Sredinom 19. veka Beograd je bio grad u ubrzanom razvoju, mesto u kome su se pojavljivale prve moderne ustanove, zanati i usluge. Među ljudima koji su svojim neobičnim idejama pokušavali da uvedu novine u svakodnevni život prestonice posebno mesto zauzima Dragutin Karlovski, preduzimljiv i svestran čovek čije se ime vezuje za osnivanje prvog srpskog plivališta i kupatilišta 1847. godine.
Od proizvođača sirćeta do osnivača plivališta
Priča o Karlovskom počinje još 1839. godine, kada se u Beogradu pojavljuje kao proizvođač sirćeta. U oglasima se predstavljao kao „prvi u Srbiji sirćeta fabrikant“, nudeći građanima svoje „žestoko i kiselo“ sirće. Međutim, posao nije doneo očekivani uspeh.
Nakon neuspeha u Srbiji odlazi u Pančevo, gde 1843. godine pokušava da izgradi novu karijeru kao učitelj trgovačkih nauka. Ni taj poduhvat nije imao veći odjek, pa se nekoliko godina kasnije vraća u Beograd sa novim planovima i novim imenom – Dragutin Karlovski.
Osnivanje prvog srpskog plivališta
Dana 25. maja 1847. godine Karlovski otvara „Prvo srpsko plivalište i kupatilište“. Kupalište se nalazilo na obali Save, ispod beogradske tvrđave, niže Kalemegdana. U vreme kada organizovana kupališta gotovo da nisu postojala, ovaj poduhvat predstavljao je značajan korak ka modernizaciji života u srpskoj prestonici.
Za upravnika ustanove postavljen je sam Karlovski, dok je za učitelja plivanja angažovan Alberto Dragoner. Time je Beograd dobio jedno od prvih mesta namenjenih sistematskom učenju plivanja, rekreaciji i boravku na vodi.
Počeci meteorologije u Srbiji
Značaj Karlovskog i njegovog plivališta prevazilazi samu istoriju sporta i rekreacije. Naime, upravo na ovom kupalištu započeta su redovna meteorološka posmatranja.
Beležena je temperatura vazduha i vode, kao i broj lepih, kišovitih i nepovoljnih dana tokom meseca. Ovi podaci predstavljaju među prvim sistematskim meteorološkim zapisima na prostoru tadašnje Srbije.
Zbog toga se 1847. godina često navodi i kao jedna od važnih prekretnica u razvoju domaće meteorologije, odnosno kao vreme kada su postavljeni temelji budućih meteoroloških osmatranja i opservatorijskih aktivnosti.
Neumorni preduzetnik
Iako plivalište nije ostvarilo dugoročan uspeh, Karlovski nije odustajao od novih poslovnih ideja. Godine 1850. na Terazijama otvara bakalnicu, koja se smatra jednom od prvih prodavnica te vrste u Srbiji.
U njegovoj radnji moglo se pronaći gotovo sve: prašak protiv buva, različite boje i farbe, rafinisani zejtin za lampe, švajcarski sir, haringe i druga tada moderna roba. Pored trgovine, Karlovski je nudio i razne usluge, pa je čak pomagao ljudima da se oslobode bolnih žuljeva.
Njegov trgovački duh ogledao se i u načinu na koji je reklamirao posao. U oglasima za šegrte isticao je da kod njega ne mogu samo praktično naučiti trgovinu, već i steći teorijska znanja, što je za ono vreme predstavljalo veoma napredan pristup obrazovanju.
Čovek ispred svog vremena
Iako nijedan od njegovih poduhvata nije doneo trajnu poslovnu sigurnost, Dragutin Karlovski ostao je upamćen kao jedan od najneobičnijih i najpreduzimljivijih stanovnika starog Beograda. Bio je proizvođač, učitelj, upravnik kupališta, trgovac i svojevrsni popularizator novih znanja.
Njegovo „Prvo srpsko plivalište i kupatilište“ iz 1847. godine predstavlja važan deo istorije Beograda i Srbije. Ono nije bilo samo mesto za kupanje i učenje plivanja, već i prostor na kome su načinjeni prvi koraci ka organizovanom meteorološkom praćenju vremena.
Zahvaljujući tom poduhvatu, ime Dragutina Karlovskog ostalo je zabeleženo kao ime čoveka koji je istovremeno doprineo razvoju rekreacije, javnog života i naučnih posmatranja u tadašnjoj Srbiji.
Foto: Ilustracija/ AI
