Ознака: Beogradske zanimljivosti

Ovo je jedna od priča koja pokazuje koliko je Beograd između dva svetska rata pokušavao da rešava probleme koji se danas često posmatraju kao savremeni. Godine 1929. u tadašnjoj Mletačkoj ulici broj 8, današnjoj Knez Miletinoj ulici, podignuta je zgrada Ženskog radničkog skloništa. Projektovao ju je arhitekta Jan Dubovi. Zgrada nije bila običan stambeni objekat: bila je namenjena prvenstveno radnicama kojima je bio potreban privremeni smeštaj, naročito nezaposlenim ženama i onima koje su prolazile kroz Beograd. Ideja je bila šira od pukog obezbeđivanja kreveta. U suterenu su se nalazile kuhinja,…

Tržni centar „Staklenac“, zvaničnog naziva Tržni centar „Trg Republike“, bio je poslovno-trgovački objekat na Trgu Republike u Beogradu, podignut 1989. godine kao privremeno arhitektonsko i urbanističko rešenje. Zbog karakteristične staklene fasade i savremenog izgleda za tadašnji Beograd, među građanima je ubrzo dobio nadimak „Staklenac“, pod kojim je ostao poznat narednih decenija. Objekat je svečano otvoren 28. avgusta 1989. godine, neposredno pred održavanje Samita Pokreta nesvrstanih u Beogradu. Njegova izgradnja bila je deo tadašnjeg nastojanja da se centralne gradske zone urede i modernizuju pred dolazak brojnih stranih državnih delegacija. U istom…

„Hadži-Loja“ je drama Branislava Nušića iz 1908. godine koja ima posebno mesto u istoriji srpskog pozorišta. Pored značaja koji je imala kao pozorišno delo, „Hadži-Loja“ je ostala zabeležena i kao prva dokumentovano snimljena pozorišna predstava u Srbiji. Ovaj događaj predstavlja jedan od najranijih susreta pozorišta i kinematografije u Srbiji. Predstava je 1908. godine snimljena filmskom kamerom u Beogradu, a snimanje je obavio bioskop „Ben Akiba“. Filmski zapis nije sačuvan, niti postoje podaci da je ikada prikazan publici. Drama „Hadži-Loja“ Branislav Nušić napisao je dramu „Hadži-Loja“ 1908. godine, u vreme političke…

Mihailo Bogićević bio je srpski političar i državnik iz druge polovine 19. veka, koji je obavljao više visokih državnih funkcija i ostao zapamćen kao predsednik Ministarstva Kraljevine Srbije od 21. avgusta 1890. do 23. marta 1891. godine. Poticao je iz ugledne porodice i pripadao je političkoj generaciji koja je delovala u složenom periodu ustavnih promena, borbe političkih stranaka i postepenog oblikovanja modernog parlamentarnog života u Srbiji. Za razliku od pojedinih političara njegovog vremena koji su ostavili snažan lični trag u javnosti, Bogićević je bio pre svega čovek državne administracije i…

Beogradska industrija piva (BIP) bila je jedno od najvećih i najznačajnijih preduzeća prehrambene industrije u Beogradu i jedna od najpoznatijih pivara na prostoru bivše Jugoslavije. Njena istorija neposredno je povezana sa razvojem beogradskog pivarstva, koje ima korene u prvoj polovini XIX veka, kao i sa industrijalizacijom Beograda tokom XX veka. Istorijski koreni Počeci organizovane proizvodnje piva u Beogradu vezuju se za 1839. godinu, kada je Johan Vajhapl otvorio pivaru. Razvoj industrijskog pivarstva, međutim, počeo je nekoliko decenija kasnije, sa pojavom velikih pivara Ignjata Vajferta i Ignjata Bajlonija. Ignjat Vajfert je…

