Категорија: Istorijski zabavnik

Kada je 30. decembra 1973. godine u Ateljeu 212 premijerno izvedena predstava Radovan Treći, malo ko je mogao da nasluti da će taj komad prerasti okvire pozorišta i postati jedno od ključnih mesta razumevanja društva u kome je nastao. Tekst Dušana Kovačevića, u režiji Ljubomira Mucija Draškića, dobio je na sceni život koji je prevazišao pisanu formu, pre svega zahvaljujući izuzetnoj interpretaciji Zorana Radmilovića. Radovan Treći je drama o malom čoveku, o provincijalcu izgubljenom u velikom gradu, ali i o univerzalnom tipu ličnosti koji stalno odlaže sopstveni život čekajući povoljniji…

U drugoj polovini 19. veka, iz Moravske (današnja Češka) u Srbiju dolazi Samuilo Minh, Jevrejin koji će ostaviti dubok trag u ekonomskoj istoriji naše zemlje. U Paraćinu je 1870. godine osnovao fabriku tekstila „Štofara“, jednu od prvih modernih tekstilnih manufaktura na Balkanu, čiji su proizvodi bili cenjeni kod nas i u inostranstvu. Tekstil i prvi koraci industrijalizacije Samuilova fabrika u Paraćinu nije bila samo proizvodna, već i društvena prekretnica u tadašnjoj Srbiji: zapošljavala je mnoge radnike, uvela standardizovanu proizvodnju i postavila temelje za organizovanu industriju. Upravo je uspeh u tekstilu…

Rtanj danas izgleda kao planina koja ćuti. Njene oštre ivice i gotovo geometrijski vrh deluju kao prirodna zagonetka, kao mesto gde se više nagađa nego što se zna. Ali Rtanj je nekada bio planina koja je radila. Duboko ispod šuma i magli, u njenoj utrobi, odzvanjao je zvuk pijuka, kolica i parnih mašina. Tu je, početkom 20. veka, nastao jedan od najorganizovanijih industrijskih poduhvata tadašnje Srbije – rudnik porodice Minh. Dolazak industrije u divljinu Godine 1902, u vreme kada je Srbija još uvek više ličila na agrarnu kneževinu nego na…

„Kosovska kletva“, poznata i kao „Kneževa kletva“, predstavlja legendarnu izreku srpskog kneza Lazara Hrebeljanovića pre Kosovske bitke 1389. godine. Prema predanju, knez Lazar je kletvom upozorio i osudio one Srbe koji su odbili da se pridruže odbrani države protiv Osmanskog carstva. Istoričar Konstantin Filozof beleži da je Lazar izdao „poziv i pretnju“ svim srpskim zemljama, a taj poziv je kroz vekove sačuvan i u narodnim pesmama, u obliku kletve koja poziva na vernost i hrabrost. Prvi pisani oblik kletve javlja se u „Pesmarici“ Avrama Miletića (1778–1781), u pesmi „Istorija Musić…

Datum rođenja: oko 1377.Mesto rođenja: verovatno PrištinaDatum smrti: 24. decembar 1456.Mesto smrti: Smederevski grad Đurađ Branković, srpski despot od 1427. do 1456. godine, predstavlja jednu od ključnih ličnosti poznog srednjeg veka na Balkanu. Njegova vladavina odvijala se u uslovima izrazite geopolitičke nestabilnosti, obeležene ekspanzijom Osmanskog carstva i pritiskom Ugarske kraljevine. Dolazak na vlast Nakon smrti despota Stefana Lazarevića 1427. godine, Srpska despotovina našla se u izuzetno složenom položaju. U skladu sa ranijim ugovorima, Beograd je morao biti predat Ugarskoj, što je dovelo do gubitka najznačajnijeg vojnog i ekonomskog centra države.…

