Arheološko nalazište „Zabran Petrovčić“ predstavlja jedan od značajnijih srednjovekovnih lokaliteta na području zapadne Srbije, u okolini Dobanovaca, nedaleko od naselja Petrovčić u opštini Surčin (grad Beograd). Otkriveno je tokom arheoloških istraživanja 1963. godine na teritoriji lovno‑šumskog gazdinstva „Dobanovački zabran“, gde su pronađeni ostaci crkve, grobova i nekropole.
Otkrića i nalazi
Na lokalitetu su prilikom iskopavanja otkriveni:
Ostaci jednobrodne crkve — malog sakralnog objekta koji se svojim arhitektonskim oblikom može datirati u period od XII do prve polovine XIII veka. Ova crkva je posebno značajna jer se ne pominje u poznatim istorijskim izvorima, što ukazuje da je verovatno služila lokalnom stanovništvu čija istorija nije dokumentovana u pisanim dokumentima.
Dve zidane grobnice — građevinske strukture koje su deo većeg sahranjivačkog kompleksa, ukazuju na razvijen sistem sahranjivanja u okolini crkve.
Ostaci nekropole — grobni kompleks koji obuhvata starije i mlađe sahrane. Stariji deo nekropole može se datovati u XII–XIII vek, dok mlađi grobovi pripadaju drugoj polovini XIV veka.
Istorijski kontekst
Arheološki materijal i rituali sahranjivanja koji su pronađeni na Zabranu ukazuju da je prostor pripadao sloveno‑srpskom stanovništvu srednjovekovnog perioda — malim lokalnim zajednicama čiji život ne ostaje uredno dokumentovan u pisanim izvorima. Prema orijentaciji crkve i običajima sahranjivanja, može se zaključiti da je ovo bio važan lokalni centar verskog i komemorativnog obrednog života.
Ostaci crkve na Zabranu su značajni jer nemaju direktan odraz u sačuvanim pisanim istorijskim dokumentima, što ih čini jedinstvenim izvorom za rekonstrukciju srednjovekovne materijalne kulture i običaja na ovom području. Oni predstavljaju najranije do sada istraženo sakralno zdanje te vrste u regionu Srema.
Značaj za arheologiju i istoriju
Lokalitet Zabran Petrovčić je primer skrivenih ili neopisanih srednjovekovnih centara života koji se ne pojavljuju u velikim istorijskim hronikama, ali o čijem postojanju svedoče materijalni ostaci. On omogućava arheolozima i istoričarima da rekonstruišu aspekte svakodnevnog života, verskog obreda i pogrebnih praksi u periodu tokom koga je ovaj prostor bio na udaru političkih, kulturnih i demografskih promena.
Arheološko nalazište „Zabran Petrovčić“ predstavlja važan dokaz kontinuiteta života i verskih praksi u srednjovekovnom Sremu, čime doprinosi našem razumevanju lokalnih zajednica koje nisu prezentovane u književnim izvorima, ali čije prisustvo i kultura ostaju vidljivi kroz materijalne ostatke.
Foto: iLustracija/ A.M
