Prvim grafitom u Beogradu, i u Srbiji, smatra se grafit koji se nalazi u Sremskoj ulici u Beogradu „Glasajte za Filipa Filipovića“.
Najstariji sačuvani grafit „Glasajte za Filipa Filipovića “ nastao je avgusta 1920. godine tokom izborne kampanje za gradonačelnika Beograda. Filip Filipović bio je kandidat KPJ ( Komunističke partije Jugoslavije). Kandidat KPJ je imao veoma jaku kampanju gde je Filip Filipović obišao skoro svaku radnju, naselje, fabrike, pa je 25. avgusta i dobio izbore u Beogradu.
U vreme Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca pobeda komunističke partije odjeknula je širom kraljevine. Tadašnja kraljevina nije mogla to da dopusti, pa je Fili Filipović bio na mestu gradonačelnika prestonice nepunih sedam dana. U prostorije opštine upala je policije i izbacila odbornike KPJ pod izgovorom da nisu položili zakletvu.
KPJ je uložio žalbu ali nije ništa vredelo.
Opšte
Postoje razne vrste grafita oni koji šalju političku poruku, ličnu poruku, murali, street art…
Najpoznatiji mural u Beogradu nalazi se u Rajićevoj ulici nastao je 1984. godine. Na slici je tadašnji student, a kasnije profesor na Akademiji primenjenih umetnosti Mirko Ognjanović. Autor murala je profesor Čedomir Vasić.
Ono što skoro svakom građaninu smeta su grafiti sa imenima što se naziva „taging“.
Onda imamo trouap koji predstavlja viši nivo u razvoju grafitera. Kada vidite šarene potpise koji će vam skrnuti pažnju na koji način su urađeni nazivaju se pis, kao skraćenica od masterpis. Ovakva vrsta grafita su neka vrsta vežbanja budućih umetnika grafita ili onih koji žele da to budu.
Street art ili ulična umetnost je sasvim drugi vid komunikacije i grafita jer ima oblike i crteže i komunicira sa širom publikom. Najčešće ti grafiti ostanu jako dugo jer su likovi i poruke svima poznate.
Umetnici koji rade po šablonima se naziva pejstap i deo je ulične umetnosti.
Mural ili zidno slikarstvo označava monumentalnu kompoziciju koja u sebi objedinjava opšte elemente slike.
Prvi grafiti
Prvi grafiti u Beogradu su uglavnom imale političke poruke kada je dolazilo vreme nekih izbora ili neslaganja sa aktuelnom situacijom. Već sam spomenuo prvi sačuvani grafit iz 1920. godine.
Kasniji grafiti su široko poznati poput „Smrt fašizmu“ i slično. Nakon Drugog svetskog rata uglavnom su bili grafiti koji su veličali komunističku partiju i Tita. Međutim, tokom vremena ti grafiti su nestajali u skladu sa urbanizacijom Beograda i gradnjom gde je pisanje grafita smatrano vandalizmom i kriminalom velikih razmera.
Veliki preokret u pisanju grafita u Beogradu dogodio se krajem 60-tih i početkom 70-tih godina 20 veka kada se počeo koristiti i sprej-lak. Kada su najpoznatiji grafiti bili imena rok grupa ili pankera koji su crtali ispisivali grafit sa zaokruženim slovom „A“ ( Anarhija).
Možda rok grupa koja je bila najviše zastupljena na zidovima Beograda je Disciplina kičme ali ni druge nisu zaostajale za njima kao ni naslovi nekih pesama.
Grafiti u to vreme su bila svojevrsna i politička poruka gde se nije direktno slala politička misao, jer se smatrao izdajnikom ili ubačenim agentom sa drugačijim stavom, ali kroz ispisivanje imena grupa slala se poruka pobune protiv sistema u kome se živelo.
Prostori gde su najčešće osvanli neki novi grafiti je svakako prostor kod FIlozofskog fakulteta i SKC-a. Upravo sredinom 70-tih godina 20 veka i početkom 80-tih nikako netrebe zaboraviti i satirične grafite. Satirični grafiti su nastajali ubrzo nakon što je neki aforizam izgovorio Duško Radović u emisiji „Beograde dobro jutro“ koja je počela sa emitovanjem 1975. godine. Duško Radović je svakako imao veliki uticaj na pojavu malo drugačijih grafita, pa su beograđani smišljali razne aforizme za koje su mnogi mislili da su od Duška Radovića.
Naravno pisanja imena i kratkih poruka određenoj osobi, imamo i danas.
Prvi ekološki grafiti
Prvi grafiti u Beogradu koji su skretali pažnju na ekologiju osvanuli su u Cvijićevoj ulici početkom 80-tih godina 20 veka. Počela je rekonstrukcija Cvijićeve ulice, pa je posečeno nekoliko stabala, a kap odgovor na seču osvanule su poruke: „Cvijićeva oaza“, „Čuvajmo drveće“ i slično. Pored prvih zelenih grafita postoji još jedan interesantan podatak sa ulične istorije, a to je da te grafite nisu pisali mladi već penzioneri. Na neki način imamo i prve poznate grafite koje su pisali penzioneri.
Školska dvorišta su uvek bila puna grafita i raznih poruka za nastavnike i direktore škola ali i za opštu situaciju u školi. Oni pametniji nastavnici su čitali te poruke gde su uglavnom imali saznanje o stvarnom stavu učenika prema njima ali i o opštoj situaciji u školi koju nisu mogli saznati od samih učenika. Naravno tu su i lične poruke učenika poput ko koga voli i slično.
Street art grafiti
Street art umetnost u Beogradu svoje početke je zabeležila početkom 80-tih godina 20 veka. Jedni od najpoznatijih street art grafita u Beogradu nalaze se na Dorćolu. Murali koje je iscrtao „Grobarski treš romantizam“( GTC) predstavljaju poznate ličnosti koje su navijači Partizana i trebalo bi da ih ima preko 40. Nastali su tokom 2012. godine.
Street art umetnost zauzima u Beogradu veliki prostor jer posle svakog gubitka ličnosti koja je imala veliki uticaj osvanuo bi njegov ili njen mural. Primera radi mural Velibora Bate Živojinovića, Milene Dravić, Dragana Nikolića…
Murali
Prvi poznati mural u Beogradu, oslikao je 1970. godine Lazar Vujaklija na fasadi male zanatske radnje u Bulevaru Kralja Aleksandra. Nešto kasnije 1979. godine uradio još jednu zidnu sliku na fasadi Zapadne kapije Beograda (Genex) na Novom Beogradu.
Murali kao umetnost prepoznati su u Beogradu 80-tih godina i od same političke vlasti. Svaka rekonstrukcija ili ti obnova značila je i obnovu murala u Beogradu. Prekretnica je godina 1983. godine kada prof. Čedomir Vasić, sa grupom studenata predaje mapu sa 50 idejnih rešenja za oslikavanje murala Bogdanu Bogdanoviću, gradonačelniku Beograda. Savet skupštine Beograda 1989. godine usvaja „Operativni plan o uređenju grada“, u kome se prvi put u nekom zvaničnom gradskom dokumentu spominje oslikavanje fasada kao način uređenja.
Autor: Aleksandar od Beograda
