- Strah je najverniji čuvar zatvora čija vrata nikada nisu bila zaključana
- Strah ne traži dozvolu da uđe. Samo traži razlog da ostane
- Kada strah postane navika, sloboda počinje da liči na opasnost
- Najveći strah nije pasti. Već shvatiti da si čitav život puzao
Katalina Arpad – ugarska princeza preko koje je Beograd 1284. godine prvi put došao pod vlast srpskog vladara
Postoje žene koje su u istoriji ostale zapamćene po tome što su bile supruge vladara, ali postoje i one čiji je brak imao posledice koje su promenile političku kartu čitavih oblasti. Jedna od njih bila je Katalina Arpad, ugarska princeza i supruga srpskog kralja Stefana Dragutina.
Zahvaljujući dinastičkim vezama koje je Dragutin imao preko Kataline, Beograd je 1284. godine prvi put u svojoj istoriji došao pod vlast jednog srpskog vladara.
Ali priča o Katalini mnogo je zanimljivija od jednostavnog podatka da se udala za srpskog kralja.
Princeza iz dinastije Arpadovića
Katalina je poticala iz ugarske kraljevske dinastije Arpadovića. Bila je ćerka ugarskog kralja Stefana V i unuka kralja Bele IV, jednog od najznačajnijih vladara srednjovekovne Ugarske.
Njen brat bio je Ladislav IV, koji je na ugarskom prestolu nasledio oca 1272. godine.
Udala se za Stefana Dragutina, sina srpskog kralja Stefana Uroša I i kraljice Jelene. Tačan datum njihovog venčanja nije pouzdano utvrđen, ali se brak uglavnom smešta u period nakon 1268. godine.
Ovaj brak nije bio samo porodična veza dve vladarske kuće. Imao je i veliki politički značaj. Srbija i Ugarska bile su susedne države čiji su se odnosi menjali od sukoba do savezništava, a Dragutin je preko supruge imao neposrednu vezu sa ugarskim kraljevskim dvorom.
Kako je Beograd 1284. godine postao deo srpske države?
Dragutin je srpski presto nasledio 1276. godine, nakon sukoba sa ocem Urošem I, kojem je u borbi za vlast pomogla i ugarska vojska.
Međutim, njegova samostalna vladavina nije dugo trajala.
Godine 1282, nakon pada s konja i povrede noge, na saboru u Deževu predao je kraljevsku vlast mlađem bratu Milutinu. Ipak, nije se potpuno povukao iz političkog života. Zadržao je upravu nad pojedinim oblastima, među kojima su bili krajevi oko Rudnika i Arilja.
Prelomni trenutak dogodio se 1284. godine.
Od ugarskog kralja Ladislava IV, svog šuraka, Dragutin je dobio na upravu Mačvu sa Beogradom, kao i oblasti Usoru i Soli u severoistočnoj Bosni.
Istoriografski radovi ovaj događaj smeštaju u drugu polovinu 1284. godine, mada se tačan dan prenosa vlasti ne može pouzdano utvrditi.
Time je Beograd prvi put došao pod vlast jednog srpskog kralja. Dragutin je u narednim decenijama upravljao ovim oblastima, zbog čega je u istoriji ostao poznat i kao sremski kralj. Историјски архив+2
Katalina – kraljica na beogradskom dvoru
Dragutin i Katalina imali su više dece, među kojima su najpoznatiji bili sin Vladislav i ćerka Jelisaveta.
Vladislav je kasnije polagao pravo na srpski i ugarski presto, dok se Jelisaveta udala u bosansku vladarsku porodicu i postala majka budućeg bana Stefana II Kotromanića.
Katalina je tako bila važna karika u povezivanju srpske, ugarske i bosanske vladarske porodice.
Njen položaj nije bio samo simboličan. Kao ugarska princeza i srpska kraljica, predstavljala je dinastičku vezu koja je Dragutinu omogućavala značajan politički uticaj na severu srpskih zemalja.
Ipak, nema dovoljno sačuvanih izvora da bismo joj pripisali neposrednu ulogu u pregovorima o predaji Beograda. Politički dogovor vezuje se za Dragutina i ugarski dvor.
