Ознака: Ako neko pita

Evropska unija svoje korene vuče iz perioda nakon Drugog svetskog rata, kada su evropski lideri želeli da spreče nove sukobe između država koje su vekovima ratovale. Prvi korak bilo je osnivanje Evropske zajednice za ugalj i čelik 1951. godine, u kojoj su učestvovale Francuska, Zapadna Nemačka, Italija, Belgija, Holandija i Luksemburg. Cilj je bio da zajednička kontrola ključnih sirovina onemogući pripreme za novi rat. Rimskim ugovorima iz 1957. godine osnovana je Evropska ekonomska zajednica, koja je podstakla slobodnu trgovinu i ekonomsku saradnju. Važna prekretnica dogodila se 1992. godine potpisivanjem Ugovora…

Read More

Razvoj automobilske industrije počinje krajem 19. veka kada nemački inženjer Karl Benc 1886. godine patentira prvi automobil sa benzinskim motorom. Početkom 20. veka američki industrijalac Henri Ford uvodi pokretnu proizvodnu traku u fabrici u Hajland Parku 1913. godine. Ova inovacija omogućila je masovnu proizvodnju automobila i znatno niže cene. Automobil više nije bio luksuz namenjen bogatima, već je postao dostupan širokom stanovništvu. To je dovelo do razvoja puteva, benzinskih stanica, auto-industrije i potpuno promenilo izgled gradova i način putovanja. Razvoj automobila imao je ogroman uticaj na ekonomiju, trgovinu i svakodnevni…

Read More

Civilizacija Maja razvijala se na području današnjeg južnog Meksika, Gvatemale, Belizea, Hondurasa i Salvadora između oko 2000. godine pre nove ere i 16. veka. Najveći procvat doživela je između 250. i 900. godine nove ere, u periodu poznatom kao Klasično doba. Maje nikada nisu stvorile jedinstveno carstvo. Njihovu civilizaciju činile su brojne nezavisne gradske države, među kojima su najpoznatije Tikal, Palenke, Kopan i Kalakmul. Gradovima su vladali kraljevi koji su često međusobno ratovali, ali su delili zajedničku kulturu, religiju i pismo. Maje su bile izuzetni astronomi i matematičari. Razvili su…

Read More

Luj XIV od Francuske, poznat kao „Kralj Sunce“ (Le Roi Soleil), vladao je Francuskom od 1643. do 1715. godine i ostao je jedan od najmoćnijih i najpoznatijih evropskih monarha u istoriji. Na presto je stupio kao četvorogodišnje dete, nakon smrti svog oca Luj XIII od Francuske. Pošto je bio maloletan, državom je u početku upravljala njegova majka Ana Austrijska uz pomoć kardinala Žil Mazaren. Prava lična vladavina Luja XIV počinje 1661. godine, nakon Mazareneove smrti, kada kralj odlučuje da sam upravlja državom bez glavnog ministra. Njegova čuvena rečenica: „Država, to…

Read More

Berlinska konferencija održana je od novembra 1884. do februara 1885. godine na inicijativu nemačkog kancelara Ota fon Bizmarka. Na konferenciji su učestvovale gotovo sve velike evropske sile, među kojima Velika Britanija, Francuska, Nemačka, Belgija, Portugal i Italija. Nijedna afrička država nije bila pozvana da učestvuje u donošenju odluka. Cilj konferencije bio je da evropske sile utvrde pravila za zauzimanje afričkih teritorija kako bi izbegle međusobne sukobe. Posledica je bila ubrzana kolonizacija gotovo čitavog afričkog kontinenta. Granice su često povlačene bez obzira na etničke, verske ili kulturne razlike među narodima. Mnoge…

Read More

Sueski kanal otvoren je 17. novembra 1869. godine nakon deset godina izgradnje pod rukovodstvom francuskog diplomate Ferdinanda de Lesepsa. Kanal povezuje Sredozemno i Crveno more, čime je omogućeno da brodovi više ne moraju da oplovljavaju čitavu Afriku oko Rta dobre nade. Put između Evrope i Azije skraćen je za hiljade kilometara. Vrlo brzo Suecki kanal postao je jedan od najvažnijih trgovačkih pravaca na svetu. Zbog njegovog značaja Velika Britanija je preuzela kontrolu nad njim krajem 19. veka kako bi zaštitila pomorsku vezu sa Indijom. Posebno važan događaj bila je Suecka…

Read More

Carstvo Inka nastalo je početkom 13. veka na području Anda u Južnoj Americi. Njegov glavni grad bio je Kusko, a tokom vladavine cara Pačakutija (1438–1471) država se pretvorila u najveće carstvo pretkolumbovske Amerike. Inke su izgradile više od 40.000 kilometara puteva koji su povezivali planinske oblasti današnjeg Perua, Bolivije, Ekvadora, Čilea i Argentine. Iako nisu poznavali točak niti koristili gvozdene alate, gradili su impresivne građevine od ogromnih kamenih blokova koji su savršeno uklapani bez maltera. Njihova država bila je strogo organizovana. Stanovništvo je plaćalo porez radom, a država je vodila…

