Na današnji dan, 16. avgusta 1977. godine, umro je Elvis Presley, jedna od najvažnijih i najuticajnijih ličnosti u istoriji popularne muzike. Imao je samo 42 godine. Od njegove smrti prošlo je 49 godina, ali Elvisovo ime i dalje zauzima posebno mesto u svetskoj muzičkoj kulturi. Njegove pesme se i dalje slušaju, njegovi koncertni snimci gledaju, njegovi albumi reizdaju, a Graceland u Memphisu ostaje jedno od najpoznatijih mesta hodočašća ljubitelja popularne kulture.
Čovek koji je promenio popularnu muziku
Elvis Aaron Presley rođen je 8. januara 1935. godine u Tupelu, Misisipi. Odrastao je u skromnim uslovima i još kao dete pokazao interesovanje za muziku. Porodica se 1948. preselila u Memphis, grad koji će imati presudan uticaj na njegovu karijeru. Tamo je došao u dodir sa različitim muzičkim tradicijama — gospelom, bluesom, rhythm and bluesom i country muzikom – i upravo će njihovo spajanje postati osnova njegovog karakterističnog zvuka.
Godine 1954. snimio je za Sun Records pesmu „That’s All Right“, koju je producirao Sam Phillips. Taj trenutak danas se često smatra jednim od ključnih događaja u nastanku rock and rolla kakav poznajemo. Elvis nije izmislio rock and roll, niti je ta muzika počela sa njim, ali je uspeo da različite muzičke tradicije pretvori u nešto što je tada zvučalo novo, provokativno i privlačno ogromnom broju mladih ljudi.
Njegov glas, način pevanja, pokreti na sceni i izgled izazivali su ogromnu pažnju. Za današnje standarde mnogi njegovi nastupi izgledaju gotovo pitomo, ali sredinom 1950-ih Elvisovo pomeranje kukovima bilo je dovoljno da izazove moralnu paniku. Televizijski nastupi često su bili predmet rasprava, a pojedini programi su ga čak snimali samo od struka naviše kako bi se izbegli njegovi čuveni pokreti.
„Hound Dog“, „Jailhouse Rock“ i eksplozija Elvisomanije
Tokom druge polovine 1950-ih Elvis je postao jedna od najvećih zvezda na planeti. Pesme kao što su „Heartbreak Hotel“, „Hound Dog“, „Don’t Be Cruel“, „Jailhouse Rock“ i „All Shook Up“ pretvorile su ga u fenomen kakav američka muzička industrija do tada nije poznavala.
Njegov uspeh nije bio samo muzički. Elvis je postao simbol nove generacije mladih Amerikanaca koja je želela drugačiji način života, drugačiju muziku i drugačiji odnos prema autoritetu. Zbog toga je njegova popularnost istovremeno bila fascinantna i zastrašujuća za deo tadašnjeg društva.
Godine 1956. snimio je svoj prvi film, „Love Me Tender“, čime je započela i njegova veoma uspešna filmska karijera. U narednim godinama snimaće veliki broj filmova, često uz muziku koja će se prodavati kao soundtrack. Hollywood je vrlo brzo shvatio da Elvis nije samo pevač — bio je kompletan komercijalni fenomen.
Vojnik koji je otišao na služenje vojnog roka
Jedan od najneobičnijih trenutaka njegove karijere dogodio se 1958. godine, kada je Elvis pozvan na služenje vojnog roka. Umesto da dobije poseban tretman zbog svoje popularnosti, služio je u američkoj vojsci i veći deo perioda proveo u Zapadnoj Nemačkoj.
Upravo tamo upoznao je Priscillu Beaulieu, koja će kasnije postati njegova supruga. Elvis se u Sjedinjene Države vratio 1960. godine, ali muzička scena se u međuvremenu promenila. Novi izvođači i novi stilovi počeli su da zauzimaju prostor koji je ranije pripadao njemu.
Ipak, Elvis se nije povukao. Naprotiv, tokom narednih godina nastavio je da snima i nastupa, ali je njegov fokus sve više bio na filmovima i komercijalnim projektima.
„The King“ ponovo osvaja publiku
Veliki povratak dogodio se 1968. godine sa televizijskim specijalom poznatim kao „68 Comeback Special“. Elvis se tada pojavio u crnom kožnom odelu, okružen muzičarima i pred publikom, i podsetio svet zbog čega je svojevremeno postao zvezda.
Specijal je predstavljao prekretnicu. Umesto uglađenog filmskog izvođača iz prethodnih godina, publika je ponovo videla energičnog muzičara koji svira, peva i nastupa sa intenzitetom koji ga je proslavio.
Usledio je novi veliki period njegove karijere.
Las Vegas i era velikih koncerata
Početkom 1970-ih Elvis je postao jedan od najvećih koncertnih izvođača na svetu. Njegovi nastupi u Las Vegasu postali su legendarni, a beli kombinezoni, raskošna scenografija i veliki orkestar postali su njegov novi vizuelni identitet.