Beograd pod Dragutinovom vlašću
Beograd je u vreme Stefana Dragutina dobio značajno mesto u njegovoj državi. Grad je bio jedan od njegovih vladarskih centara, uz Debrc na Savi.
O periodu njegove vladavine svedoči i zapis arhiepiskopa Danila II o poseti kraljice Simonide Beogradu. Simonida, supruga kralja Milutina, došla je u posetu Dragutinu i Katalini, što pokazuje da je grad bio i mesto susreta srpskog vladarskog dvora.
Posle Dragutinove smrti 1316. godine, njegove oblasti preuzeo je brat Milutin. Međutim, ugarsko-srpski spor oko ovih teritorija nije bio završen. Ugarska vojska je 1319. godine ponovo osvojila Beograd i Mačvu. beotura+2
Zašto je Katalina važna za istoriju Beograda?
Katalina Arpad ostala je u senci mnogo poznatijih srpskih srednjovekovnih kraljica. O njoj nema sačuvanih biografskih podataka u obimu kakav imamo za Jelenu Anžujsku ili Simonidu.
Ipak, njen život povezan je sa jednim od najvažnijih događaja u srednjovekovnoj istoriji Beograda.
Godine 1284. grad je prvi put došao pod vlast srpskog kralja. Do toga je došlo u vreme njenog supruga Stefana Dragutina, uz presudnu ulogu političkih i porodičnih veza sa ugarskim dvorom.
Katalina zato nije samo ime jedne ugarske princeze u porodičnom stablu Nemanjića. Ona je deo priče o vremenu kada je Beograd, posle vekova smenjivanja vizantijske, bugarske i ugarske vlasti, prvi put postao deo srednjovekovne srpske države.
Istorijska napomena: Važno je razlikovati Katalininu dinastičku ulogu od samog prenosa teritorija. Beograd nije formalno predala Katalina, već je Dragutin dobio Mačvu sa Beogradom od ugarskog dvora, u čijem je vrhu bio njegov šurak Ladislav IV.
Spomenik generalu srpske vojske Božidaru Boži Jankoviću u Beogradu
Spomenik generalu srpske vojske Božidaru Boži Jankoviću u Beogradu
Država: Srbija
Grad: Beograd
Opština: Voždovac
Podignut: 23.10.2023.
Spomenik generalu srpske vojske Božidaru Boži Jankoviću u Beogradu nalazi se u Karađorđevom parku.
Spomenik je delo vajara Zorana Ivanovića.
Spomenik Tomi Zdravkoviću u Beogradu
Spomenik Tomi Zdravkoviću u Beogradu
Država: Srbija
Grad: Beograd
Opština: Stari grad
Podignut: 2. oktobar 2023.
Spomenik Tomi Zdravkoviću u Beogradu nalazi se u boemskoj četvrti Skadarliji. Spomenik je izliven u livnici „Jeremić“ i visine je 180 cm.
Autroka spomenika je Katarina Tripković.
Inicijativu za podizanje spomenika Tomi Zdravkoviću potekla je od Rasima Ljajića koji je Skupštini Grada Beograda predao inicijativu 2021. godine.
Spomenik i groblje oslobodilaca Beograda 1806. godine
Spomenik i groblje oslobodilaca Beograda 1806. godine nalaze se u Karađorđevom parku. Spomenik je podignut 1848. godine i predstavlja spomenik kulture Srbije.
Spomenik je podigao knez Aleksandar Karađorđević i bio je prvi spomenik u Beogradu podignut u slavu istorijskom događaju, a ujedno i prvi javni spomenik u gradu.
U parku se nalaze i ostaci ustaničkog groblja i to dvanaest nadgrobnih spomenika na grobovima ustanka i slični su seoskim nadgrobnim spomenicima na području Beograda iz perioda 19. veka.
Spomen-fontana Darku Radovanoviću u Obrenovcu
Spomen-fontana Darku Radovanoviću u Obrenovcu postavljena je 11. juna 2013. godine.
Nalazii se u malom parku kod Gerontološkog centra.
