Ruska nekropola u Beogradu predstavlja jedan od najznačajnijih spomen-kompleksa u Srbiji, posvećenih ruskoj emigraciji i vojnicima koji su učestvovali u Prvom svetskom ratu. Kompleks se sastoji od zajedničke grobnice, memorijalnog spomenika „Ruske slave“, Iverske kapele, kao i pojedinačnih i zajedničkih nadgrobnih spomenika na parcelama 80, 80a, 90 i 90a na Novom groblju. Ispod ovih parcela počivaju ostaci bivših pripadnika ruske carske vojske i flote, kao i ruskih vojnika koji su izgubili život tokom Prvog svetskog rata na Balkanu.
Položaj, prostor i namena
Ruska nekropola je smeštena na Novom groblju u Beogradu, osnovanom 1886. godine, u današnjoj Ruzveltovoj ulici. Na parcelama 80, 80a, 90 i 90a nalazi se 755 grobnih mesta, u kojima počiva više od 3.000 lica, emigranata iz prvog i drugog „talasa“: vojnih i duhovnih lica, državnika, predstavnika nauke i kulture.
Među sahranjenima su i nekoliko stotina ruskih vojnika koji su poginuli na različitim frontovima tokom Prvog svetskog rata, od odbrane Beograda do Solunskog fronta. U njihovu čast podignut je memorijalni spomenik „Ruske slave“, na kojem se svake godine održavaju ceremonije sećanja na žrtve Velikog rata.
Iverska kapela, izgrađena 1931. godine po projektu V. V. Staševskog i inicijativi kneginje M. A. Svjatopolk-Mirske, služila je za održavanje opela za pokojnike. Kapela je kopija uništene Iverske kapele u Moskvi i predstavlja simbol sećanja na uništavanje pravoslavnih svetinja u Sovjetskom Savezu. U kripti kapele sahranjeni su mitropolit Antonije Hrapovicki, prvojerarh Ruske Zagranične Crkve, i njegov sakelejnik arhimandrit Teodosije.
Status
U Srbiji: Odlukom Skupštine grada Beograda 12. aprila 2012. godine, Ruska nekropola definisana je kao jedinstveni kompleks parcela Novog groblja (80, 80a, 90, 90a), Memorijalnog spomenika „Ruske slave“, Iverske kapele i grobova predsednika Državne Dume M. V. Rodžjanka i generala M. V. Aleksejeva, koji, iako van parcela, čine neodvojivi deo kompleksa.
U Rusiji: Odlukom Vlade Ruske Federacije od 28. avgusta 2012. godine, Ruska nekropola u Beogradu uvrštena je u listu grobnih mesta u inostranstvu od istorijskog i memorijalnog značaja, koja podležu održavanju i očuvanju.
Spomenik „Ruske slave“ i Iverska kapela
Spomenik „Ruske slave“ delo je arhitekte R. N. Verhovskog, po projektu V. V. Staševskog i ideji pukovnika M. F. Skorodumova. On predstavlja prvo svetsko obeležje posvećeno dvomilionskim žrtvama ruske carske vojske u Velikom ratu. Spomenik i kapela svečano su otkriveni 24. maja 1935. godine, a konačno završeni i osvećeni 12. januara 1936. godine.
U podnožju spomenika nalazi se krilata figura arhangela Mihaila i statua ranjenog vojnika, sa natpisima „Spavajte orlovi ratnici“ i „Hrabroj braći Rusima“. Memorijal je posvećen caru Nikolaju II i ruskim vojnicima koji su poginuli u Prvom svetskom ratu.
Među sahranjenima nalaze se i istaknuta imena ruske nauke, kulture i umetnosti, kao što su arhitekta Nikolaj Krasnov, akademici, profesori, pisci, slikari, balerine i muzičari.
Obnova i očuvanje
Ruska nekropola je više puta obnavljana: 1995, 2008/2009, 2011, a poslednja rekonstrukcija je izvedena 2014. godine, kada su Iverska kapela, spomenik „Ruske slave“ i svih 755 grobnih mesta potpuno restaurirani. Umetnički radovi su izvedeni u ikonopisnoj radionici „Prepodobni Andrej Rubljov“ pod blagoslovom Moskovske patrijaršije. Posle završetka radova, 1. avgusta 2014. godine, održano je svečano osveštanje u prisustvu Patrijarha Srpskog Irineja i Patrijarha Moskovskog i sve Rusije Kirila.
Ruska nekropola u Beogradu predstavlja simbol sećanja na ruske vojnike i emigrante, koji su svojim životima i delima ostavili neizbrisiv trag u istoriji i kulturi Srbije.