Read More

Mletačka republika nastala je tokom 7. veka u lagunama severnog Jadrana, kada su stanovnici bežali pred najezdama Langobarda. Ono što je počelo kao niz malih ostrvskih naselja vremenom je preraslo u jednu od najbogatijih pomorskih republika u istoriji. Već od 9. veka Venecija razvija snažnu trgovačku flotu i uspostavlja trgovinske veze sa Vizantijom, severnom Afrikom i Bliskim istokom. Njeni brodovi prevozili su začine, svilu, zlato i druge luksuzne proizvode između Evrope i Azije. Poseban uspon doživljava nakon Četvrtog krstaškog rata 1204. godine, kada Mlečani preuzimaju kontrolu nad brojnim lukama i…

Read More

Veliki kineski zid predstavlja jedan od najprepoznatljivijih spomenika na svetu, ali suprotno raširenom mišljenju, nije izgrađen odjednom niti za vreme jednog vladara. Njegova izgradnja trajala je više od dve hiljade godina. Prve utvrđene bedeme podizale su kineske države još u 7. veku pre nove ere kako bi se zaštitile od napada nomadskih plemena sa severa. Nakon što je car Ćin Ši Huang 221. godine pre nove ere ujedinio Kinu, naredio je povezivanje postojećih zidova u jedinstveni odbrambeni sistem. Hiljade vojnika, seljaka i zatvorenika radilo je na njegovoj izgradnji u izuzetno…

Read More

Stari Grci nisu imali jedno jedinstveno računanje vremena kao što ga danas poznajemo. Svaki grčki polis (grad-država) često je imao sopstveni kalendar i način beleženja godina. Ipak, najpoznatiji način računanja vremena u staroj Grčkoj bio je računanje po olimpijadama. Prve olimpijske igre u Olimpiji smatrane su početkom tog računanja. Grci su vreme označavali prema četvorogodišnjim periodima između Olimpijskih igara. Na primer: Tako bi neki događaj opisali rečima:„To se dogodilo treće godine 75. Olimpijade“, što bi odgovaralo 478. godini p. n. e. Pored olimpijskog računanja, pojedini gradovi koristili su i druge…

Read More

„Načertanije“ je napisao Ilija Garašanin 1844. godine. To je jedan od najznačajnijih političkih dokumenata srpske istorije 19. veka. Garašanin, koji je tada bio ministar unutrašnjih dela Kneževine Srbije, sastavio ga je kao program spoljne politike Srbije i njenog dugoročnog nacionalnog cilja. Dokument je nastao u vreme vladavine kneza Aleksandra Karađorđevića, a bio je zasnovan delimično na ranijem poljskom planu „Smernice za politiku Srbije“ koji je izradio poljski politički emigrant Adam Jerzy Czartoryski, kao i na idejama srpskog diplomate Franja Zah. Osnovna ideja „Načertanija“ bila je da Srbija, tada mala autonomna…

Read More

Kada je 1219. godine Sveti Sava dobio od vaseljenskog patrijarha u Nikeji čin samostalnosti (autokefalnosti) Srpske crkve i postao prvi srpski arhiepiskop, sedište Srpske arhiepiskopije bilo je u manastiru Žiči. Manastir Žiča je tada bio nova zadužbina kralja Stefan Prvovenčani, Savinog brata, i izabran je za prvo sedište srpskih arhiepiskopa. Zbog toga se Žiča često naziva „majkom svih srpskih crkava“. Sveti Sava je, nakon povratka iz Nikeje, upravo u Žiči organizovao novu crkvenu upravu. Tu je: Prema tadašnjem ustrojstvu, Srpska arhiepiskopija je bila direktno podređena samo Vaseljenskoj patrijaršiji, a ne…

Read More

Najvećim besednikom (govornikom) starog Rima smatra se Marko Tulije Ciceron (Marcus Tullius Cicero, 106–43. p. n. e.). Njegovo ime je vekovima ostalo sinonim za vrhunsku retoriku, političku besedu i umeće ubeđivanja. Ciceron nije bio samo govornik već i državnik, pravnik, filozof, pisac i teoretičar govorništva. Rođen je u Arpinumu, oko 100 kilometara južno od Rima, u porodici rimskih konjanika, dakle nije pripadao staroj aristokratiji. Svoj položaj u rimskoj politici stekao je gotovo isključivo znanjem, obrazovanjem i sposobnošću govora. Njegova slava počela je velikim sudskim govorima, ali je vrhunac dostigao u…

