Arnaut Pavle (u nemačkim i drugim zapadnoevropskim izvorima najčešće Arnold Paole, odnosno Arnont Paole) bio je hajduk i graničar iz Srbije iz prve polovine XVIII veka, čije je ime ostalo zapamćeno u istorijskim izvorima zbog jednog od najpoznatijih slučajeva verovanja u vampirizam. Njegova priča, zajedno sa slučajem Petra Blagojevića iz Kisiljeva, značajno je doprinela širenju priče o srpskim vampirima širom Evrope.
Život
O životu Arnauta Pavla poznato je relativno malo, a najveći deo podataka potiče iz austrijskih izveštaja nastalih nekoliko godina nakon njegove smrti. Bio je hajduk, a prema pojedinim izvorima prethodno je služio kao hrišćanski najamnik u osmanskoj vojsci. Nadimak Arnaut verovatno je bio povezan upravo sa njegovom vojnom službom i tadašnjim načinom označavanja ljudi koji su služili kao najamnici u osmanskoj vojsci.
Po povratku u Srbiju nastanio se u selu Medveđa, na području tadašnje Habsburške monarhije. Medveđa iz ove priče ne treba da se meša sa današnjom opštinom Medveđa na jugu Srbije; istorijski slučaj vezuje se za Medveđu u oblasti Velike Morave, kod današnjeg Trstenika.
Susret sa „vampirom“
Prema kasnijem izveštaju austrijskog vojnog lekara Johanesa Flikingera, Pavle je za života pričao da ga je, dok je boravio u području koje je nazivao Gossowa, napao vampir.
Tvrdio je da je pokušao da se zaštiti tako što je jeo zemlju sa vampirovog groba i mazao se njegovom krvlju. U tadašnjem narodnom verovanju takvi postupci trebalo je da spreče posledice susreta sa vampirom. Ironija priče bila je upravo u tome što se kasnije verovalo da je Pavle tim činom sam postao vampir.
Smrt i početak legende
Prema austrijskom izveštaju, Arnaut Pavle je oko 1725. godine poginuo nakon pada sa kola sa senom, pri čemu je polomio vrat. Nakon njegove smrti počele su da kruže priče da se povampirio.
Meštani su tvrdili da su ga, nekoliko nedelja nakon sahrane, pojedini ljudi ponovo viđali i da ih je noću napadao. Četiri osobe navodno su se razbolele nakon što ih je Pavle „posetio“, a zatim su umrle.
Strah se ubrzo proširio selom.
Ekshumacija
Meštani su, u skladu sa tadašnjim narodnim verovanjima, otvorili Pavlov grob. U izveštaju iz 1732. godine navodi se da su njegovo telo zatekli u stanju koje su smatrali dokazom vampirizma: navodno nije bilo raspadnuto, a na telu su primećeni krv, promene na koži, noktima i drugim delovima tela.
Takva zapažanja danas se mogu objasniti prirodnim procesima raspadanja tela koje ljudi XVIII veka nisu razumeli. Pojave poput nadimanja tela, povlačenja kože i pojave tečnosti oko otvora na telu mogle su izgledati kao dokaz da je pokojnik „živ“ ili da se hranio krvlju.
Meštani su Pavlov leš probili kolcem, a potom ga spalili. Time su pokušali da spreče njegov navodni povratak među žive.
Druga epidemija
Priča se, međutim, nije završila Pavlovom smrću. Nekoliko godina kasnije, tokom 1731. i 1732. godine, u Medveđi je zabeležen novi talas smrti.
Austrijske vlasti poslale su svoje predstavnike da istraže događaje. Najpoznatiji izveštaj sastavio je vojni lekar Johannes Flückinger 1732. godine. U njemu je zabeležena priča o Pavlu i događajima koji su usledili nakon njegove smrti.
Prema tom izveštaju, tokom novog talasa umrlo je najmanje 16 ljudi, a lokalno stanovništvo verovalo je da su za njihove smrti odgovorni vampiri.
„Visum et Repertum“
Flückingerov izveštaj nosio je naslov „Visum et Repertum“ („Viđeno i utvrđeno“) i postao je jedan od najpoznatijih evropskih dokumenata o vampirizmu.
U njemu su detaljno opisani navodni simptomi vampirizma, ekshumacije i postupci koje su meštani sprovodili nad telima za koja su verovali da pripadaju vampirima. Dokument je potom dospeo u evropsku javnost i doprineo velikoj „vampirskoj pomami“ koja je tokom XVIII veka zahvatila centralnu i zapadnu Evropu.
Arnaut Pavle i nastanak evropskog mita o vampiru
Značaj Arnauta Pavla nije samo u lokalnoj legendi. Njegov slučaj postao je deo šireg evropskog interesovanja za pojavu vampira.
Slučaj Petra Blagojevića iz 1725. godine, a potom i Arnauta Pavla, dospeli su u austrijsku i evropsku štampu. Njihove priče objavljivane su i prepričavane u drugim zemljama, što je doprinelo stvaranju evropske predstave o „srpskom vampiru“.
Posebno je značajno što je upravo u tom periodu reč „vampir“ počela da se širi iz srpskog i šireg južnoslovenskog kulturnog prostora u evropske jezike. Slučajevi iz Srbije tako su imali uticaj koji je daleko prevazišao njihove prvobitne lokalne sredine.
Istorija ili legenda?
Arnaut Pavle jeste istorijska ličnost u smislu da njegovo ime i događaji povezani s njim postoje u pisanim dokumentima iz XVIII veka. Međutim, ne postoji istorijski dokaz da je bio vampir.
Ono što je istorijski dokumentovano jeste da su ljudi u Medveđi verovali u vampirizam, da su prijavljivali niz neobjašnjenih smrti, da su vršene ekshumacije i da su austrijski vojni i medicinski službenici o svemu sastavljali izveštaje.
Drugim rečima, dokument postoji – ali dokumentuje verovanje u vampira, a ne postojanje natprirodnog bića. To je prilično važna razlika koju su XVIII vek i kasnija popularna kultura rado preskakali.
Savremena istraživanja slučajeve poput Arnauta Pavla posmatraju u kontekstu tadašnjih društvenih strahova, narodnih verovanja, bolesti i nerazumevanja procesa raspadanja tela.
Nasleđe
Arnaut Pavle danas predstavlja jednu od najpoznatijih istorijskih ličnosti povezanih sa srpskim vampirskim predanjem. Zajedno sa Petrom Blagojevićem, postao je deo istorije evropskog vampirskog mita mnogo pre nego što je književnost XIX veka stvorila modernog vampira kakvog danas poznajemo.
Njegov slučaj je posebno značajan zato što pokazuje kako je jedno lokalno verovanje iz Srbije, zahvaljujući administraciji i štampi Habsburške monarhije, postalo evropska priča.
A od jednog seoskog groba u Srbiji do evropskog mita o vampiru put je, očigledno, bio kraći nego što bi čovek očekivao.
