Prva košarkaška utakmica u Beogradu odigrana je 8. oktobra 1923. godine u dvorištu Osnovne škole „Kralj Petar Prvi” u Ulici kralja Petra, čime je košarka prvi put predstavljena i praktično zaigrana u Beogradu, odnosno na prostoru tadašnje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Košarkaški savez Srbije ovaj događaj navodi kao početak istorije košarke u Srbiji.
Dolazak košarke u Beograd
Košarku je u Beograd 1923. godine doneo Vilijam Vajlend (William Wieland), Amerikanac i predstavnik Vojske spasa, koji je tokom boravka u gradu organizovao kurseve i demonstracije novog sporta. Vajlend je nastojao da sa osnovama košarkaške igre upozna nastavnike fizičkog vaspitanja, učenike, članove sportskih i sokolskih društava i druge zainteresovane Beograđane.
Njegov boravak u Beogradu trajao je približno dva meseca. Za to vreme održavani su časovi i demonstracije, a posebno mesto u njegovom radu imala je Osnovna škola „Kralj Petar Prvi”. Prema sačuvanim svedočenjima, upravo u njenom dvorištu postavljena je konstrukcija sa koševima i organizovana prva igra.
Prvu košarkašku loptu koju je Vajlend doneo u Beograd dobila je njegova domaćica i prevodilac Dragica Popović, koja je bila povezana sa beogradskim Crvenim krstom. Prema kasnijim svedočenjima, upravo tom loptom odigrana je i prva utakmica.
Utakmica 8. oktobra 1923.
Dana 8. oktobra 1923. u dvorištu škole „Kralj Petar Prvi” odigrana je utakmica koja se danas smatra prvom košarkaškom utakmicom u Beogradu i Srbiji. Dostupni istorijski izvori ne pružaju podatke o rezultatu, sastavima ekipa niti o preciznom takmičarskom karakteru utakmice. Istoriografski izvori ukazuju da je događaj verovatno imao pre svega demonstrativni i obrazovni karakter, budući da je košarka u tom trenutku bila potpuno nov sport u Beogradu.
Zbog toga se događaj ne može posmatrati kao utakmica u savremenom smislu organizovanog prvenstva, već kao prvi zabeleženi susret u okviru upoznavanja Beograđana sa košarkaškom igrom. Ipak, upravo se 8. oktobar 1923. u istoriji srpske košarke smatra datumom njenog početka.
Prvi beogradski košarkaši
Među učenicima koji su prihvatili novu igru bili su učenici Druge muške gimnazije, među njima Svetislav Vulović i Sveta Rančić. Oni su nastavili da igraju košarku i nakon Vajlendovog odlaska iz Beograda.
Košarkaška konstrukcija je iz dvorišta škole „Kralj Petar Prvi” preneta u dvorište Druge muške gimnazije, koja se nalazila na prostoru današnje zgrade lista „Politika”. Tamo je igra nastavila da se razvija među učenicima. Prema kasnijem svedočenju Svetislava Vulovića, u školi je formirano više ekipa i organizovana su interna prvenstva.
Poseban značaj imali su pokušaji da se nova igra prilagodi domaćem sportskom okruženju. Vulović i Sveta Rančić preveli su pravila košarke, koja su potom objavljena 1924. godine u okviru „Sportske biblioteke”. Ta publikacija predstavlja jedan od prvih pokušaja sistematskog predstavljanja pravila košarke na srpskom jeziku.
Prekid razvoja i povratak košarke
Početni razvoj košarke u Beogradu nije odmah doveo do njenog trajnog organizovanja. Nakon Vajlendovog odlaska, košarkaška oprema je uklonjena iz jednog od prostora u kojima se igra razvijala, a interesovanje je vremenom oslabilo. Prema sećanju Svetislava Vulovića, košarka je potom u Beogradu praktično zamrla, da bi tokom naredne decenije bila ponovo uvedena.
Upravo zbog toga istorija košarke u Srbiji ima svojevrsnu dvostruku početnu tačku: 1923. godinu, kada je Vajlend doneo igru u Beograd i kada je odigrana prva utakmica, i period tridesetih godina, kada je košarka ponovo počela organizovanije da se razvija na prostoru Jugoslavije.
Mesto prvog košarkaškog terena
Osnovna škola „Kralj Petar Prvi”, u čijem je dvorištu odigrana prva utakmica, nalazi se u Ulici kralja Petra u beogradskom Starom gradu. Današnja školska zgrada podignuta je prema projektu arhitekte Jelisavete Načić, a škola ima višeslojnu istoriju koja seže do početaka obrazovanja u Beogradu.
Istorijska uloga školskog dvorišta kao mesta početka košarke u Srbiji obeležena je i spomen-pločom na objektu škole.
Značaj
Prva košarkaška utakmica u Beogradu nije bila velika sportska priredba niti deo organizovanog takmičenja. Njena istorijska važnost proizlazi iz činjenice da je predstavljala prvi zabeleženi korak u razvoju košarke u Srbiji. Sport koji je tada bio gotovo nepoznat publici tokom narednih decenija prerastao je u jedan od najznačajnijih sportova u zemlji.
Stotinu godina nakon prvog susreta, 2023. godine, Košarkaški savez Srbije obeležio je vek košarke u Srbiji, upravo polazeći od 8. oktobra 1923. kao datuma prve utakmice.
Od malog školskog dvorišta u centru Beograda, gde je nekolicina učenika prvi put pokušala da igra novu američku igru, započela je istorija sporta koji će tokom 20. veka Srbiji i nekadašnjoj Jugoslaviji doneti brojne evropske, svetske i olimpijske medalje.
Datum: 8. oktobar 1923.
Mesto: dvorište Osnovne škole „Kralj Petar Prvi”, Beograd
Događaj: prva košarkaška utakmica u Beogradu i Srbiji
