Ознака: Beogradske zanimljivosti

Bila je 1937. godina, i Beograd je bio na pragu tehnološke revolucije. U zgradi Ministarstva pošta, između papira, žica i telegrafskih aparata, testiran je belinograf – inovativni telefotografski aparat koji je mogao da prenese fotografije, crteže ili tekstove na velike udaljenosti preko telefonske veze. Njegov izumitelj, francuski inženjer Édouard Belin (1876–1963), još početkom 20. veka sanjao je o svetu u kojem slika može da putuje brzinom elektriciteta, a njegov aparat bio je most između imaginacije i stvarnosti. Dana 4. marta 1937. godine prvi put u istoriji srpske prestonice, iz Pariza…

Read More

Fontana je urbano naselje na teritoriji opštine Novi Beograd u okviru grada Beograd. Predstavlja jedno od prepoznatljivih stambeno-poslovnih jezgara starog dela Novog Beograda. Lokacija i stanovništvo Naselje se prostire od raskrsnice ulica Pariske komune, Narodnih heroja i Otona Župančiča, obuhvatajući severni i centralni deo ovog prostora. Na severu se naslanja na naselje Paviljoni, dok se na zapadu graniči sa Ulicom Tošin bunar. Mesna zajednica Fontana obuhvata prostor omeđen: Obuhvaćeni su blokovi 1, 2, 3, 4, 5, 31, 32, 33 i 34. Demografija Za potrebe popisa 2011. godine spojene su mesne…

Read More

Kliničko-bolnički centar Zemun (KBC Zemun), kolokvijalno poznat kao Zemunska bolnica, predstavlja najstariju zdravstvenu ustanovu u Srbiji i jednu od najstarijih bolničkih institucija na Balkanu. Kao zdravstvena ustanova tercijarnog tipa, danas funkcioniše u sastavu zdravstvenog sistema Republike Srbije i nastavna je baza Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu. Osnovan je 25. februara 1784. godine ujedinjenjem dve konfesionalne bolnice – rimokatoličke (1758) i pravoslavne (1769). Od svog nastanka do savremenog doba, bolnica je prošla kroz više organizacionih, političkih i stručnih transformacija, zadržavajući kontinuitet rada duži od dva i po veka. 1. Istorijski kontekst…

Read More

Viša ženska škola je prva škola gimnazijskog ranga za devojke otvorena u Beogradu i Srbiji uopšte, čije osnivanje označava početak srednjoškolskog obrazovanja žena u zemlji. Istorijski kontekst i osnivanje Sredinom 19. veka, Srbija, nakon dužih ratova, ubrzano razvija kulturu i obrazovanje. Razmatrane su potrebe otvaranja posebnih škola za devojčice. Prvi pokušaji bili su 1840. godine, ali bezuspešni. Tek 1845. godine, ukazom kneza Mihaila, odobreno je otvaranje prvih škola za žensku decu, uključujući Nataliju Petrović i sestre Lekić, sa šestogodišnjim programom koji je obuhvatao opšte obrazovanje, ručni rad, pevanje i vaspitanje…

Read More

Svetosavska večernja škola osnovana je 1887. godine u Beogradu pod pokroviteljstvom Društva Svetog Save i predstavljala je jedan od ključnih instrumenata u širenju srpske prosvete i nacionalne svesti među mladima iz tada neoslobođenih srpskih zemalja, uključujući Staru Srbiju i Makedoniju. Škola je imala za cilj obrazovanje u duhu srpstva i pravoslavlja, očuvanje maternjeg jezika, negovanje istorije i tradicije, te razvoj pismenosti i praktičnih zanata među učenicima. Zbog značajnog učešća zidarstva u nastavnom programu, škola je među učenicima često nazivana i “Zidarskom školom”. Osnivanje Glavni odbor Društva Svetog Save smatrao je…

Read More

Društvena Bogoslovsko-učiteljska škola, poznata i pod nazivom Svetosavska večernja bogoslovsko-učiteljska škola, osnovana je 1890. godine u Beogradu pod okriljem Društvo Svetog Save. Iako je radila svega nekoliko meseci – od januara do 23. avgusta 1891. godine – ova ustanova predstavlja značajan primer institucionalizovanog spoja prosvetne, crkvene i nacionalne politike u Kraljevini Srbiji krajem XIX veka. Cilj ovog rada jeste da se škola analizira u širem istorijskom i političkom kontekstu, sa posebnim osvrtom na njen nastavni program, unutrašnju organizaciju, ideološke osnove i razloge kratkog trajanja. I. Istorijsko-politički kontekst Kraj XIX veka…

