Dana 6. juna 1896. godine Beograd je postao deo jedne od najvećih tehnoloških i kulturnih revolucija modernog doba. Tog dana, u čuvenoj kafani „Kod Zlatnog krsta“ na Terazijama, održana je prva filmska projekcija u Srbiji, ali i na celom Balkanu. Samo šest meseci nakon što su braća Limijer u Parizu zadivila svet svojim novim izumom – kinematografom – pokretne slike stigle su i u srpsku prestonicu.
U vreme kada većina ljudi nikada nije videla fotografiju u boji, a kamoli sliku koja se kreće, dolazak kinematografa predstavljao je pravo čudo tehnike. Beograđani su po prvi put imali priliku da gledaju prizore iz svakodnevnog života koji su se odvijali pred njihovim očima kao da su stvarni.
Veče koje je promenilo istoriju
Projekciju su organizovali predstavnici fabrike braće Limijer, koji su putovali Evropom predstavljajući revolucionarni izum. Program je trajao oko 25 minuta i sastojao se od više kratkih dokumentarnih filmova.
Među prikazanim ostvarenjima nalazili su se danas legendarni filmovi:
- Ulazak voza u stanicu
- Rušenje zida
- Kupanje u moru
Za tadašnje gledaoce, posebno upečatljiv bio je prizor voza koji ulazi u stanicu. Prema brojnim svedočenjima iz tog vremena širom Evrope, publika je često instinktivno uzmicala misleći da će lokomotiva izaći sa platna.
Među prisutnima na beogradskoj projekciji bili su i srpski vladari – Aleksandar Obrenović i Natalija Obrenović, što dodatno govori o značaju koji je događaj imao u tadašnjem društvu.
Beograd pod čarolijom filma
Uspeh prve projekcije bio je toliko veliki da su predstavnici braće Limijer ostali u Beogradu još 25 dana. Tokom tog perioda organizovali su brojne projekcije koje su privlačile sve veći broj radoznalih građana.
Novi medij izazivao je oduševljenje. Ljudi su dolazili da vide „žive fotografije“, kako su tada često nazivali filmove. Za mnoge je to bio prvi susret sa prizorima udaljenih gradova, mora, železnica i svakodnevnog života drugih naroda.
Kinematograf je ubrzo postao jedna od glavnih tema razgovora u prestonici, a interesovanje za filmske predstave raslo je iz dana u dan.
Putujući bioskopi osvajaju Srbiju
Već početkom 20. veka film je počeo da izlazi iz zatvorenih prostora i stiže do šire publike. Oko 1900. godine pojavili su se prvi putujući bioskopi koji su obilazili gradove i varoši širom Srbije.
U Beogradu su projekcije često organizovane na otvorenom, na poljanama kod Zelenog venca, Malog Kalemegdana, Tašmajdana i Trkališta. Tamo su građani pod vedrim nebom gledali pokretne slike koje su i dalje predstavljale pravo tehnološko čudo.
Takve predstave okupljale su publiku svih društvenih slojeva – od zanatlija i trgovaca do činovnika, studenata i uglednih građana.
Prvi stalni bioskop
Razvoj filmske kulture u Srbiji nastavljen je velikom brzinom. Već 1906. godine Beograd je dobio prvi stalni bioskop.
Nalazio se na početku Knez Mihailove ulice, na mestu gde se kasnije nalazila Robna kuća Beograd. Prva uređena filmska sala bila je smeštena u lokalu poznatom kao „Kod Hajduk Veljka“.
Zanimljivo je da se ulaz nije posebno naplaćivao. Posetioci su mogli da gledaju filmove besplatno, pod uslovom da naruče piće, najčešće čašu piva. Tako su kafane i bioskopi još od samih početaka bili tesno povezani u kulturnom životu prestonice.
Nasleđe jednog istorijskog dana
Prva filmska projekcija održana 6. juna 1896. godine označila je početak istorije kinematografije u Srbiji. Događaj koji se odigrao u kafani „Kod Zlatnog krsta“ otvorio je vrata umetnosti koja će tokom narednog veka postati jedan od najuticajnijih oblika kulture.
U znak sećanja na taj trenutak, 6. jun danas se obeležava kao Dan Jugoslovenske kinoteke, institucije koja čuva filmsko nasleđe Srbije i nekadašnje Jugoslavije.
Od skromne projekcije u kafani na Terazijama do savremenih bioskopskih sala i filmskih festivala, srpska kinematografija svoje korene pronalazi upravo u tom junskom danu 1896. godine, kada su Beograđani prvi put ugledali čudo pokretnih slika.
Foto: Ilustracija/ Aleksandar od Beograda
