U Ulici kralja Milutina broj 5, na Krunskom vencu, nalazi se jedna od onih beogradskih kuća koje spolja ne izgledaju kao da nose naročito veliku priču. Prizemna, skladna i relativno mala stambena zgrada lako bi mogla da prođe nezapaženo pored većih i raskošnijih građevina Vračara. Ipak, upravo je u njoj živela porodica iz koje su potekla dvojica arhitekata koji su značajno obeležili arhitekturu Beograda XX veka – Petar i Branko Krstić.
Dom braće Krstić podignut je oko 1895. godine, kao reprezentativna stambena kuća. Preduzimač radova bio je Gavra Sabovljević, koji je kuću prvobitno izgradio kao „kuću za rentu“, odnosno objekat namenjen izdavanju. Ubrzo ju je prodao roditeljima braće Krstić, pa je zgrada postala njihov porodični dom.
Autor projekta nije pouzdano utvrđen. Na osnovu arhitektonskih i dekorativnih elemenata, naročito oblikovanja i profilacije oko prozora, pretpostavlja se da bi projektant mogao biti Jovan Ilkić, jedan od značajnih srpskih arhitekata s kraja XIX i početka XX veka. To, međutim, ostaje pretpostavka, a ne potvrđena činjenica.
Kuća je koncipirana kao prizemna porodična zgrada sa četiri sobe raspoređene oko hola, dok su u podrumu bile pomoćne prostorije. U enterijeru su se izdvajali mermerni pod i sokla u holu, kao i drvena kasetirana tavanica u jednoj prostoriji. Takva organizacija prostora odgovarala je građanskoj porodičnoj kući svog vremena.
Ali pravi značaj kuće počinje sa porodicom koja se u nju uselila.
U Domu braće Krstić rođen je Petar Krstić 1899. godine, a tri godine kasnije, 1902. godine, Branko Krstić. Njihov otac preminuo je veoma rano, 1904. godine, pa su braća odrastala u porodičnoj kući na Kralja Milutina. Posle završetka školovanja vratili su se u isti prostor, ali ovog puta ne samo kao stanari već i kao arhitekti koji su upravo tu započeli svoj profesionalni rad.
To je ono što ovoj kući daje posebnu vrednost. Ona nije značajna samo zato što su u njoj rođena dvojica poznatih ljudi. Ona je bila i radni prostor iz kojeg je nastajao deo njihove arhitektonske karijere. Sobe prema dvorištu koristili su za rad, dok su prostorije prema ulici ostale stambene. Tako se granica između porodičnog života i arhitektonske radionice odvijala praktično unutar iste kuće.
Braća Krstić će kasnije postati deo generacije arhitekata koja je snažno uticala na prelazak beogradske arhitekture ka modernizmu. Njihova karijera počela je velikim uspehom: za Paviljon Jugoslavije na Međunarodnoj izložbi u Filadelfiji 1925. godine dobili su nagradu, a 1927. godine nagrađeno je njihovo rešenje za Hram Svetog Save. Pripadali su grupi arhitekata modernog pravca, a iza njih je ostao veliki broj projekata i realizovanih građevina.
Među njihovim najpoznatijim zajedničkim delima nalaze se palata Agrarne banke, Crkva Svetog Marka i Igumanova palata. Time je značaj jedne male kuće u Kralja Milutina dobio gotovo paradoksalnu dimenziju: iz nje je krenuo rad arhitekata čija će dela kasnije postati deo prepoznatljivog arhitektonskog identiteta Beograda.
Posle Prvog svetskog rata u dvorišnom delu kompleksa dograđena je zgrada u kojoj je formiran projektantsko-izvođački biro „Arhitekt“, čiji su osnivači bili Milan Sekulić, M. Petrović-Obućina i Dragiša Brašovan. Tako je prostor oko kuće dobio još jednu arhitektonsku funkciju i postao deo profesionalnog sveta beogradskih projektanata tog vremena.
Kuća je kroz decenije menjala vlasničke odnose, ali bez velikih promena prvobitne prostorne dispozicije. Obnovljena je tokom prve decenije XXI veka. Danas predstavlja jednu od retko sačuvanih manjih stambenih građevina na prostoru između Terazija i Slavije, gde je veliki deo starijeg građevinskog fonda vremenom zamenjen većim i savremenijim objektima.
Dom braće Krstić proglašen je za spomenik kulture 10. aprila 1973. godine, rešenjem Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda broj 491/1.
Danas je njegova vrednost upravo u spoju arhitekture, istorije i memorije. Sama kuća predstavlja sačuvani primer građanske stambene arhitekture s kraja XIX veka, dok njena istorija čuva tragove života i rada Petra i Branka Krstića. Zato je Dom braće Krstić mnogo više od još jednog zaštićenog objekta na Vračaru: to je mesto na kojem se može pratiti prelaz od porodične kuće jednog građanskog doma do stvaralačkog prostora dvojice arhitekata koji su ostavili dubok trag u Beogradu.
Adresa: Kralja Milutina 5, Vračar, Beograd.
Godina izgradnje: oko 1895.
Projektant: nije pouzdano utvrđen; pretpostavlja se Jovan Ilkić.
Investitor/izvođač: Gavra Sabovljević.
Kulturno dobro: spomenik kulture od 1973. godine.
Poseban značaj: rodna kuća i radni prostor arhitekata Petra i Branka Krstića.
Petar i Branko Krstić projektovali su mnoge poznata zdanja i kao na primer: palatu Agrarne banke, crkva Sv. Marka, Igumanova palata…