Upravo iz tog perioda potiče i jedna od najpoznatijih fotografija Elvisa — izvođača u belom kostimu, sa raširenim rukama, okruženog velikim orkestrom i publikom koja ga posmatra kao nešto više od običnog muzičara.
Godine 1973. održan je koncert „Aloha from Hawaii via Satellite“, koji je prenošen putem satelita širom sveta. Bio je to jedan od prvih velikih globalnih televizijskih muzičkih spektakala te vrste i pokazao je koliko je tehnologija mogla da promeni način na koji publika prati velike izvođače.
Elvis je tada već bio mnogo više od rock and roll zvezde iz 1950-ih. Postao je institucija američke popularne kulture.
Poslednje godine
Međutim, iza spektakla se nalazila sasvim drugačija stvarnost. Elvisovo zdravlje se tokom 1970-ih ozbiljno pogoršavalo. Imao je probleme sa viškom kilograma i različitim zdravstvenim tegobama, dok je koristio veliki broj lekova koji su dodatno komplikovali njegovo stanje.
Uprkos tome, nastavio je da nastupa. Koncerti su se održavali čak i kada njegovo fizičko stanje više nije bilo dobro, jer je njegova koncertna mašina bila ogromna, a obaveze brojne.
Dana 16. avgusta 1977. godine, Elvis je pronađen bez svesti u kupatilu svoje kuće Graceland u Memphisu. Pokušana je reanimacija, ali je proglašen mrtvim u 15.30 časova po lokalnom vremenu. Zvanični uzrok smrti bio je srčani zastoj, dok je kasnije utvrđeno da su u njegovom organizmu pronađene brojne lekovite supstance.
Vest o njegovoj smrti proširila se svetom gotovo trenutno. Za milione ljudi Elvis nije bio samo popularni pevač koji je umro mlad. Bio je čovek koji je predstavljao čitavu jednu eru.
Graceland je postao mesto hodočašća
Elvis je sahranjen na imanju Graceland, a njegova kuća je nakon smrti postala jedno od najpoznatijih mesta povezanih sa nekim muzičarem. Graceland je 1982. otvoren za javnost i tokom decenija ga je posetilo više miliona ljudi.
Godine 2006. Graceland je proglašen nacionalnim istorijskim spomenikom Sjedinjenih Država, a 2016. godine njegov značaj dodatno je potvrđen kroz status koji mu omogućava zaštitu kao važnom delu američkog kulturnog nasleđa.
Danas Graceland nije samo muzej posvećen Elvisu. To je mesto na kojem se može pratiti veliki deo istorije američke popularne kulture druge polovine 20. veka.
Zašto je Elvis i danas važan?
Elvis nije bio prvi rock and roll muzičar i nije sam stvorio muziku koja će dobiti to ime. Pre njega su važni bili izvođači poput Chucka Berryja, Little Richarda, Sister Rosette Tharpe, Fats Domina i Raya Charlesa, kao i brojni crni muzičari čiji je rad imao ogroman uticaj na zvuk koji će Elvis kasnije popularizovati.
Upravo zato je njegova istorijska uloga zanimljiva i složena. Elvis je bio jedan od najvažnijih izvođača koji su rock and roll izveli iz relativno ograničenog muzičkog prostora i pretvorili ga u masovni fenomen. Istovremeno, njegov uspeh otvorio je i pitanje odnosa između crne muzičke tradicije i bele američke muzičke industrije.
On je preuzeo elemente muzike koju je čuo u crnačkim crkvama i klubovima Memphisa, ali ih je spojio sa countryjem i sopstvenim stilom i tako stigao do ogromne, pre svega bele publike. To je jedan od razloga zbog kojih se Elvisova karijera i danas proučava ne samo u okviru istorije muzike već i kroz istoriju američkog društva.
Elvisova zaostavština
Četrdeset devet godina nakon smrti, Elvis ostaje jedan od najprepoznatljivijih muzičkih simbola 20. veka. Njegov uticaj može se pronaći kod gotovo svake generacije rock, pop i country izvođača koji su došli posle njega. Njegove pesme su doživele bezbroj obrada, njegov izgled je postao deo popularne kulture, a izraz „King of Rock and Roll“ ostao je trajno vezan za njegovo ime.
Ali možda je najvažnije nešto drugo. Elvisova karijera pokazuje koliko se popularna muzika promenila za samo dvadesetak godina. Od skromnog mladića iz Misisipija koji je 1954. godine snimio pesmu u malom studiju Sama Phillipsa do globalne zvezde koja je 1973. putem satelita pevala publici širom sveta prošlo je manje od dve decenije.
Elvis Presley umro je 16. avgusta 1977. sa 42 godine. Danas, 49 godina kasnije, njegovo ime nije ostalo samo u istoriji rock and rolla. Ostalo je u istoriji popularne kulture.
Foto: Ilustracija/ pixabay