Petar Pustinjak, poznatiji kao Pjer L’Ermit (Pierre l’Ermite), bio je jedan od najznačajnijih duhovnih vođa Prvog krstaškog rata (1096–1099). Iako formalno nije bio vitez, njegova propovednička aktivnost mobilisala je veliki broj ljudi, pretežno siromašnih seljaka i zanatlija, što je stvorilo fenomen „narodnih krstaša“. Njegova uloga i danas predstavlja primer snažnog religioznog uticaja u srednjovekovnoj Evropi. Oko godine 1050, u krajevima severne Francuske, rodio se sveštenik koji će ostati upamćen kao Pjer L’Ermit, ili Petar Pustinjak. Od mladosti, on je vodio život pustinjaka – bez udobnosti i zemaljskih privilegija, u molitvi…

U srednjovekovnoj Srbiji kruna nije čekala smrt da bi se pojavila. Ona je često stajala na glavi mladog čoveka, još uvek u senci oca, ali već dovoljno teška da ga navuče u vrtlog vlasti, intriga i krvi. Ta kruna nosila je ime — mladi kralj. To nije bio samo naslednik. Bio je to vladar u nastajanju, savladar po pravu i po nuždi, čovek koji je istovremeno učio da vlada i bivao iskušavan da preuzme sve. Država koja nije smela da čeka Srpska država pod Nemanjićima rasla je brzo, često brže…

Milan Obrenović (Brusnica, između 1767. i 1780 – Bukurešt, 16. decembar 1810) Milan Obrenović bio je rudnički vojvoda u Prvom srpskom ustanku, član Praviteljstvujuščeg sovjeta i polubrat po majci kneza Miloša Obrenovića. Smatra se prvom istaknutom istorijskom ličnošću iz porodice Obrenović koja je kasnije dala vladajuću dinastiju Srbije. Poreklo i porodica Rođen je u Brusnici oko 1770. godine, kao sin Obrena Martinovića i Višnje, rođene u Donjoj Trepči. Imao je brata Jakova i sestru Stanu. Nakon Obrenove smrti, Višnja se preudala za Teodora Mihailovića iz Gornje Dobrinje, sa kojim je…

Kada je u jesen 1355. godine, negde na putu između Skoplja i Prizrena, umro car Stefan Dušan, Srbija je ostala bez čoveka čija je senka držala carstvo na okupu. Vest o njegovoj smrti širila se brže od glasnika, a sa njom i nemir: veliki su znali da dolazi vreme bez jake ruke. Na presto je stupio njegov sin, Stefan Uroš V, mlad, tih i više sklon knjizi i molitvi nego sablji i kazni. Istorija će ga upamtiti kao Nejakog, ali vreme u koje je stupio bilo je jače od jednog…

Ustanci u Hercegovini i politički kontekst Srpski ustanici su 1875. godine podigli ustanak u Hercegovini, tada u sastavu Osmanskog Carstva. Ustanak je bio više usmeren protiv lokalnih feudalnih vlasti nego protiv centralne vlasti u Carigradu, ali je ubrzo pokrenuo seriju pobuna i sukoba protiv Osmanskog Carstva na Balkanu. U tim okolnostima, dve vazalne kneževine – Srbija i Crna Gora – nisu mogle ostati po strani i 18. juna 1876. objavljuju rat Osmanskom Carstvu. Međutim, političke prilike u Evropi nisu išle u korist Srbije; Evropa je formalno ignorisala srpske molbe za…

Kada je Laza Kostić prvi put stupio u kuću bogatog bačkog veleposednika Lazara Dunđerskog u Čeneju, bio je u šestoj deceniji života — umoran od političkih borbi, opterećen dugogodišnjim nesporazumima sa narodnim prvacima, razočaran u prijateljstva i ideale iz mladosti. U tom trenutku nije mogao ni da sluti da će jedna devojka, dvadesetogodišnja Lenka, ući u njegov život kao najsvetliji i najbolniji plamen koji će ikada poneti. Prvi susret — susret dveju epoha Lenka Dunđerski (1870–1895), kći Lazara Dunđerskog, bila je vaspitana u duhu evropske kulture: govorila je strane jezike,…