Miris sveže pečenog hleba deo je Beograda još od vremena kada su njegove ulice bile kaldrmisane, a zanati organizovani u esnafe. Iako nije poznato gde se nalazila prva pekara niti ko je bio prvi beogradski pekar, istorijski izvori potvrđuju da je pekarski zanat među najstarijima u gradu.
Hleb kao najvažnija namirnica
Od najranijih vremena stanovnici Beograda sami su pekli hleb u kućnim pećima. Međutim, kako se grad razvijao i rastao broj stanovnika, javila se potreba za zanatlijama koji će svakodnevno snabdevati građane hlebom. Tako nastaju prve zanatske pekare.
U srednjem veku pekari su bili neizostavan deo gradskog života, ali je njihov rad mnogo bolje dokumentovan tek nakon osmanskog osvajanja Beograda 1521. godine.
Ekmekdžije – prvi poznati beogradski pekari
Za vreme Osmanskog carstva pekari su bili poznati kao ekmekdžije, prema turskoj reči ekmek – hleb. Njihove radnje nalazile su se u prometnim delovima varoši, u blizini pijaca, hanova i glavnih trgovačkih ulica.
Pekli su različite vrste hleba, somune, pogače i druga peciva u velikim pećima na drva. Hleb je bio osnovna životna namirnica, pa je država strogo kontrolisala njegov kvalitet, težinu i cenu. U vreme nestašica ili poskupljenja vlasti su često određivale maksimalnu cenu hleba kako bi sprečile zloupotrebe.
Esnafi čuvari zanata
Kao i ostale zanatlije, pekari su bili udruženi u esnafe. Esnafska pravila određivala su ko može postati majstor, koliko traje šegrtovanje, kakav kvalitet proizvoda mora biti i kako se obavlja trgovina.
Posle oslobođenja Beograda i razvoja moderne srpske države, esnafi nastavljaju da postoje i tokom 19. veka. U Istorijskom arhivu Beograda čuva se građa o zanatskim udruženjima koja su u Beogradu počela da se organizuju već od 1816. godine, među njima i o pekarskom zanatu.
Od orijentalne do evropske pekare
Tokom 19. veka Beograd se ubrzano menja. Sa širenjem varoši i dolaskom zanatlija iz Austrougarske, Češke, Nemačke i drugih evropskih zemalja menja se i pekarska tradicija.
Pored somuna i pogače, u ponudi se pojavljuju kifle, zemičke, perece, vojnički hleb i lisnata peciva. Grade se savremenije peći, uvode novi načini mešenja testa, a pekare postaju važan deo svakog gradskog kvarta.
Pekare koje su postale deo istorije
Krajem 19. i početkom 20. veka nastaju pekare koje će decenijama biti prepoznatljiv deo Beograda. Jedna od najstarijih sa dokumentovanim kontinuitetom rada jeste Pekara Aleksić, koju je Đenadije Aleksić otvorio 1885. godine u Takovskoj ulici, preko puta današnje Botaničke bašte. Više od jednog veka u njoj su se pekli hleb, perece, kifle i burek u tradicionalnoj zidanoj peći.
Početkom 20. veka otvaraju se i druge porodične pekare koje će postati simboli starog Beograda, među njima i Trpković, osnovana 1905. godine, čija tradicija traje i danas.
Tradicija koja traje
Danas u Beogradu posluju hiljade pekara, ali je suština zanata ostala ista kao pre nekoliko vekova – ustajanje pre svitanja, ručno mešenje testa i miris sveže pečenog hleba koji se širi ulicama.
Iako ime prve beogradske pekare nije sačuvano u istoriji, zna se da su upravo pekari među najstarijim zanatlijama koji su svakodnevno hranili grad. Njihov zanat pratio je razvoj Beograda – od orijentalne kasabe do moderne evropske prestonice, ostavljajući trag koji se i danas oseća u svakoj vekni hleba i svakom toplom pecivu.
