Užice ne leži na ravnici. Ono je stegnuto brdima, naslonjeno na kamen i vodu, kao da je od početka znalo da će morati da opstaje. Ispod njegovih zidina protiče Đetinja, brza i hladna, usecajući klisuru koja je vekovima čuvala grad i hranila ga.
Prvi put se u pisanim izvorima pominje 1329. godine. Tada je to bila tvrđava i naselje pod njom – tačka kontrole i straža nad važnim putevima koji su povezivali unutrašnjost Srbije sa Bosnom i primorjem. Na stenovitom uzvišenju iznad reke podignut je Stari grad Užice, tvrđava koja i danas, iako u ruševinama, izgleda kao da bdije nad dolinom.
U srednjem veku Užice je bilo u posedu srpskih velikaša, među kojima se posebno isticao Nikola Altomanović, moćni gospodar zapadnih srpskih zemalja. Njegov pad u 14. veku otvorio je vrata novim podelama i borbama, a ubrzo zatim nad gradom se nadvila osmanska sila.
Dolaskom Osmanlija, Užice menja lice. Tvrđava se obnavlja i prilagođava novom načinu ratovanja, a ispod nje raste čaršija. Ulice dobijaju orijentalni ritam, podižu se džamije, hanovi i zanatske radionice. Grad postaje važna stanica na trgovačkim pravcima i poznat po zanatlijama – kovačima, terzijama, kožarima. Ipak, iza svakodnevnog života tinja ideja slobode.
U vreme Prvog i Drugog srpskog ustanka, Užički kraj je nemiran. Ljudi iz ovih brda priključuju se ustanicima, znajući da će svaka pobuna biti krvavo kažnjena. Tvrđava, koja je vekovima bila simbol vlasti, 1863. godine biva minirana po nalogu kneza Mihaila Obrenovića, kako više nikada ne bi služila tuđinskoj vojsci. Eksplozije su odjekivale dolinom Đetinje kao simbol prekida sa starim vremenima.
Krajem 19. i početkom 20. veka Užice ulazi u novo doba. Industrijalizacija zahvata i ovaj planinski grad. Već 1900. godine na Đetinji je podignuta jedna od prvih hidrocentrala u Srbiji, inspirisana Teslinim sistemom naizmenične struje. Električna svetlost obasjala je grad koji je do tada živeo u ritmu petrolejskih lampi.
Prvi svetski rat ostavio je teške rane. Austrougarska vojska okupira grad, ali se duh otpora ne gasi. Između dva rata Užice se razvija kao trgovačko i zanatsko središte zapadne Srbije.
A onda dolazi 1941. godina.
U jesen te godine, Užice postaje centar jedne od najsmelijih epizoda Drugog svetskog rata u Evropi. Na oslobođenoj teritoriji, poznatoj kao Užička republika, formirana je partizanska uprava, štampane novine, organizovana proizvodnja oružja. Grad je nakratko postao simbol otpora i slobode usred okupirane Evrope. Iako je ta sloboda trajala svega nekoliko meseci, mit o Užicu kao gradu prkosa ostao je trajno upisan u kolektivno pamćenje.
Posle rata, grad dobija novo ime – Titovo Užice. Industrija se ubrzano razvija, podižu se fabrike, šire stambena naselja, dolaze radnici iz okolnih sela i planina. Grad raste, ali zadržava svoju posebnu crtu – brdovitu tvrdoglavost i ponos.
Godine 1992. vraća mu se staro ime – Užice. Iako su industrijski giganti oslabili, grad nije izgubio identitet. Njegova istorija nije samo u datumima i ratovima, već u slojevima kamena, u uskim ulicama, u pogledu sa tvrđave prema klisuri.
Užice je grad koji je uvek bio između – između istoka i zapada, između planine i reke, između pokoravanja i pobune. I možda baš zato opstaje. Jer u njegovom kamenu ima nečeg tvrdog, ali i postojanog. Kao da svaka epoha, koliko god burna bila, ostavi trag, ali ne uspe da ga slomi.