Darko Radovanović (Novi Sad, 21. septembar 1975 – Dobanovci, kod Surčina, 11. jun 2011) bio je srpski pop-folk pevač. Poginuo je 11. juna 2011. godine, zajedno sa svojim menadžerom Aleksandrom Miloševićem, u saobraćajnoj nezgodi na obilaznici oko Beograda, u blizini sela Dobanovaca. Sahranjen je 14. juna na Novom groblju u Sremskoj Mitrovici.
Ruska nekropola u Beogradu
Ruska nekropola u Beogradu predstavlja jedan od najznačajnijih spomen-kompleksa u Srbiji, posvećenih ruskoj emigraciji i vojnicima koji su učestvovali u Prvom svetskom ratu. Kompleks se sastoji od zajedničke grobnice, memorijalnog spomenika „Ruske slave“, Iverske kapele, kao i pojedinačnih i zajedničkih nadgrobnih spomenika na parcelama 80, 80a, 90 i 90a na Novom groblju. Ispod ovih parcela počivaju ostaci bivših pripadnika ruske carske vojske i flote, kao i ruskih vojnika koji su izgubili život tokom Prvog svetskog rata na Balkanu.
Položaj, prostor i namena
Ruska nekropola je smeštena na Novom groblju u Beogradu, osnovanom 1886. godine, u današnjoj Ruzveltovoj ulici. Na parcelama 80, 80a, 90 i 90a nalazi se 755 grobnih mesta, u kojima počiva više od 3.000 lica, emigranata iz prvog i drugog „talasa“: vojnih i duhovnih lica, državnika, predstavnika nauke i kulture.
Među sahranjenima su i nekoliko stotina ruskih vojnika koji su poginuli na različitim frontovima tokom Prvog svetskog rata, od odbrane Beograda do Solunskog fronta. U njihovu čast podignut je memorijalni spomenik „Ruske slave“, na kojem se svake godine održavaju ceremonije sećanja na žrtve Velikog rata.
Iverska kapela, izgrađena 1931. godine po projektu V. V. Staševskog i inicijativi kneginje M. A. Svjatopolk-Mirske, služila je za održavanje opela za pokojnike. Kapela je kopija uništene Iverske kapele u Moskvi i predstavlja simbol sećanja na uništavanje pravoslavnih svetinja u Sovjetskom Savezu. U kripti kapele sahranjeni su mitropolit Antonije Hrapovicki, prvojerarh Ruske Zagranične Crkve, i njegov sakelejnik arhimandrit Teodosije.
Status
U Srbiji: Odlukom Skupštine grada Beograda 12. aprila 2012. godine, Ruska nekropola definisana je kao jedinstveni kompleks parcela Novog groblja (80, 80a, 90, 90a), Memorijalnog spomenika „Ruske slave“, Iverske kapele i grobova predsednika Državne Dume M. V. Rodžjanka i generala M. V. Aleksejeva, koji, iako van parcela, čine neodvojivi deo kompleksa.
U Rusiji: Odlukom Vlade Ruske Federacije od 28. avgusta 2012. godine, Ruska nekropola u Beogradu uvrštena je u listu grobnih mesta u inostranstvu od istorijskog i memorijalnog značaja, koja podležu održavanju i očuvanju.
Spomenik „Ruske slave“ i Iverska kapela
Spomenik „Ruske slave“ delo je arhitekte R. N. Verhovskog, po projektu V. V. Staševskog i ideji pukovnika M. F. Skorodumova. On predstavlja prvo svetsko obeležje posvećeno dvomilionskim žrtvama ruske carske vojske u Velikom ratu. Spomenik i kapela svečano su otkriveni 24. maja 1935. godine, a konačno završeni i osvećeni 12. januara 1936. godine.
U podnožju spomenika nalazi se krilata figura arhangela Mihaila i statua ranjenog vojnika, sa natpisima „Spavajte orlovi ratnici“ i „Hrabroj braći Rusima“. Memorijal je posvećen caru Nikolaju II i ruskim vojnicima koji su poginuli u Prvom svetskom ratu.
Među sahranjenima nalaze se i istaknuta imena ruske nauke, kulture i umetnosti, kao što su arhitekta Nikolaj Krasnov, akademici, profesori, pisci, slikari, balerine i muzičari.