Read More

Početak institucionalne brige o slepim ratnim invalidima u srpskom narodu vezan je za 1917. godinu i osnivanje Prvog srpskog zavoda za slepe invalide u Bizerti (Tunis). Ova ustanova nastala je u izuzetno teškim ekonomskim i socijalnim okolnostima, u vreme kada se srpska vojska i izbeglice nalaze u ratnom izgnanstvu nakon povlačenja preko Albanije. Zavod je imao primarnu misiju da zbrine srpske vojnike koji su tokom ratnih dejstava izgubili vid. Uslovi rada bili su skromni, ali je već tada postavljen temelj buduće organizovane brige o slepim licima kroz obrazovanje i osposobljavanje…

Read More

I. Uvod Početak XX veka u Beogradu obeležen je ubrzanim prihvatanjem novih tehnologija koje su transformisale urbani život, industrijsku proizvodnju i svakodnevne aktivnosti građana. Elektrifikacija, telefonija, tramvajski saobraćaj i moderni transport predstavljali su ključne inovacije koje su grad približavale savremenim evropskim metropolama. Ove tehnologije nisu se razvijale izolovano; one su međusobno delovale i bile povezane sa infrastrukturnim, ekonomskim i društvenim promenama. Cilj ovog rada je da se prikaže uvođenje i primena novih tehnologija u Beogradu između 1900. i 1920. godine, sa akcentom na precizne datume, lokacije, imena aktera i tehničke…

Read More

I. Uvod Elektrifikacija Beograda predstavlja jedan od ključnih procesa u transformaciji grada iz orijentalno-balkanske prestonice u moderni evropski urbani centar krajem XIX i početkom XX veka. Za razliku od naglih političkih ili urbanističkih promena, elektrifikacija je bila dugotrajan, višefazan i tehnički složen proces, koji je obuhvatao tehnološke eksperimente, institucionalne odluke, infrastrukturne zahvate i društvene promene. Ona se ne može svesti na jedan datum, jednu elektranu ili jednog aktera, već zahteva analizu u širem istorijskom, ekonomskom i tehnološkom kontekstu. U evropskim gradovima električna energija se u drugoj polovini XIX veka javlja…

Read More

Prva moderna garaža u Beogradu izgrađena je 1929. godine i predstavlja jedan od ključnih simbola početka motorizacije i urbanog moderniteta grada između dva svetska rata. Podignuta je u Ulici Majke Jevrosime 30 kao prva javna garaža u Beogradu, ali i na Balkanu, u trenutku kada automobil prestaje da bude luksuzna retkost i postaje sastavni deo gradskog života. Zgradu je projektovao Valerij Staševski, ruski arhitekta i emigrant, koji je ostavio značajan trag u arhitekturi Beograda 1920-ih i 1930-ih godina. Garaža je projektovana u duhu funkcionalizma, sa jasnim industrijskim karakterom, prilagođenim novoj…

Read More

Krajem 19. veka Beograd je bio grad u kome su se vesti prenosile glasnicima, pismima i telegrafom. Ideja da se ljudski glas prenese žicom, gotovo trenutno, delovala je kao tehničko čudo, ali i kao nepotrebna egzotika. Upravo u tom vremenu nastaje jedan od najvažnijih, a danas često zaboravljenih trenutaka u istoriji grada — uvođenje prvih telefona u Beogradu. Tehnološki kontekst Telefon je u svetu patentiran 1876. godine, kada je Aleksandar Grejem Bel prvi put demonstrirao prenos govora električnim putem. U razvijenim evropskim i američkim gradovima telefon je ubrzo našao primenu…

Read More

U istoriji srpske tehnike i komunikacija ime Pantelejmona „Pante” Mihajlovića zauzima posebno mesto. Iako nikada nije stekao lično bogatstvo niti širu društvenu slavu, Mihajlović je ostao upamćen kao čovek koji je uveo prvu telefonsku liniju u Beogradu, postavivši temelje moderne telefonije u Srbiji. Rani život i obrazovanje Pantelejmon Mihajlović rođen je 1854. godine u Bogatiću, u tadašnjoj Kneževini Srbiji. Tačan datum rođenja (dan i mesec) nije sačuvan u dostupnim istorijskim izvorima, što je čest slučaj za ličnosti rođene sredinom 19. veka u unutrašnjosti Srbije. Već u mladosti pokazao je izrazito…

Read More

Beograd šezdesetih i sedamdesetih godina XX veka bio je grad u brzom rastu. Novi mostovi, škole, bolnice, stambeni blokovi – sve to menjalo je lice grada, ali život građana nije bio uvek lak. U tom vremenu, jedna ličnost je postala sinonim za neposrednost i poverenje: Branko Pešić, gradonačelnik koji je uspevao da ostane “čovek iz naroda” i izgradi most između vlasti i Beograđana. Skromnost i svakodnevni kontakt Pešić je rođen 1922. u Zemunu, a svoj životni put gradio je skromno, uvek u službi građana. Iako je imao pravo na službeni…

