Категорија: Pitam Beograd

Kada se govori o boemskom i umetničkom Beogradu 19. veka, ime Đure Jakšića zauzima posebno mesto. Đura Jakšić rođen je 27. jula 1832. godine u Srpskoj Crnji, a umro je 16. novembra 1878. godine u Beogradu. Bio je pesnik, pripovedač, slikar i jedan od najznačajnijih predstavnika srpskog romantizma. U Beograd dolazi sredinom 19. veka, u vreme kada grad prolazi kroz velike promene. Stara orijentalna varoš polako postaje moderna srpska prestonica. Jakšić je živeo težak umetnički život. Radio je kao učitelj, nastavnik i umetnik, često se boreći sa nemaštinom, ali je…

Read More

Ulica kneza Miloša danas je jedna od najvažnijih državnih ulica u Srbiji. Njome se ne prolazi samo kroz grad – prolazi se kroz istoriju moderne srpske države. Njeni počeci vezani su za širenje Beograda u 19. veku, kada se prestonica oslobađa osmanskog uticaja i počinje da dobija izgled evropskog grada. Ime je dobila po knezu Milošu Obrenoviću (1780–1860), vođi Drugog srpskog ustanka i tvorcu moderne srpske državnosti. U vreme njegove vladavine, posebno nakon 1830. godine, kada Srbija dobija autonomiju Hatišerifom, Beograd počinje da se razvija kao administrativni centar nove države.…

Read More

Kada je završena, Palata Albanija nije bila samo nova zgrada – bila je dokaz da Beograd ulazi u eru modernih evropskih metropola. Na mestu današnje palate nekada se nalazila kafana „Albanija“, otvorena krajem 19. veka. Bila je jedno od poznatih mesta okupljanja Beograđana, ali je zbog urbanističkog razvoja grada odlučeno da bude uklonjena. Izgradnja nove palate počela je 1938. godine, prema projektu arhitekata Branislava Jovinovića i Milana Sekulića. Radovi su prekinuti tokom Drugog svetskog rata, ali su nastavljeni nakon oslobođenja Beograda 1944. godine. Palata Albanija svečano je završena i otvorena…

Read More

Danas je Zeleni venac jedno od najpoznatijih mesta u Beogradu – pijaca, autobusko čvorište i nezaobilazna tačka centra grada. Međutim, njegova istorija je mnogo složenija od obične gradske pijace. U prvoj polovini 19. veka ovaj prostor nalazio se na periferiji tadašnjeg Beograda. Za razliku od današnjeg užurbanog prostora, ovde su se nekada prostirale močvare i neuređeno zemljište. Do 1835. godine na ovom mestu nalazilo se groblje, a teren je bio težak za korišćenje zbog vode koja je izbijala iz zemlje. Ime Zeleni venac najverovatnije potiče od stare kafane koja se…

Read More

Kada se govori o Beogradu druge polovine 20. veka, Beogradski sajam zauzima posebno mesto. Bio je više od prostora za izložbe – predstavljao je sliku tehnološkog, privrednog i kulturnog razvoja tadašnje Jugoslavije. Prvi beogradski sajmovi nisu održavani na današnjoj lokaciji. Još početkom 20. veka postojale su ideje o organizovanju velikih privrednih izložbi, ali su ratovi i političke promene usporavali razvoj. Pravi početak sajamske tradicije vezuje se za period između dva svetska rata. Prvi međunarodni sajam u Beogradu otvoren je 1937. godine na prostoru današnjeg Starog sajmišta, na levoj obali Save.…

Read More

Vračar je danas jedan od najprepoznatljivijih beogradskih krajeva – poznat po Hramu Svetog Save, kafanama, starim vilama i urbanom životu. Međutim, njegova istorija je mnogo starija od današnjeg izgleda. Ime Vračar prvi put se pominje u dokumentima iz 16. veka, u vreme osmanske uprave. Postoje različita tumačenja porekla imena, a jedno od najčešćih povezuje ga sa rečju „vrač“ – čovek koji se bavio narodnim lečenjem. Tokom osmanskog perioda ovaj prostor bio je izvan glavnog gradskog jezgra i uglavnom je imao seoski karakter. Veliki preokret nastaje tokom 19. veka kada se…

Read More

Malo je građevina koje su toliko brzo postale deo identiteta jednog grada kao Avalski toranj. Pre nego što je toranj izgrađen, na Avali je već postojao veliki simbol – Spomenik Neznanom junaku, završen 1938. godine prema projektu vajara Ivana Meštrovića. Ideja o izgradnji televizijskog tornja pojavila se tokom razvoja televizije u Jugoslaviji. Beogradska televizija počela je redovno emitovanje 1958. godine, a ubrzo se pojavila potreba za snažnijim emisionim objektom. Gradnja Avalskog tornja počela je 1961. godine prema projektu arhitekata Uglješe Bogunovića i Slobodana Janjića, uz konstrukciju inženjera Milana Krstića. Svečano…