Obnova i očuvanje
Ruska nekropola je više puta obnavljana: 1995, 2008/2009, 2011, a poslednja rekonstrukcija je izvedena 2014. godine, kada su Iverska kapela, spomenik „Ruske slave“ i svih 755 grobnih mesta potpuno restaurirani. Umetnički radovi su izvedeni u ikonopisnoj radionici „Prepodobni Andrej Rubljov“ pod blagoslovom Moskovske patrijaršije. Posle završetka radova, 1. avgusta 2014. godine, održano je svečano osveštanje u prisustvu Patrijarha Srpskog Irineja i Patrijarha Moskovskog i sve Rusije Kirila.
Ruska nekropola u Beogradu predstavlja simbol sećanja na ruske vojnike i emigrante, koji su svojim životima i delima ostavili neizbrisiv trag u istoriji i kulturi Srbije.
Radovi na vodovodnoj mreži na opštini Barajevo, u sredu, 4. novembra
Zbog planiranih radova na vodovodnoj mreži na opštini Barajevo, u sredu, 4. novembra 2026. godine, od 9 do 14 sati, bez vode će ostati potrošači u
NASELjIMA:
- Nenadovcu,
- Glumčevom brdu,
- Staroj Lipovici,
- Dražanovcu i
ULICAMA:
- 29.novembra,
- Lipovičkom putu,
- Branislava Jovanovića,
- Timočkom putu,
- Prvomajskoj i
- okolnim ulicama.
Za najnužnije potrebe za pijaćom vodom obezbeđene su auto-cisterne.
Vučić pomilovao još 18 osoba u Novom Sadu: Među njima aktivisti, „Porše ekipa“ i osumnjičeni za primanje mita
Viši sud u Novom Sadu primio je odluke o pomilovanju još 18 osoba protiv kojih su se vodili krivični postupci, a među njima su aktivisti privedeni uoči protesta 15. marta 2025. godine, osobe iz slučaja poznatog kao „Porše ekipa“, ali i lekar osumnjičen za primanje mita.
Odluke je 27. septembra 2026. godine doneo tadašnji predsednik Srbije Aleksandar Vučić, a sudu su dostavljene 2. novembra. Posebno je značajno da su postupci pomilovanja pokrenuti po službenoj dužnosti, na predlog ministra pravde, 25. septembra.
Prema saopštenju suda, svih 18 osoba oslobođeno je od krivičnog gonjenja za dela koja su im se stavljala na teret.
Pomilovani aktivisti iz Novog Sada
Najveću grupu među pomilovanima čini 12 osoba koje su se teretile za pripremanje dela protiv ustavnog uređenja i bezbednosti Srbije u saizvršilaštvu, u vezi sa krivičnim delom napad na ustavno uređenje i pozivanje na nasilnu promenu ustavnog uređenja.
Reč je o Anji Pitulić, Jovanu Dražiću, Dejanu Bagariću, Dorotei Antić, Branislavu Đorđeviću, Mili Pajić, Davoru Stefanoviću, Srđanu Đuriću, Mladenu Cvijetiću, Ladu Jovoviću, Mariji Vasić i Lazaru Diniću.
Oni su privedeni uoči velikog protesta održanog 15. marta 2025. godine u Beogradu, a njihovi slučajevi izazvali su veliku pažnju javnosti zbog težine krivičnih dela koja su im stavljena na teret.
Pomilovani i pripadnici slučaja „Porše ekipa“
Među 18 pomilovanih nalaze se i Aleksandar Kocić, Stevica Kiš, Nemanja Narači i Ognjen Stanković, koji su bili obuhvaćeni postupcima poznatim kao slučaj „Porše ekipa“.
Incident se dogodio 13. decembra 2024. godine kod Futoške pijace u Novom Sadu, tokom petnaestominutnog odavanja pošte stradalima u padu nadstrešnice Železničke stanice.
Prema navodima o događaju, automobil marke „Porše“ prošao je kroz blokadu građana, nakon čega se vratio, a osobe iz vozila napale su okupljene.
