Ознака: istorijski zabavnik

Lazar Branković (oko 1421 – 20. januar 1458) bio je srpski despot od 1456. do 1458. godine i poslednji vladar Srpske despotovine iz dinastije Branković koji je neposredno nasledio svog oca, despota Đurđa Brankovića. Njegova kratka vladavina odvijala se u jednom od najtežih perioda srpske srednjovekovne istorije, kada je Srpska despotovina bila sve više pritisnuta širenjem Osmanskog carstva. Lazar je bio poslednji muški vladar iz glavne grane Brankovića koji je vladao Srbijom kao despot pre konačnog pada Smedereva 1459. godine. Posle njegove smrti izbila je dinastička i politička kriza koja…

Read More

Protesti u Srbiji 13. avgusta 2025. godine predstavljali su jedno od značajnijih širenja višemesečnih studentskih i građanskih protesta na veći broj gradova u Srbiji. Okupljanja su usledila nakon sukoba i nasilja tokom prethodne večeri u Vrbasu i Bačkoj Palanci, dok je protest u Bačkom Petrovcu bio otkazan zbog procene da postoji opasnost od sukoba. Na tim skupovima došlo je do sukoba između građana i studenata koji su protestovali i pristalica Srpske napredne stranke (SNS). Prema izveštajima sa terena, u sukobima su korišćeni pirotehnička sredstva, kamenice, flaše i drugi predmeti. Događaji…

Read More

Cerska bitka, odnosno Bitka na Ceru, bila je prva velika pobeda sila Antante u Prvom svetskom ratu. Vodila se u avgustu 1914. između srpske i austrougarske vojske na prostoru Mačve, Pocerine, planine Cer i doline Jadra, a završila se povlačenjem austrougarskih snaga iz Srbije. U užem smislu glavne borbe na Ceru trajale su od 16. do 20. avgusta, dok je šira Cerska operacija počela austrougarskim prelaskom granice 12. avgusta i završena završnim borbama kod Šapca 24. avgusta. Pobeda je bila značajna iz više razloga. Srbija je zaustavila prvu veliku invaziju…

Read More

Godina: 2024.Mesto: Čurug, opština Žabalj, SrbijaTvorac: Duško RadmiloNaziv sata: „Lazar“Radnja/manufaktura: „Monte Kristo“ U Čurugu je 2024. godine izrađen ručni mehanički sat „Lazar“, čiji je autor časovničar Duško Radmilo, vlasnik zanatske radnje „Monte Kristo“. Sat je u domaćim izvorima predstavljen kao prvi ručni mehanički sat izrađen u Srbiji. Radmilo je na izradi prvog primerka radio približno godinu dana. Sat je izrađen ručno u njegovoj radionici u Čurugu, a prvi primerak prodat je kupcu iz Beograda za 10.000 evra. Uz sat je obezbeđena doživotna garancija. Kako je nastao „Lazar“? Duško Radmilo se…

Read More

Platonova „Država“ nije samo rasprava o idealnoj državi. U VIII i IX knjizi ovog dela, nastalog u IV veku pre nove ere, grčki filozof opisuje kako se politički poredak menja, kako demokratija može da sklizne u tiraniju i kako od čoveka koji se predstavlja kao zaštitnik naroda nastaje vladar koji na kraju živi u strahu od sopstvenih podanika. Kada je Platon oko 380. godine pre nove ere pisao Državu, Atina je već imala iza sebe burna politička iskustva: Peloponeski rat, pad atinske demokratije, vlast Tridesetorice tirana i obnovu demokratije 403.…

Read More

Dana 5. avgusta 1914. godine u gradu Cleveland, na raskrsnici Euclid Avenue i East 105th Street, pušten je u rad prvi električni saobraćajni signal namenjen regulisanju različitih saobraćajnih pravaca. Ovaj događaj predstavlja jednu od najvažnijih prekretnica u istoriji bezbednosti drumskog saobraćaja. Prvi električni semafor razvijen je prema ideji američkog policajca Lester Wire, a sistem je usavršila kompanija American Traffic Signal Company. Za razliku od savremenih semafora, imao je samo dve svetlosne oznake – crvenu i zelenu – dok je između promena svetla emitovan zvučni signal kojim su vozači i pešaci…

Read More

Dana 4. avgusta 1791. godine u bugarskom gradu Svištovu, tada delu Osmanskog carstva, potpisan je Svištovski mir, kojim je okončan poslednji rat između Austrijske monarhije i Osmanskog carstva. Ugovor su zaključili predstavnici cara Leopolda II i sultana Selima III, čime je završen Austrijsko-turski rat vođen od 1788. do 1791. godine. Iako na prvi pogled predstavlja još jedan u nizu evropskih mirovnih sporazuma, Svištovski mir imao je dalekosežne posledice po Srbiju. Mnogi istoričari smatraju da je upravo razočaranje koje je ovaj sporazum izazvao među Srbima postalo jedan od važnih koraka koji…