Beograd u srednjem veku predstavlja jednu od najzanimljivijih, ali i najsloženijih epoha u istoriji grada. Tokom približno hiljadu godina, od sloma rimske vlasti do osmanskog osvajanja 1521. godine, Beograd je više puta menjao gospodare, politički položaj, stanovništvo i značaj. Bio je vizantijska tvrđava, pogranični grad Ugarske, deo različitih srednjovekovnih država, a početkom XV veka postao je prestonica Srpske despotovine. Njegov položaj na ušću Save u Dunav određivao je gotovo sve: zbog njega je grad bio važna tvrđava i trgovačko čvorište, ali upravo zbog njega je bio i jedan od najčešćih…

Kosmajsko-Varovnička bitka, poznata i kao Kosmajsko-varovnički boj, bila je niz teških borbi između srpske i austrougarske vojske od 6. do 10. decembra 1914. godine, na položajima Varovnica–Kosmaj, tokom završne faze Kolubarske bitke u Prvom svetskom ratu. Borbe su vođene za jedan od ključnih položaja koji je zatvarao pravac od Beograda prema unutrašnjosti Srbije, odnosno prema Mladenovcu i dalje ka Šumadiji. Iako se u pojedinim lokalnim izvorima kao završetak borbi navodi 9. decembar, vojnoistorijski izvori i literatura koja obrađuje operacije na Kosmajско-varovničkom položaju obuhvataju period 6-10. decembra 1914. Zato je preciznije…

Liman-džamija bila je jedna od nekadašnjih beogradskih muslimanskih bogomolja koja se nalazila na savskoj obali, u području tadašnje Savamale, nedaleko od današnjeg Brankovog mosta. Njeno ime bilo je povezano sa toponimom Liman, nazivom koji se koristio za savsko pristanište i prostor uz reku. Danas se njena nekadašnja lokacija vezuje za prostor desne obale Save, približno kod današnjeg nosećeg stuba Brankovog mosta, odnosno u blizini ugla današnje Karađorđeve ulice i Ulice braće Krsmanović. Liman – pristanište na Savi Naziv „liman“ potiče od grčke reči limen, u značenju luka ili pristanište, a…

U beogradskom govoru ostale su mnoge izreke čije je poreklo odavno prekrila prašina. Jedna od njih je i „luda Nasta“. Danas je koristimo kada za nekoga kažemo da radi nešto nerazumno, neobično ili potpuno suprotno onome što bi većina uradila. A iza tog izraza krije se priča o čoveku koji je, prema beogradskom predanju, odbio da napusti Beograd onda kada je za mnoge odlazak bio jedini način da sačuvaju život. Nasta, odnosno Anastas, prema najpoznatijoj verziji priče, bio je Cincarin sa Dorćola i poticao je iz trgovačke porodice. Živeo je…

Miris sveže pečenog hleba deo je Beograda još od vremena kada su njegove ulice bile kaldrmisane, a zanati organizovani u esnafe. Iako nije poznato gde se nalazila prva pekara niti ko je bio prvi beogradski pekar, istorijski izvori potvrđuju da je pekarski zanat među najstarijima u gradu. Hleb kao najvažnija namirnica Od najranijih vremena stanovnici Beograda sami su pekli hleb u kućnim pećima. Međutim, kako se grad razvijao i rastao broj stanovnika, javila se potreba za zanatlijama koji će svakodnevno snabdevati građane hlebom. Tako nastaju prve zanatske pekare. U srednjem…

Danas je gotovo nezamislivo pogledati Beograd, a da ga ne vidimo i iz ptičje perspektive. Satelitski snimci, dronovi i fotografije iz aviona postali su svakodnevica. Međutim, pre više od jednog veka, pogled na Beograd odozgo bio je prava tehnološka novina. Prva poznata fotografija prestonice iz vazduha nastala je u jednom od najdramatičnijih perioda njene istorije — tokom Prvog svetskog rata, 1915. godine. Grad pod pogledom vojnih avijatičara Za razliku od današnjih snimaka koji nastaju zbog turizma, arhive ili urbanističkog planiranja, prvi pogled na Beograd iz vazduha nije napravljen da bi…

