Uzun-Mirko Apostolović (Brajkovac kod Lazarevca, 1782 — Beograd, 20. novembar 1868) spada među najmarkantnije ratnike prve polovine 19. veka i jednu od ključnih, iako često skrajnutih figura oba srpska ustanka. Bio je bimbaša u Prvom i Drugom srpskom ustanku, junak beogradske operacije 1806. godine i otelotvorenje onog hajdučko-ustaničkog sloja koji je na svojim plećima izneo najveći teret borbe.
Njegov nadimak, „Uzun“, turska reč za „visok“, dobio je po svom snažnom stasu, lako uočljivom i na bojištu i u čaršiji.
Poreklo i mladost
Rođen je u selu Brajkovac, tada poznatom pod nazivom Smrdljikovac zbog sumpornih isparenja s izvorišta lekovite vode. Porodica Apostolović poticala je iz Pipera, odakle se selila u Rudnički kraj, pa zatim u okolinu Beograda. U vreme austrijsko-turskih ratova kratko su živeli u Sremu.
Rat i stradanje bili su deo njegovog porodičnog nasleđa: otac Petar i deda Apostol poginuli su 1792. godine, boreći se kao frajkori u Kočinoj krajini protiv Osmanlija.
Nakon povratka u Srbiju, Mirko je detinjstvo proveo u Mislođinu, da bi se kao mladić preselio u Beograd, gde je učio terzijski zanat. Zanatska veština i gradsko okruženje nisu ga, međutim, dugo zadržali — predvodnički duh i ratnički karakter brzo su ga odveli među ustaničke redove.
Hrabrost dokazana ranama
Uzun-Mirkov ratni put bio je ispisan brojnim ranjavanjima, koja su svedočila o njegovoj ulozi u prvim redovima borbe. Zabeleženo je da je bio ranjen:
- na Karanovcu (1805) — u glavu
- na Smederevu (1805) — u ramena Užicu (1805/1807) — u kuk
- na Paraćinu (1805) — u levi list
- na Malajnici (1807) — u prsa
- na Drini (1810) — sabljom preko butine
- na Sava-kapiji (1806) — nožem po desnoj ruci
Posle sloma Prvog ustanka, svoje rane lečio je u Beču i ostao među onima koji se nisu predali — učestvovao je i u Drugom srpskom ustanku, boreći se na Liparu, kod Čačka i na Dublju.
Kada je mnogo kasnije, 1842. godine, zatražio penziju od Sovjeta, na pitanje o dokumentima odgovorio je čuvenim rečima:
„Moji su dokumenti mojih sedam rana!“
Beograd 1806 — Uzun-Mirkov najslavniji trenutak
U noći između 29. i 30. novembra (11–12. decembra) 1806. godine, Uzun-Mirko je zajedno sa svojom četom i bimbašom Kondom, bivšim turskim krdžalijskim zapovednikom, izvršio jedan od najhrabrijih i najopasnijih poduhvata u Prvom ustanku.
U akciji koja je zahtevala prikrivenost, smelost i poznavanje grada, njih dvojica su neprimetno ušli u Beograd i iznutra otvorili Sava-kapiju srpskoj vojsci. U borbi sa stražom Mirko je bio teško ranjen, ali je operacija uspela — Beograd je pao u srpske ruke, a njegovo ime ušlo je u istoriju.
Mirko je tada nosio crvenu dolamu sa tokama od 24 čelične ploče, pancirom koji svedoči o načinu ratovanja u najvećim opasnostima.
Lik i duhovnost
Savremenici su zabeležili da je Uzun-Mirko, kao i druge starešine njegovog pokoljenja, bio duboko vezan za crkvu. Na spratu svoje kuće imao je posebnu sobu posvećenu ikonama. Molio se glasno, „tako da se napolje čuti moglo“. Taj kontrast — ratnik koji se svakodnevno pod secivom smrti oslanja na molitvu — čini ga još življim likom ustaničke epohe.
Kasniji život i priznanja
Za pedesetogodišnjicu Drugog ustanka, 21. maja 1865., knez Mihailo Obrenović mu je lično prikačio Takovski krst, a odlikovan je i crnogorskom Zlatnom medaljom Obilića — priznanjima koja su nosili samo retki prekaljeni junaci.
Umro je u Beogradu 1868. godine. Njegova grobnica se danas nalazi na Novom groblju.
Nasleđe i potomci
Uzun-Mirko je rodonačelnik porodice Uzun-Mirković. Njegov sin, pešadijski pukovnik Ljubomir Uzun-Mirković (1832–1905), bio je otac divizijskog generala Dragoljuba Uzun-Mirkovića (1875–1941), a ratnička tradicija nastavila se i u narednim generacijama.
Značajno je pomenuti i rodbinsku vezu sa Dragutinom Đ. Okanovićem, divizijskim generalom i jednim od ljudi iz užeg kruga Crne ruke, koji je 1906. godine zajedno sa Radojem Domanovićem pokrenuo list Novi pokret.
Ulica Uzun Mirkova — gradski spomenik junaku
Jedna od najpoznatijih beogradskih ulica, Uzun Mirkova, dobila je ime po njemu 1872. godine. Nalazi se na Starom gradu, povezujući Studentski trg sa Kalemegdanom. Iako mnogi prolaze njom svakodnevno, malo ko zna da je posvećena čoveku čija je hrabrost otvorila kapiju kroz koju je Beograd povratio slobodu.
Foto: Wikipedia/ Uzun Mirko Apostolović, oko 1865, fotografija Anastasa Jovanovića
