Категорија: Pitam Beograd

Zemun je jedinstven po tome što čuva urbanu arhitekturu iz različitih perioda: osmanski uticaji, barok Habsburgovaca i modernistički pravci 20. veka. Crkve, palate i Dunavska promenada grade „kulturni pejzaž“ koji je istovremeno gradski i šumadijski. Očuvanje starih ulica, kao što su Gardoška i Kej oslobađa duh tradicije. Kulturni identitet Zemuna se dalje razvija kroz festivale, umetničke kolonije i kulturne institucije, a njegova arhitektura služi kao neformalni „muzej pod vedrim nebom“.

Read More

Zemun je strateški značajan tokom oba rata zbog položaja na Dunavu i blizine Beograda. Ratovi ostavljaju trajne posledice na urbano tkivo, uključujući bombardovanja, migracije i obnovu posle 1945.

Read More

Zemun je do početka 20. veka bio administrativno odvojen od Beograda, sa sopstvenom lokalnom samoupravom i specifičnim identitetom. Razlozi spajanja su višestruki: Formalno, Zemun postaje deo Beograda 1934. godine. Ovaj proces menja njegov identitet: od „autonomnog grada“ prelazi u kvart Beograda, ali sa očuvanim specifičnostima u arhitekturi i kulturi.

Read More

Nakon osmanskog prodora u 16. veku, Zemun postaje deo granice Osmanskog carstva prema Habsburškoj Monarhiji, dok Beograd menja status između dve sile. U 17. veku, tokom Velikih ratova Habsburg–Osmansko carstvo, Zemun prelazi u ruke Habsburgovaca i dobija status vojno-trgovinskog gradića unutar granica Monarhije. U ovom periodu Zemun se urbanistički razvija: dolazi do pravljenja glavnih ulica, crkava i palate, dok Dunav ostaje ključna arteries za transport i trgovinu. Grad postaje „kapija prema Balkanu“, simbol Habsburške kontrole nad delom Podunavlja.

Read More

Zemun je nastao kao naselje na desnoj obali Dunava, strateški na raskršću trgovinskih puteva između Balkana i centralne Evrope. Tokom srednjeg veka bio je deo mađarskih i srpskih teritorijalnih uticaja, često menjan pod različitim vladarima. Njegov položaj na Dunavu činio ga je prirodnim kontrolnim punktom, sa tvrđavom koja je čuvala granicu i trgovačke puteve. Ova uloga objašnjava i ranu urbanizaciju Zemuna: zidane kuće, trgovi i crkve razvijali su se već u 15. veku, pre nego što Beograd doživljava svoj urbani procvat. Zemun u tom periodu funkcioniše kao „granična tvrđava i…

Read More

Zvezdara je uglavnom stambena opština, sa manjim industrijskim zonama i trgovačkim centrima.

Read More

Zvezdara je značajan obrazovni centar:

Read More

Zvezdara se prostire na oko 31 km² i ima različite urbanističke tipove:

Read More

Opština Zvezdara ime je dobila po Zvezdarskoj opservatoriji, koja je izgrađena početkom 20. veka na brdu koje se tada zvalo Stari Đeram. Izgradnja opservatorije počela je 1929. godine i bila je deo napora Beograda da razvije astronomsku nauku i obrazovanje. Pre toga, područje je bilo poljoprivredno i retko naseljeno, a izgradnjom opservatorije i pratećih objekata počelo je plansko naseljavanje. Tokom 20. veka Zvezdara je postala gusto naseljena stambena zona sa karakterističnom kombinacijom vila, nižih stambenih zgrada i industrijskih objekata iz perioda između dva svetska rata.

Read More

Brz rast Kaluđerice tokom druge polovine 20. veka odvijao se uglavnom bez detaljnih urbanističkih planova. Mnogi stanovnici su samostalno gradili kuće na parcelama koje su kupovali, često bez kompletne infrastrukture i urbanističke regulacije. Zbog toga su ulice u nekim delovima naselja uske, a raspored kuća i objekata nije uvek planski organizovan. Upravo zbog toga Kaluđerica se često pominje u urbanističkim studijama kao primer spontane ili neplanske suburbanizacije u blizini velikih gradova.

Read More

Do sredine 20. veka Kaluđerica je bila uglavnom ruralno područje sa manjim brojem kuća, vinogradima, voćnjacima i poljoprivrednim zemljištem. Veći razvoj naselja počinje nakon Drugog svetskog rata, a naročito tokom sedamdesetih i osamdesetih godina. U tom periodu veliki broj ljudi iz različitih delova Srbije dolazi u Beograd zbog posla i boljih životnih uslova. Kako je zemljište u Kaluđerici bilo pristupačno, mnogi su tu počeli da grade porodične kuće. Tako se naselje brzo širilo i iz ruralnog područja preraslo u veliko prigradsko naselje.

Read More

Ime Kaluđerica najverovatnije potiče od reči „kaluđer“, koja u srpskom jeziku označava monaha. Pretpostavlja se da je ovaj prostor u prošlosti bio povezan sa crkvenim ili manastirskim posedima. U mnogim krajevima Srbije mesta su dobijala nazive upravo po crkvenim imanjima ili po ljudima koji su na njima živeli i radili. Iako nema potpuno sigurnih istorijskih dokaza o konkretnom manastiru na ovom mestu, sam naziv ukazuje na vezu sa crkvenim zemljištem ili tradicijom koja je postojala u ovom području.