Read More

Majka Romula i Rema, prema rimskoj legendi, zvala se Rea Silvija (Rhea Silvia). Prema predanju, Rea Silvija je bila kći kralja Numitora, vladara grada Albe Longe, drevnog naselja u blizini budućeg Rima. Njenog oca je sa prestola zbacio njegov brat Amulije, koji se plašio da će Numitorovi potomci jednog dana povratiti vlast. Zato je Reu Silviju primorao da postane vestalka — sveštenica boginje Veste, koja je morala da se zavetuje na nevinost. Međutim, prema legendi, bog rata Mars došao je Reji Silviji i ona je rodila blizance Romula i Rema…

Read More

Hamurabijev zakonik je jedan od najstarijih sačuvanih pisanih zakona u istoriji čovečanstva. Nastao je oko 1754. godine pre nove ere u vreme vladavine babilonskog kralja Hamurabija (oko 1792–1750. p. n. e.), vladara Prve vavilonske dinastije. Hamurabi je vladao drevnim gradom Vavilonom u Mesopotamiji (područje današnjeg Iraka). Tokom svoje vladavine uspeo je da proširi državu i ujedini veliki deo južne Mesopotamije. Kako bi uredio odnose u velikoj državi, naredio je da se zakoni uklešu na veliku kamenu ploču — stelu od crnog diorita, visoku oko 2,25 metara. Danas se ta stela…

Read More

Posle ujedinjenja Egipta oko 3100. godine pre nove ere, država je bila podeljena na nome (grč. nomos), odnosno administrativne oblasti. Sami Egipćani ove oblasti nazivali su sepat. Na čelu svakog noma nalazio se nomarh, upravnik koji je bio zadužen za prikupljanje poreza, održavanje sistema za navodnjavanje, sprovođenje zakona, organizovanje javnih radova i upravljanje vojskom u svojoj oblasti. Svaki nom imao je svoj glavni grad, lokalno božanstvo, hram, grb i verske običaje. Ukupno je postojalo 42 noma: Podela na nome nastala je veoma rano, još u preddinastičkom periodu (oko 4000–3100. godine…

Read More

Pronalazak štamparije vezuje se za nemačkog pronalazača Johana Gutenberga, koji je oko 1450. godine razvio tehniku štampanja pomoću pokretnih metalnih slova. Pre toga knjige su se ručno prepisivale, bile su skupe i dostupne uglavnom crkvenim i obrazovanim slojevima. Štamparija je omogućila brzo umnožavanje knjiga i širenje znanja. Jedna od prvih velikih knjiga štampanih Gutenbergovom tehnikom bila je Biblija oko 1455. godine. Ubrzo se štampa proširila Evropom i omogućila razvoj obrazovanja, nauke i širenje novih ideja. Štamparija je imala veliku ulogu u Reformaciji 16. veka, jer su verski i politički tekstovi…

Read More

Atinska demokratija razvila se u 5. veku p.n.e. u grčkom gradu Atini. Pre toga Atinom su uglavnom vladali aristokratski slojevi. Velike reforme sproveo je Solon početkom 6. veka p.n.e., a kasnije je Klisten oko 508. godine p.n.e. uveo sistem koji se smatra osnovom atinske demokratije. Najveći razvoj demokratija doživljava u vreme državnika Perikla (oko 495–429. p.n.e.). Građani su direktno učestvovali u donošenju odluka kroz narodnu skupštinu. Međutim, atinska demokratija imala je ograničenja. Politička prava imali su samo slobodni muškarci građani, dok žene, robovi i doseljenici nisu mogli da učestvuju. I…

Read More

Mongolsko carstvo nastalo je početkom 13. veka pod vođstvom Temudžina, koji je 1206. godine dobio titulu Džingis-kana („veliki kan“) nakon što je ujedinio mongolska plemena. Mongolska vojska bila je izuzetno pokretna i organizovana. Njihovi konjanici mogli su brzo da prelaze velike udaljenosti, a koristili su naprednu taktiku, disciplinu i obaveštajni sistem. Tokom 13. veka Mongoli osvajaju ogromne teritorije: Kinu, Centralnu Aziju, Persiju i delove Rusije i istočne Evrope. Pod njegovim naslednicima carstvo se dalje širi, a Kublaj-kan 1271. godine osniva dinastiju Juan u Kini. Iako su Mongoli često povezivani sa…

Read More

Aleksandar Veliki rođen je 356. godine p.n.e. u Peli, prestonici Makedonije. Bio je sin kralja Filipa II, koji je pre njega ujedinio grčke gradove i stvorio snažnu vojsku. Nakon što je 336. godine p.n.e. postao kralj sa samo 20 godina, Aleksandar je krenuo u osvajanje Persijskog carstva. Godine 334. p.n.e. prelazi u Malu Aziju i počinje pohod protiv persijskog cara Darija III. Najvažnije pobede ostvario je u bitkama kod Isa (333. p.n.e.) i Gaugamele (331. p.n.e.), nakon kojih osvaja Persiju, Egipat i velike delove Azije. Stigao je sve do Indije,…

Read More