Read More

Ulica kralja Milana nije samo jedna od glavnih saobraćajnica centra Beograda. Ona je prostor na kojem se gotovo može pročitati istorija moderne Srbije – od vremena kneževine, preko kraljevine, do savremene države. Njena današnja trasa oblikovala se tokom druge polovine 19. veka, kada Beograd izlazi iz okvira nekadašnje varoši oko Beogradske tvrđave i počinje da dobija izgled evropske prestonice. U vreme vladavine kneza i kasnije kralja Milana Obrenovića, Beograd doživljava velike promene. Srbija dobija međunarodno priznanje nezavisnosti na Berlinskom kongresu 1878. godine, a samo nekoliko godina kasnije, 1882. godine, proglašena…

Read More

Kada se danas govori o kulturnom identitetu Beograda, Narodno pozorište zauzima jedno od najvažnijih mesta. Njegova istorija počinje u vreme kada je Srbija pokušavala da izgradi institucije moderne evropske države. Ideja o osnivanju profesionalnog pozorišta pojavila se sredinom 19. veka, u vreme kneza Mihaila Obrenovića. Prvi važan korak napravljen je u 1868. godini, kada je osnovano Narodno pozorište u Beogradu. Zanimljivo je da prvo nije imalo svoju zgradu. Predstave su se održavale u prostorima Kod jelena, gostionicama i drugim privremenim salama. Knez Mihailo Obrenović odredio je lokaciju za buduću zgradu…

Read More

Danas gotovo da nema vozača u Beogradu koji nije prošao preko Slavije. Međutim, do pre nešto više od 140 godina ovde nije bilo ni trga, ni kružnog toka, ni zgrada. Na prostoru današnje Slavije nalazila se močvarna dolina poznata kao Simićev majur, u vlasništvu političara i trgovca Franje Simića. Veliki preokret dogodio se 1880. godine, kada škotski trgovac i humanitarac Frensis Mekenzi (Francis Mackenzie) kupuje veliki deo zemljišta. Mekenzi isušuje močvaru, parceliše zemljište, trasira nove ulice i prodaje placeve za izgradnju kuća. Zbog toga ga istoričari često nazivaju jednim od…

Read More

Ulica kralja Petra nije najduža niti najšira u Beogradu, ali malo koja ulica ima toliko istorije na svega nekoliko stotina metara. Njena trasa postoji još od rimskog Singidunuma, kada je upravo ovuda prolazila jedna od glavnih gradskih ulica koja je povezivala tvrđavu sa civilnim naseljem. Tokom osmanskog perioda bila je poznata kao Dubrovačka ulica, jer su u njoj živeli brojni trgovci iz Dubrovačke Republike. Njihove radnje i magacini učinili su ovu ulicu jednim od trgovačkih centara tadašnjeg Beograda. Nakon oslobođenja grada i ubrzane modernizacije u drugoj polovini 19. veka, ulica…

Read More

Danas je Ada Ciganlija jedno od najposećenijih izletišta u Srbiji, ali vekovima nije izgledala kao što je poznajemo danas. U prošlosti Ada Ciganlija bila je pravo rečno ostrvo na Savi, udaljeno od obale nekoliko stotina metara. Na starim austrijskim kartama iz 18. veka jasno se vidi ostrvo obraslo šumom, koje je često menjalo oblik zbog promena vodostaja. Poreklo njenog naziva nije potpuno razjašnjeno. Reč „ada“ potiče iz turskog jezika i znači rečno ostrvo, dok postoje različita tumačenja porekla reči „Ciganlija“. Prema jednoj teoriji potiče od naziva za močvarno zemljište, dok…

Read More

Mnogi Beograđani Tašmajdan povezuju sa parkom, stadionom ili sportskim centrom, ali njegovo ime otkriva sasvim drugačiju prošlost. Naziv Tašmajdan potiče od turskih reči „taš“ (kamen) i „majdan“ (rudnik ili kamenolom). Doslovno znači „kamenolom“. Još u rimsko doba, pre skoro dve hiljade godina, na ovom prostoru vađen je kamen koji je korišćen za izgradnju Singidunuma. Rimljani su iz ovog kamenoloma vadili krečnjak za bedeme, puteve i javne građevine. Eksploatacija kamena nastavljena je i tokom srednjeg veka, a naročito za vreme Osmanlija posle 1521. godine. Kamen sa Tašmajdana ugrađen je u brojne…

