija, koja je time želela da stabilizuje region i ubrza…

Read More

Milojeva i Srndakova buna

Alex

U istoriji jugoistočne Srbije XIX veka, Milojeva i Srndakova buna zauzima posebno mesto kao dramatičan, ali neuspešan pokušaj oslobođenja od osmanske vlasti. Izbila 1841. godine na prostoru Niškog sandžaka, ova pobuna bila je deo šireg kontinuiteta srpskih oslobodilačkih pokreta započetih u vreme Prvi srpski ustanak i okončanih tek nakon Srpsko-turski rat. Iako vojno slomljena za svega nekoliko nedelja, buna je ostavila dubok trag u kolektivnom pamćenju i istorijskoj dinamici regiona. Između reforme i pobune Povod za izbijanje bune ne može se razumeti bez šireg konteksta reformi Osmanskog carstva. Proglašenjem Gilhanski…

Read More

Opsada Negotina 1813.

Alex

Opsada Negotina 1813. bila je ključna epizoda u padu Prvog srpskog ustanka, a njen tok odražava kombinaciju snažnog turskog pritiska i strateške izolacije srpskih jedinica. Negotin je istorijski bio strateški i administrativni centar Krajine, sa razvijenom mrežom šančeva i utvrđenja, a pred ustanak ga je branio Hajduk-Veljko Petrović sa oko 3.000 ljudi i 14 topova, uz raspored ključnih šančeva: Hajduk-Veljkov šanac na najvišem mestu, Martinov i Abrašev šanac, te Cvetkini šanci na zapadnoj strani grada, dok su drvene kule branili meštani pod buljubašama. Početkom jula 1813, turska vojska Huršid-paše, oko…

Read More

Opsada Loznice (1813)

Alex

Opsada Loznice 1813. predstavlja ključni trenutak kraja Prvog srpskog ustanka i tipičan primer kombinacije vojne strateške slabosti, logističkih poteškoća i unutrašnjih nesuglasica među ustanici. Tokom juna 1813, Osmansko carstvo pokrenulo je koordinisan napad na Srbiju iz tri pravca: Niš–Deligrad, Bosna–Drina i Vidin–Negotin. Srpska vojska je bila raspršena, sa Mladenom Milovanovićem na Deligradu (10–12.000 ljudi), Simom Markovićem na Drini, Hajduk-Veljkom u Krajini (3.000 ljudi) i Karađorđem kao strategijskom rezervom (4–5.000 ljudi). Ostali šanci imali su minimalne posade od 500–1.000 ljudi. U šancu u Lešnici, vojvoda Janko Stojićević sa oko 500–600 ljudi…

Read More

Krvave demonstracije u Beogradu 1903.

Alex

Krvave demonstracije iz marta 1903. godine u Beogradu predstavljaju jedan od ključnih događaja u političkoj istoriji Srbije na prelazu iz 19. u 20. vek. Organizovane od strane socijalističkih i studentskih krugova, pod vođstvom Dimitrije Tucović i Triša Kaclerović, demonstracije su eskalirale u nasilni sukob sa državnim aparatima sile. Ovaj rad analizira uzroke, tok i posledice demonstracija, sa posebnim fokusom na njihov značaj kao uvoda u Majski prevrat i slom režima Aleksandar Obrenović. 1. Uvod Početak 20. veka u Srbiji obeležen je dubokim političkim tenzijama između autokratske vlasti i rastućih društvenih…

Read More

Pokolj u selima Stari Brod i Miloševići – Krvavi Mladenci

Alex

Pokolj u selima Stari Brod i Miloševići na reci Drini odigrao se u završnici ustaške ofanzive na istočnu Bosnu, u okviru politike genocida koju je sprovodila Nezavisna Država Hrvatska pod vođstvom Ante Pavelić. Ključni vremenski okvir masakra obuhvata period od 22. marta do početka aprila 1942. godine, sa kulminacijom između 26. i 28. marta 1942. kada su hiljade srpskih civila, povlačeći se iz pravca Rogatice, Han Pijeska, Sokoca i Višegrada, stigle na obalu Drine u pokušaju da pređu u okupiranu Srbiju. Napad su izvele jedinice Ustaše, uključujući delove tzv. Crne…

