Godina: 2024.
Mesto: Čurug, opština Žabalj, Srbija
Tvorac: Duško Radmilo
Naziv sata: „Lazar“
Radnja/manufaktura: „Monte Kristo“
U Čurugu je 2024. godine izrađen ručni mehanički sat „Lazar“, čiji je autor časovničar Duško Radmilo, vlasnik zanatske radnje „Monte Kristo“. Sat je u domaćim izvorima predstavljen kao prvi ručni mehanički sat izrađen u Srbiji.
Radmilo je na izradi prvog primerka radio približno godinu dana. Sat je izrađen ručno u njegovoj radionici u Čurugu, a prvi primerak prodat je kupcu iz Beograda za 10.000 evra. Uz sat je obezbeđena doživotna garancija.
Kako je nastao „Lazar“?
Duško Radmilo se časovničarstvom bavi kroz popravku, restauraciju i izradu satova. Znanje o časovničarskim mehanizmima sticao je samostalnim učenjem i radom sa iskusnim časovničarima, a tokom godina nabavljao je specijalizovani alat i opremu potrebnu za precizan časovničarski rad.
Ideja o izradi sopstvenog ručnog mehaničkog sata bila je nastavak tog rada. Za izradu prvog primerka „Lazara“ bilo je potrebno oko godinu dana.
Kućište i ostali elementi sata izrađeni su u Čurugu. Mehanizam sata je švajcarskog porekla.
Zbog toga se „Lazar“ može opisati kao prvi ručni mehanički sat izrađen u Srbiji, ali ne i kao sat čiji su svi delovi, uključujući mehanizam, proizvedeni u Srbiji.
Zašto se zove „Lazar“?
Naziv sata povezan je sa Lazarom Hilandarcem, srpskim monahom koji je početkom XV veka izradio mehanički časovnik u Moskvi.
Lazar Hilandarac, poznat i kao Lazar Srbin, prema istorijskim zapisima napravio je 1404. godine mehanički časovnik za moskovskog velikog kneza Vasilija I Dmitrijeviča.
Lazar je u Moskvu došao sa Svete Gore, a u istorijskim izvorima navodi se kao monah poreklom iz Prizrena. Njegov časovnik postavljen je u Moskvi i predstavlja jedan od ranih primera mehaničkog javnog časovnika na prostoru tadašnje Rusije.
Ime savremenog sata iz Čuruga tako je povezano sa srpskim monahom koji je više od šest vekova ranije bio povezan sa izradom mehaničkog časovnika u Moskvi.
Od 1404. do 2024. godine prošlo je 620 godina.
Šta je posebno kod „Lazara“?
Sat je nastao u zanatskoj radionici, a ne u industrijskoj proizvodnji. Prvi primerak napravljen je kao unikat.
Prema dostupnim podacima, kućište sata izrađeno je od bronzanog materijala, dok je uz sat korišćena kožna narukvica. Mehanički mehanizam je švajcarske proizvodnje.
Prvi primerak prodat je za 10.000 evra, a kupcu je data doživotna garancija.
Radmilo je nakon izrade prvog sata najavljivao razvoj novih modela, kao i rad na sopstvenom mehaničkom mehanizmu koji bi bio proizveden u Srbiji.
Istorijski kontekst
Mehanički časovnici pojavili su se u Evropi tokom srednjeg veka, a njihova izrada predstavljala je složen tehnički poduhvat. Do početka XV veka mehanički satovi već su postojali u pojedinim evropskim gradovima, ali su bili veliki, složeni i namenjeni javnim prostorima, crkvama, dvorovima i drugim značajnim objektima.
Lazar Hilandarac pripada tom ranom periodu istorije mehaničkog časovničarstva. Njegov poduhvat iz 1404. godine povezuje srpsku srednjovekovnu istoriju sa razvojem časovničarske tehnike u Moskvi.
Savremeni „Lazar“ iz Čuruga predstavlja potpuno drugačiji tip proizvoda — ručni mehanički sat namenjen pojedincu, izrađen više od šest vekova nakon Lazarovog moskovskog časovnika.
Značaj
„Lazar“ je značajan kao primer savremene domaće zanatske izrade mehaničkog ručnog sata i kao početak razvoja časovničarske proizvodnje koju je u Čurugu pokrenuo Duško Radmilo.
Naziv sata istovremeno povezuje savremeni časovničarski zanat u Srbiji sa istorijskom ličnošću Lazara Hilandarca i njegovim mehaničkim časovnikom iz 1404. godine.
Foto: Ilustracija/ pixabay