Read More

Period između 1960. i 1980. godine predstavlja ključni trenutak u istoriji Beograda, kada se grad transformisao iz uglavnom centralno-planiranog urbanog prostora u modernu metropolu sa jasno definisanim infrastrukturnim i kulturnim simbolima. Ove dve decenije karakterišu masovna izgradnja stambenih kompleksa, modernih poslovnih zgrada, mostova i saobraćajnica koje su Beogradu omogućile povezivanje starih i novih delova grada, rasterećenje saobraćaja i jačanje društvene kohezije. Urbanizam u ovom periodu nije bio samo tehničko pitanje – bio je izraz vizije grada koji želi da balansira industrijski razvoj, socijalne potrebe i kulturni život. Novi mostovi i…

Read More

Rani život i porodični koreni (1922–1938) Branko Pešić rođen je 1. oktobra 1922. godine u Zemunu, tada delu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Njegova porodica poticala je iz stare i ugledne zemunske tradicije, i iako skromna, imala je duboke korene u lokalnoj zajednici. Prema porodičnom predanju, njegov predak Jovan Đorđević, siroče iz Niša, pobegao je od Turaka nakon sloma Prvog srpskog ustanka oko 1813. godine i stigao u Zemun, gde ga je udomio bračni par Pešić, bez dece. Jovan je uzeo njihovo prezime i postao član zajednice koja je negovala…

Read More

Arheološko nalazište „Čaršija“ (u prevodu: „tržni prostor“ ili „čaršija“) nalazi se na teritoriji naselja Ripanj u opštini Voždovac, grad Beograd. Ovo praistorijsko mesto predstavlja jedan od značajnijih neolitskih lokaliteta na beogradskom području, kao svedočanstvo dugog ljudskog trajanja i razvoja u doba vinčanske kulture — jedne od najznačajnijih neolitskih civilizacija u nekadašnjoj Jugoslaviji i širem evropskom kontekstu. Lokacija i otkrivanje Lokalitet Čaršija postavljen je na blažoj kosini koja se od puta Beograd–Ripanj spušta ka dolini reke Topčiderske. Sistematska arheološka iskopavanja ovde su započeta već 1904. godine, kada su stručnjaci ustanovili postojanje…

Read More

Arheološko nalazište Usek nalazi se u beogradskom naselju Banjica (opština Voždovac) i predstavlja jedno od najznačajnijih praistorijskih lokaliteta na teritoriji Srbije. Ono pripada vinčanskoj kulturi – jednoj od najznačajnijih neolitskih kultura stare Evrope. Preistorijski kontekst i značaj Usek je neolitsko naselje koje se razvijalo na ovom prostoru pre više hiljada godina – neprekidno od oko 5200. do 4600. godine pre nove ere, što ga čini jednim od najdugovečnijih naselja vinčanske kulture istraženih u okolini Beograda. Prvobitno je započelo kao privremeno naselje, ali je pod povoljnim prirodnim i klimatskim uslovima postalo…

Read More

Arheološko nalazište „Lugovi“, nalazi se južno od sela Županjac u opštini Lazarevac (grad Beograd), uz desnu stranu Ibarske magistrale, na pravcu od Beograda ka Ldžiґu. Ovo područje, danas deo šireg lokaliteta Lazarevca, jedno je od značajnih antičkih mesta na teritoriji centralne Srbije. Geografski i istorijski kontekst Lokalitet Lugovi leži na prostoru koji je u antičkom dobu imao razvijene privredne aktivnosti, pa je posebno značajan zbog nalaza koji ukazuju na ekonomske i tehnološke tokove Rimskog carstva u sredini III i početkom IV veka naše ere. Otkrića i arheološka istraživanja Arheološka istraživanja…

Read More

Arheološko nalazište „Zabran Petrovčić“ predstavlja jedan od značajnijih srednjovekovnih lokaliteta na području zapadne Srbije, u okolini Dobanovaca, nedaleko od naselja Petrovčić u opštini Surčin (grad Beograd). Otkriveno je tokom arheoloških istraživanja 1963. godine na teritoriji lovno‑šumskog gazdinstva „Dobanovački zabran“, gde su pronađeni ostaci crkve, grobova i nekropole. Otkrića i nalazi Na lokalitetu su prilikom iskopavanja otkriveni: Ostaci jednobrodne crkve — malog sakralnog objekta koji se svojim arhitektonskim oblikom može datirati u period od XII do prve polovine XIII veka. Ova crkva je posebno značajna jer se ne pominje u poznatim…

Read More

Pariguz (poznat i kao Resničko jezero) je veštačko jezero u beogradskom naselju Resnik, izgrađeno krajem 1980-ih godina. Jezero je dugačko oko 700 metara, a široko približno 120 metara. Na mestu današnjeg jezera nekada je proticao potok, a u okolini se nalazilo blato za koje se verovalo da ima lekovita svojstva, naročito za lečenje šuljeva. Zbog čestih poplava koje su pogađale okolna naselja, podignuta je brana i formirano je jezero sa ciljem kontrole vodotoka i sprečavanja poplava. Poreklo imena Pariguz vezuje se za narodno predanje iz vremena Prvog srpskog ustanka. Prema…

Read More