Mitrovica, 16. januar 2018. — Oliver Ivanović, jedan od najistaknutijih srpskih političara na Kosovu i Metohiji, brutalno je ubijen tog jutra ispred prostorija svoje građanske inicijative Sloboda, demokratija, pravda (GI SDP) u severnom delu Kosovske Mitrovice. Atentat se dogodio oko 08:14 sati, kada je nepoznati napadač iz pokretnog vozila pucao na njega više puta — prema različitim izvorima između pet i šest hitaca — od kojih su neki bili smrtonosni. Ivanović je preminuo od zadobijenih povreda ubrzo nakon što je prebačen u regionalnu bolnicu u Mitrovici.
Ko je bio Oliver Ivanović?
Oliver Ivanović, rođen 1. aprila 1953. godine u Rzniću (tada u okviru Federativne Narodne Republike Jugoslavije), bio je Kosovo Srbin, političar i dugogodišnji aktivista u odbrani interesa srpske zajednice na Kosovu. Diplomirao je mašinstvo i bio je ekonomski stručnjak. Bio je sekretar državnog Ministarstva za Kosovo i Metohiju u Vladi Srbije od 2008. do 2012. godine, a od 2010. predvodio je Građansku inicijativu SDP koja se zalagala za dijalog i mirno rešavanje pitanja između Srba i Albanaca na Kosovu.
Ivanović je kroz karijeru bio poznat kao jedan od retkih srpskih lidera spremnih na kompromis i saradnju sa međunarodnim predstavnicima, uključujući EU, UN i NATO misije na Kosovu. Međutim, imao je i protivnike, kako među ekstremnim nationalistima, tako i unutar dela srpskog političkog spektra koji su ga optuživali za popuštanje.
Politički napetosti pre ubistva
Godine pre ubistva Ivanović se našao u središtu političkih i pravnih kontroverzi. U januaru 2014. bio je uhapšen i optužen za ratne zločine protiv civila albanske nacionalnosti iz 1999. godine. Prvobitno je osuđen na devet godina zatvora, ali je presuda poništena nakon žalbe i ponovljeni sudski postupak još nije okončan do njegovog ubistva.
U julu 2017. godine njegovo vozilo bilo je zapaljeno uoči lokalnih izbora, što je dodatno ukazivalo na rastuće političke tenzije i pretnje uoči januarskih izbora 2018.
Detalji atentata
Ivanović je te kobne januarske subote stajao ispred sedišta svoje stranke kada je sa pokretnog automobila bez registarskih tablica i sa zatamnjenim staklima ispaljeno više hitaca. Nakon pucnjave, vozilo je brzo udaljeno, a kasnije je pronađeno zapaljeno u drugom delu Mitrovice. Postupak istrage pratily su brojne kontroverze, a snimci sa nadzornih kamera trebalo je da pomognu identifikaciji počinilaca.
Istraga i sudski procesi
Do danas nema pravosnažno utvrđenog imena nalogodavaca niti izvršilaca atentata. Iako su kosovske vlasti podigle optužnice protiv nekoliko osoba za učešće u organizaciji ubistva i prikrivanju dokaza, ključna pitanja o tome ko je pucao i ko je naredio ubistvo ostaju bez konačnog odgovora. Neki optuženi povezani su sa organizovanim kriminalnim grupama iz severnog dela Kosova, ali većina se nalazi van domašaja pravosudnih organa.
Suđenje u Prištini rezultiralo je prvostepenim osudama nekoliko osoba za pomaganje u zločinu, ali bez identifikacije direktnih izvršilaca. Odluka je predmet žalbi i procesa koji se nastavlja.
Reakcije i političke posledice
Ubistvo Ivanovića izazvao je šok i osude širom regiona. Zvanični Beograd kvalifikovao je ubistvo kao teroristički akt i izrazio sumnju u objektivnost istrage koju vode kosovske institucije, tražeći uključivanje srbijanskih istražnih službi u procese.
Kosovski zvaničnici su tvrdili da istraga ide svojim tokom, ali su davali ograničene informacije o napretku. Incident je dodatno zaoštrio tenzije između Beograda i Prištine, u trenutku kada su bile u toku pregovori o normalizaciji odnosa pod pokroviteljstvom Evropske unije.
Nasleđe i sećanje
Godinama posle atentata, Ivanović se pamti kroz brojne komemoracije i sećanja u Srbiji i među kosovskim Srbima, ali i kritike zbog neotkrivenih nalogodavaca i nejasnoća u istrazi. Porodica i pristalice redovno ističu frustraciju zbog sporosti i neefikasnosti pravosudnih procesa, dok njegovo ubistvo i dalje ostaje jedno od najznačajnijih nerešenih političkih ubistava u regionu.