Read More

Požarevački mir, zaključen 21. jula 1718. godine u Požarevcu, predstavlja jedan od najznačajnijih međunarodnih ugovora u istoriji Balkana. Njime je okončan Austrijsko-turski rat 1716–1718. godine, a njegove posledice trajno su promenile političku kartu jugoistočne Evrope. Sporazum je potpisan između Habzburške monarhije, Osmanskog carstva i Mletačke republike, a grad Požarevac je tada prvi put ušao u evropsku diplomatsku istoriju kao mesto velikog međunarodnog pregovora. Put ka ratu: sukob dve imperije Početkom 18. veka Osmansko carstvo više nije bilo sila koja je nezaustavljivo širila svoje granice kao u vreme Sulejmana Veličanstvenog. Nakon…

Read More

Kada se govori o počecima srpske muzičke kulture, malo je dela koja imaju značaj kakav ima opera „Na uranku“. Ovo delo kompozitora Stanislava Biničkog, nastalo po libretu Branislava Nušića, smatra se prvom srpskom operom koja je uspešno postavljena na scenu i početkom 20. veka otvorila je novo poglavlje u istoriji nacionalne umetnosti. Njena premijera u Narodnom pozorištu u Beogradu nije bila samo kulturni događaj, već simbol sazrevanja Srbije koja je, posle sticanja nezavisnosti, želela da stane rame uz rame sa evropskim državama koje su već imale razvijenu opersku tradiciju. Srbija…

Read More

U istoriji nauke postoje trenuci kada se granice između pronalazaštva, umetnosti i ličnog poštovanja gotovo izgube. Jedan takav trenutak dogodio se između Nikole Tesle i velikog srpskog pesnika Jovana Jovanovića Zmaja – kada je naučnik, u znak zahvalnosti za pesnikove reči, jedan svoj eksperimentalni uređaj nazvao imenom koje je nosilo simboliku mnogo veću od same tehnike. Taj uređaj bio je Teslin oscilujući transformator, poznat kao Teslina zavojnica, a Tesla mu je dao ime „Zmaj“. Susret naučnika i pesnika u Beogradu Priča o transformatoru „Zmaj“ počinje 1892. godine, tokom jedinog Teslinog…

Read More

BEOGRAD, 23. maj – Jedan od najznačajnijih trenutaka u istoriji Radio-televizije Srbije dogodio se 23. maja 2011. godine, kada je Upravni odbor RTS-a uputio javno izvinjenje građanima Srbije i susednih država zbog načina na koji je program tadašnje Radio-televizije Beograd (RTB), odnosno RTS-a, korišćen tokom devedesetih godina. Bilo je to prvo zvanično priznanje najvišeg upravljačkog tela javnog servisa da je nacionalna televizija u vreme ratova i političkih sukoba bila zloupotrebljavana u propagandne svrhe. U saopštenju koje je tada objavljeno, Upravni odbor izrazio je žaljenje zbog činjenice da su građani Srbije,…

Read More

I – Osnovne odredbe o državi i vladaru Ustav započinje definisanjem Kneževine Srbije kao nasledne monarhije pod dinastijom Obrenović. Knez je nosilac državnog suvereniteta, ali ne apsolutni vladar, već ustavni monarh čija se vlast vrši u okvirima ustava. Suštinski, već na početku se uspostavlja kompromisni model: država nije republika niti apsolutna monarhija, već kontrolisana ustavna monarhija sa jakim izvršnim centrom. Knez je definisan kao: Ali i kao figura koja „vlada po ustavu“, što je važna formalna novina u odnosu na ranije sisteme. II – Položaj Namesništva (specifičnost ovog ustava) Poseban…

Read More

Namesnički ustav, donet i proglašen 1869. godine u Kneževini Srbiji, predstavlja jedan od ključnih ustavnih dokumenata u procesu institucionalne modernizacije srpske države u drugoj polovini 19. veka. Naziv je dobio po Namesništvu koje je upravljalo državom u ime maloletnog kneza Milana Obrenovića, nakon ubistva kneza Mihaila Obrenovića 1868. godine. Ustav je bio rezultat političkog kompromisa između potrebe za stabilizacijom državnog sistema, jačanja centralne vlasti i ograničenog uvođenja ustavnosti u politički život Srbije, koja je u tom trenutku još uvek formalno bila vazalna kneževina Osmanskog carstva, ali faktički sve samostalnija država.…

Read More

Malo je diplomatskih dokumenata u srpskoj istoriji koji su imali toliko veliki značaj, a da nikada nisu stupili na snagu, kao što je to bio Ičkov mir. Iako je sporazum formalno prihvaćen od strane Osmanskog carstva početkom 1807. godine, istorijske okolnosti učinile su da nikada ne bude sproveden. Ipak, upravo će odredbe ovog sporazuma postati osnova na kojoj će Srbija, tokom narednih decenija, izgraditi svoju autonomiju. Ičkov mir predstavlja prelomni trenutak u istoriji Prvog srpskog ustanka jer pokazuje da su ustanici, pored borbe oružjem, vodili i ozbiljnu diplomatsku borbu za…

Read More