Read More

Godinu dana od najvećeg protesta u istoriji Srbije

Alex

Protest u Beogradu 15.03.2025. najavljen je sa početkom od 16 časova ispred Narodne skupštine Srbije. Protest u Beogradu je jedan od niza protesta u organizaciji studenta u blokadi fakulteta nakon pada nastrešnice u Novom sadu 1. novembra 2024. godine kada je poginulo 16 osoba, a dve teško povređene. Među poginulima je i troje dece. Povod za masovne proteste u Srbiji Dana 1. novembra 2024, u 11.52 časova pala je 48 metara dugačka betonska nadstrešnica iznad glavnog ulaza na Železničkoj stanici Novi Sad se urušila. Poginulo je 14 osoba, uključujući i…

Read More

Matija Ban

Alex

Matija Ban rođen je 16. decembra 1818. u Petrovu Selu kod Dubrovnika, u porodici dubrovačkih Srba koja je negovala nacionalnu svest i obrazovanje. Njegovo rano školovanje odigravalo se u Dubrovniku, gde je završio gimnaziju, a potom se posvetio filozofskim i pedagoškim naukama, pokazujući izuzetnu radoznalost i disciplinu. Godine 1834. stupio je u franjevački red, ali je ubrzo odustao, jer ga je privlačio svet sekularnog obrazovanja i šira društvena angažovanost, a ne monaški život. Nakon napuštanja reda, započeo je profesionalni rad kao pisar u advokatskoj kancelariji, a zatim u katastru Dubrovnika,…

Read More

Evstahija Arsić (1776–1843)

Alex

Rođenje i porekloEvstahija Arsić, takođe pisana kao Eustahija, rođena je 14. marta 1776. godine u Irigu. Bila je ćerka Gavrila Cinćića (1743–1812) i Marta Cinćić (umrla 1828). Porodica je kasnije preselila u Arad, gde će Evstahija provesti značajan deo svog života. Smatra se pionirkom među srpskim pesnikinjama – od vremena monahinje Jefimije, koja je u srednjem veku stvarala vezom, nije se pojavila srpska pesnikinja koja je koristila pero, dok je Evstahija nastavila tradiciju pisane poezije i proze. Njeno zalaganje za obrazovanje žena i interesovanje za savremenu kulturu često je stavljalo…

Read More

U Kneževini Srbiji zvanično je ukinuta zabrana upotrebe pravopisa koji je reformisao Vuk Stefanović Karadžić

Alex

Godine 1868. u Kneževini Srbiji zvanično je ukinuta zabrana upotrebe pravopisa koji je reformisao Vuk Stefanović Karadžić, čime je njegov fonetski pravopis („piši kao što govoriš, čitaj kako je napisano“) konačno postao prihvaćen u državnoj upotrebi. Kako je do toga došlo Prekretnica 1868. Nakon smrti Vuka 1864. godine, njegovi učenici i pristalice nastavili su borbu za reformu. Presudan trenutak dolazi 1868. godine, kada je vlast kneza Mihailo Obrenović donela odluku da se: Veliku ulogu u sprovođenju ove odluke imao je filolog i političar Đuro Daničić. Značaj odluke Ova odluka je…

Read More

Atentat na Zorana Đinđića

Alex

Atentat na Zoran Đinđić, predsednika Vlade Republike Srbije i lidera Demokratska stranka, izvršen je 12. marta 2003. godine u 12:25 časova u dvorištu zgrade Vlade Srbije u Beograd. Premijer je pogođen snajperskim hicem dok je ulazio na ulaz broj 5 zgrade Vlade u Nemanjinoj ulici. Od zadobijenih povreda preminuo je istog dana u Urgentnom centru. Izvršenje atentata Atentat je izvršio Zvezdan Jovanović, pripadnik Jedinica za specijalne operacije. On je pucao iz kancelarije broj 55 na drugom spratu zgrade Zavoda za fotogrametriju u Ulici admirala Geprata 14, sa udaljenosti od oko…

Read More