Tokom pedesetih godina Beograd je počeo da menja svoje lice brže nego ikada ranije. Posleratna obnova prerasla je u snažan urbani razvoj. Broj stanovnika je rastao, grad se širio prema novim naseljima, a veze između prestonice i drugih gradova Srbije i Jugoslavije postajale su sve intenzivnije. Sa tim promenama rastao je i značaj autobuskog saobraćaja. Ono što je neposredno nakon Drugog svetskog rata bilo dovoljno za grad koji se tek oporavljao od razaranja, početkom šezdesetih više nije moglo da zadovolji potrebe velike prestonice. Tašmajdan je postao tesan. Autobusi su pristizali…

Danas je plato ispred Crkve Svetog Marka jedno od najprepoznatljivijih mesta u centru Beograda. Okupljalište građana, šetača i turista, teško odaje utisak da je upravo ovde decenijama kucalo srce drumskog saobraćaja prestonice. Malo je poznato da je u prvim godinama nakon Drugog svetskog rata upravo na Tašmajdanu bila smeštena glavna međugradska autobuska stanica Beograda. Nakon oslobođenja Beograda u oktobru 1944. godine grad je bio teško razoren. Obnova infrastrukture bila je jedan od najvećih izazova novih vlasti, a železnički i drumski saobraćaj morali su što pre da budu osposobljeni. U vreme…

Danas je gotovo nezamislivo da glavni grad nema centralnu autobusku stanicu. Hiljade autobusa svakodnevno dolaze i odlaze sa jednog mesta, a putnici tačno znaju gde počinje njihovo putovanje. Međutim, Beograd je veći deo svoje istorije funkcionisao sasvim drugačije. Decenijama nije postojala jedinstvena autobuska stanica, već više polazišta rasutih po gradu, sa kojih su autobusi kretali ka različitim delovima Srbije i tadašnje Jugoslavije. Početak drumskog putničkog saobraćaja u Beogradu vezuje se za dvadesete godine 20. veka. Automobil je tada još predstavljao retkost, putevi su uglavnom bili makadamski, a putovanja su trajala…

Krajem jula 1936. godine u Beogradu su postavljeni prvi saobraćajni znaci kojima je regulisano zabranjeno i dozvoljeno parkiranje, kao i smer kretanja vozila u pojedinim ulicama. Ova mera predstavljala je važan korak u modernizaciji gradskog saobraćaja u vreme kada je broj automobila, autobusa i taksi vozila ubrzano rastao. Do tada se saobraćaj uglavnom regulisao prisustvom policajaca na prometnim raskrsnicama i pojedinačnim naredbama gradskih vlasti. Uvođenjem standardizovanih znakova vozači su prvi put dobili jasna i trajna obaveštenja o tome gde mogu da parkiraju, gde je parkiranje zabranjeno i u kom smeru…

Kada se danas pomene Beograd, gotovo je nemoguće zamisliti Srbiju bez njega kao glavnog grada. Međutim, put Beograda do statusa prestonice bio je dug, ispunjen usponima, padovima, osvajačima i ponovnim rađanjem. Malo koji evropski grad toliko puta je menjao gospodare, a ipak uspeo da sačuva svoj značaj. Istorija Beograda kao prestonice ne počinje u 19. veku, već više od četiri stotine godina ranije – sa jednim od najvećih srpskih vladara, despotom Stefanom Lazarevićem. Despot Stefan Lazarević i prvo proglašenje Beograda za prestonicu Posle Kosovske bitke 1389. godine Srbija je ušla…

Pre nego što je Beograd postao tema pesnika, slikara i putopisaca, pre nego što su o njemu pisali osmanski hroničari i evropski putnici, njegovo ime već je bilo zapisano u stihovima. Taj prvi trag ne nalazi se u srpskoj književnosti, već u jednoj mađarskoj epskoj pesmi iz druge polovine XV veka — delu „Szabács viadala“ („Opsada Šapca“) iz 1476. godine. Danas se ovaj rukopis čuva u Nacionalnoj biblioteci Sečenji u Budimpešti i predstavlja jedini sačuvani primerak jedne srednjovekovne mađarske istorijske pesme te vrste. Nastala je neposredno posle događaja koje opisuje…