Read More

Kaluđerica je veliko prigradsko naselje u istočnom delu Belgrade. Administrativno pripada gradskoj opštini Grocka. Naselje se nalazi uz važnu saobraćajnicu koja povezuje Beograd sa Smederevom i jugoistočnim delovima Srbije. Zahvaljujući ovom položaju, Kaluđerica ima dobru saobraćajnu vezu sa centrom grada, što je doprinelo njenom brzom rastu. Danas predstavlja jedno od najvećih prigradskih naselja u okolini Beograda i važan deo njegove šire urbane zone.

Read More

Najstarijim porodicama u selu smatraju se Ivankovići (ranije Odžakovići), Obradovići (od kojih su se izdvojili Pop Lazići), Mandići (danas sa raznim prezimenima), Skorupanovići i Jakovljevići. Njihovo tačno poreklo nije poznato, ali se smatra da su u selo došli početkom 18. veka, najverovatnije u vreme tzv. Austrijske Srbije. Većina najstarijih porodica doselila se iz oblasti Kosova i Stare Raške, ali i iz Hercegovine. U izvodu iz pisma kapetana Katića iz 1832. godine, u spisku novograđenih crkava, pominje se i sibnička crkva građena 1821. godine, što dodatno potvrđuje kontinuitet života i organizovanog…

Read More

Još u vreme Srpske despotovine u Sibnici je postojala crkva Svetog Nikole, opasana zidinama. Ti bedemi, koji se dovode u vezu sa vremenom Stefan Lazarević, sačuvani su do danas. Stara crkva je sredinom tridesetih godina 20. veka srušena jer je bila dotrajala i premala za potrebe vernika. Na njenom mestu podignuta je nova crkva u moravskom stilu. U porti se nalazi i memorijalno groblje meštana Sibnice, vojnika poginulih u Prvom svetskom ratu, čije pravo mesto sahrane nije poznato.

Read More

Sibnica je imala značajnu ulogu u događajima vezanim za početak ustanka 1804. godine. Nakon što je u Orašac podignuta buna, vođa ustanka Karađorđe Petrović 15. februara 1804. dolazi u Sibnicu. Tamo je sa meštanima pobio lokalne Turke i spalio njihov han. Ovaj događaj je opevan u epskoj pesmi „Početak bune protiv dahija“, koju je ispevao Filip Višnjić, a zapisao Vuk Stefanović Karadžić. Time je Sibnica zauvek ušla u kolektivno pamćenje kao jedno od mesta ranih ustaničkih akcija.

Read More

Prema predanju, selo se nekada nalazilo na drugoj lokaciji, na mestu koje se zove Selište, između Paun-potoka i Duboke jame. Zbog turskih zuluma to naselje je napušteno. U tom periodu selo su činile samo četiri kuće, a njihovi stanovnici su se preselili na današnju lokaciju. Danas su na mestu nekadašnjeg sela njive i livade, ali se pri oranju povremeno pronalaze predmeti poput veriga, vatralja i drugih kućnih potrepština, što potvrđuje da je tu postojalo staro naselje. Takođe, pored druma, u blizini česme i mehane, postojao je turski han koji je…

Read More

U ataru sela, kod Seone, po predanju je postojalo staro selo Seonica koje je kasnije uništeno. U njegovoj blizini nalazio se i manastir, koji je prema narodnoj priči stradao zbog tragičnog događaja – kaluđeri su navodno zaklali dete koje su hajduci tu sklonili. U osveti, hajduci su poubijali kaluđere, manastir je opusteo, a potom je i selo Seonica nestalo. Mesto gde se manastir nalazio i danas se zove Manastirine. Na tom lokalitetu vide se tragovi temelja, a tokom vremena su iskopavani starinski novac i drugi predmeti, što dodatno podstiče verovanje…

Read More

Prvi pisani podaci o Sibnici potiču iz prvih decenija 18. veka. Na jednoj austrijskoj karti s početka tog veka naselje je upisano pod imenom Subniza, što potvrđuje da je selo tada već postojalo i bilo evidentirano kao naseljeno mesto. Godine 1732. Sibnica je imala 14 kuća i staru crkvu čiji su zidovi bili od dasaka, a krov pokriven šindrom. Početkom 19. veka Sibnica je pripadala Katićevoj knežini. Godine 1818. imala je 58 kuća, a isti broj zabeležen je i 1822. godine. Do 1846. selo je poraslo na 86 kuća i…

Read More

Palilula se smatra jedinstvenom jer obuhvata izuzetno raznovrsne prostore: od centralnih gradskih zona, preko industrijskih područja, do prigradskih i čak ruralnih delova. Malo koja beogradska opština ima tako izražene kontraste u arhitekturi, društvenoj strukturi i načinu života stanovnika. Istorijski gledano, Palilula je uvek bila prostor prelaza — između starog i novog, centra i periferije, tradicije i modernizacije. Upravo ta slojevitost čini njen identitet posebnim. Palilula nije samo geografska celina, već istorijski dokument Beograda u malom, u kome se mogu čitati gotovo sve faze razvoja grada.

Read More