Kada danas kažemo Kalemegdan, većina ljudi pomisli na park, šetnju, tvrđavu i pogled na ušće Save u Dunav. Međutim, Kalemegdan je mnogo stariji od parka koji danas poznajemo i predstavlja prostor na kojem se više od dve hiljade godina smenjuju vojske, države i civilizacije.
Na ovom prostoru Rimljani su u 1. veku nove ere podigli vojni logor Singidunum. Njegov položaj bio je izuzetno važan jer je kontrolisao ušće Save u Dunav i jedan od glavnih pravaca prema unutrašnjosti Balkana.
Tvrđava se tokom vekova menjala. Posle rimskog perioda, Beogradom su vladali Vizantinci, Bugari, Ugari i Srbi. Za vreme despota Stefana Lazarevića, početkom 15. veka, Beograd postaje prestonica Srpske despotovine. Despot Stefan dobija Beograd od ugarskog kralja Žigmunda 1403. godine i počinje veliko utvrđivanje grada.
U tom periodu nastaje srednjovekovni Beograd koji će kasnije postati osnova za velika proširenja tvrđave.
Osmanlije osvajaju Beograd 1521. godine, a tokom narednih vekova tvrđava više puta menja izgled. Posebno veliki radovi izvedeni su tokom austrijske vlasti u prvoj polovini 18. veka, kada je Beogradska tvrđava preuređena prema savremenim evropskim fortifikacionim principima.
A odakle ime Kalemegdan?
Naziv potiče od turskih reči „kale“ – tvrđava i „megdan“ – polje, odnosno prostor ispred tvrđave. U osmansko vreme Kalemegdan je bio prostor između tvrđave i naselja, važan za odbranu i kretanje vojske.
Park kakav danas poznajemo počinje da se oblikuje tek nakon odlaska Osmanlija i razvoja Beograda kao moderne prestonice. Posebno uređenje prostora počinje krajem 19. veka, a nastavlja se tokom 20. veka.
Na Kalemegdanu danas možemo videti tragove različitih epoha: rimske ostatke, srednjovekovne bedeme, austrijska utvrđenja, osmanske kapije, barokne bastione, spomenike i građevine novije istorije.
Zato Kalemegdan nije samo park.
To je prostor na kojem se istorija Beograda može čitati gotovo sloj po sloj — od rimskog Singidunuma do savremene prestonice.