Read More

Malo je mesta u Beogradu koja su toliko duboko ušla u svakodnevni govor kao Trg Republike. Dovoljno je reći: „Vidimo se kod Konja.“ Gotovo svaki Beograđanin zna gde je dogovoreno mesto. Međutim, Trg Republike nije oduvek postojao. Sve do druge polovine 19. veka na ovom prostoru nalazila se Stambol kapija, najveća i najvažnija kapija Beograda. Izgrađena je početkom 18. veka, u vreme austrijske uprave nad gradom (1717–1739), a Osmanlije su je kasnije koristile kao glavni ulaz u varoš. Kroz ovu kapiju prolazili su trgovci, putnici, vojske i diplomatske misije. Istovremeno,…

Read More

Kada bi neko želeo da upozna istoriju Beograda kroz samo jedan deo grada, Dorćol bi bio najbolji izbor. Malo koji kraj u prestonici može da se pohvali kontinuitetom života koji traje više od dve hiljade godina. Još u 1. veku nove ere, Rimljani su na prostoru današnjeg Dorćola podigli vojni logor Singidunum, jednu od najvažnijih tvrđava na dunavskom limesu. Oko logora se razvilo civilno naselje sa ulicama, kupatilima, zanatskim radionicama i pristaništem na Dunavu. Arheološki ostaci rimskih termi i danas se mogu videti u podzemlju ovog dela grada. Nakon dolaska…

Read More

Beograd je danas poznat kao univerzitetski centar regiona, ali put do toga trajao je više od jednog veka. Prvi koraci napravljeni su još tokom Prvog srpskog ustanka. Godine 1808. Dositej Obradović i srpski ustanici osnivaju Veliku školu u Beogradu. Bila je to prva viša obrazovna ustanova u oslobođenoj Srbiji. Nakon sloma ustanka, razvoj obrazovanja je usporen, ali ideja nije nestala. Tokom 19. veka Srbija jača svoje institucije, a Beograd postaje kulturni i politički centar. Velika škola je kasnije dobila važnu ulogu u obrazovanju državnih službenika, naučnika i intelektualaca. Među njenim…

Read More

U samom srcu Beograda, na Studentskom trgu, nalazi se zgrada koja nije samo arhitektonski spomenik, već i simbol nastanka modernog obrazovanja u Srbiji. Kapetan Mišino zdanje izgrađeno je između 1857. i 1863. godine kao porodična kuća trgovca i brodovlasnika Miše Anastasijevića, poznatog kao kapetan Miša. Miša Anastasijević rođen je 1803. godine u Poreču (današnji Donji Milanovac). Zahvaljujući trgovini solju i dunavskoj plovidbi, postao je jedan od najbogatijih ljudi u Srbiji 19. veka. Njegova želja bila je da izgradi raskošnu palatu koja bi predstavljala ponos tadašnje Srbije. Međutim, sudbina zgrade bila…

Read More

Beograd je vekovima imao problem sa jednim pitanjem: kako povezati različite delove grada koji se šire na brdovitom terenu? Jedno od najvažnijih rešenja u modernoj istoriji grada bio je Terazijski tunel. Ideja o izgradnji tunela ispod centralnog dela Beograda pojavila se sredinom 20. veka, kada je broj stanovnika grada naglo rastao. Posle Drugog svetskog rata, naročito nakon izgradnje Novog Beograda počev od 1948. godine, saobraćajne veze između starog jezgra i novih naselja postale su veliki izazov. Izgradnja tunela počela je tokom 1970-ih godina, u periodu kada je Beograd doživljavao veliki…

Read More

Dositej Obradović je jedna od ključnih ličnosti srpskog prosvetiteljstva i prvi ministar prosvete u modernoj srpskoj državi. Rođen oko 1739. godine, a umro 1811. godine u Beogradu, njegov život obuhvata prelaz iz osmanskog u moderni evropski kulturni krug. U Beograd dolazi tokom Prvog srpskog ustanka i već 1807. godine postaje deo nove administracije oslobođenih teritorija. Njegov dolazak u grad simbolizuje početak institucionalnog obrazovanja u Srbiji. Godine 1808. učestvuje u osnivanju Velike škole u Beogradu, prve visokoškolske ustanove u zemlji, koja će kasnije postati temelj Univerziteta u Beogradu osnovanog 1905. godine.…

Read More

Savski trg je prostor koji je možda najtačnije ogledalo promena kroz koje je Beograd prošao u poslednjih 150 godina. U drugoj polovini 19. veka, ovaj deo grada bio je periferija uz Savu, sa železničkom infrastrukturom koja se razvijala paralelno sa modernizacijom Srbije. Ključni trenutak dolazi 1884. godine, kada je otvorena prva železnička stanica u Beogradu – tada poznata kao Glavna železnička stanica. Oko nje se formira čitav industrijsko-saobraćajni kompleks, a prostor postaje ulazna kapija grada. Tokom prve polovine 20. veka Savski trg je bio jedno od najživljih mesta u Beogradu,…

Read More