Jatagan mala je jedno od najpoznatijih, ali i najmračnijih poglavlja socijalne istorije Beograda.
Naselje nastaje krajem 19. veka, tačnije u periodu nakon 1878. godine, kada Beograd počinje naglo da se širi izvan starih zidina. Na prostoru između današnjeg Autokomande i Slavije formira se neformalno naselje siromašnog stanovništva, doseljenika i radnika.
Ime „Jatagan mala“ potiče od turske reči jatagan – zakrivljeni nož. Prema predanju, naziv je vezan za nasilje, neformalne obračune i lošu reputaciju ovog dela grada, iako je realnost bila mnogo kompleksnija: to je bio prostor ekstremnog siromaštva, improvizovane gradnje i društvene marginalizacije.
Tokom 20-ih i 30-ih godina 20. veka, Jatagan mala postaje jedno od najvećih nehigijenskih naselja u Beogradu. Bez kanalizacije, sa improvizovanim kućama i lošim uslovima života, postaje simbol „dva Beograda“ – jednog koji se modernizuje i drugog koji zaostaje.
Gradske vlasti počinju sistematsko uklanjanje naselja u periodu 1930–1935. godine, a konačno je gotovo potpuno raseljeno pred Drugi svetski rat. Stanovnici su premeštani u druge delove grada, naročito na periferiju koja će kasnije postati Novi Beograd.
Danas Jatagan mala ne postoji kao fizički prostor, ali ostaje važan deo kolektivnog sećanja – kao podsetnik da urbanizacija uvek ima svoju cenu i svoju senku.