Kocić i Kiš bili su osumnjičeni za nasilničko ponašanje na sportskoj priredbi ili javnom skupu, dok su se Narači i Stanković teretili i za dodatna krivična dela.
Narači se sumnjičio za nasilničko ponašanje, tešku telesnu povredu i izazivanje opšte opasnosti, dok je Stanković bio obuhvaćen postupkom zbog nasilničkog ponašanja i teške telesne povrede.
Pomilovanje i za lekara osumnjičenog za primanje mita
Odlukom predsednika obuhvaćen je i Igor Elez, specijalista ortopedije Kliničkog centra Vojvodine, koji je bio uhapšen zbog sumnje da je primio mito.
Elez je oslobođen od krivičnog gonjenja za krivično delo primanje mita.
Na spisku pomilovanih nalazi se i Gorski Matović, koji se teretio za nasilničko ponašanje na sportskoj priredbi ili javnom skupu. Matović je ranije privođen zbog incidenta u kojem su napadnuti građani i studenti, a pokret „Kreni-promeni“ ukazivao je i na njegove ranije probleme sa zakonom.
Preostalih osoba obuhvaćenih odlukama su Stevica Kiš, Aleksandar Kocić, Ognjen Stanković i Nemanja Narači, čiji su slučajevi već navedeni u vezi sa događajem kod Futoške pijace.
Ukupno 18 osoba pomilovano je jednom odlukom koja obuhvata više različitih krivičnih dela, od nasilničkog ponašanja i primanja mita do dela koja se odnose na ustavno uređenje i bezbednost Srbije.
Pomilovanja doneta na predlog ministra pravde
Posebnu pažnju privlači način na koji je postupak pokrenut. Kako je navedeno u saopštenju Višeg suda u Novom Sadu, ministar pravde pokrenuo je postupke pomilovanja po službenoj dužnosti 25. septembra, a Aleksandar Vučić je odluke potpisao dva dana kasnije, 27. septembra 2026. godine.
Dokumentacija je sudu prosleđena 2. novembra.
Time je potvrđeno da se među osobama koje su obuhvaćene predsedničkim pomilovanjima nalaze i pojedinci iz više slučajeva koji su tokom prethodne dve godine izazvali značajnu pažnju javnosti u Novom Sadu i Srbiji.
Vučić pomilovao vozača koji je automobilom udario studentkinju Sonju Ponjavić na trotoaru u Ruzveltovoj ulici
Marko Pavlović, optužen za pokušaj ubistva studentkinje Sonje Ponjavić, koja je teško povređena kada je na nju naleteo automobil tokom studentskog odavanja pošte žrtvama pada nadstrešnice u Novom Sadu, nalazi se među osobama koje je pomilovao Aleksandar Vučić neposredno pre napuštanja funkcije predsednika Srbije.
Viši sud u Beogradu objavio je 2. novembra da je Pavlović obuhvaćen odlukom o pomilovanju od 27. septembra 2026. godine. Time je potvrđeno da je među 49 osoba kojima je Vučić pred kraj svog predsedničkog mandata dodelio pomilovanje i čovek protiv kojeg se vodio postupak zbog događaja koji je teško povredio jednu studentkinju tokom komemorativnog okupljanja u Beogradu.
Pavloviću (38) sudilo se zbog incidenta od 16. januara 2025. godine. Tog dana, na uglu Ruzveltove ulice i Ulice kraljice Marije, studentkinja Sonja Ponjavić nalazila se na trotoaru sa kolegama koji su odavali poštu stradalima u padu nadstrešnice Železničke stanice u Novom Sadu, kada je na nju naleteo automobil.
Sonja Ponjavić: „Još se plašim saobraćaja“
Na jednom od ročišta, povređena studentkinja opisala je trenutke pre udara i ono čega se seća nakon što ju je automobil udario.
Ispričala je da je sa drugaricom došla na skup, a da je tokom odavanja pošte stajala na trotoaru. Kada se okrenula, automobil je već bio veoma blizu.
„Došla sam sa drugaricom, da odamo poštu stradalima u padu nadstrešnice, na uglu Ruzveltove i Ulice kraljice Marije. Stajala sam na trotoaru. Okrenula sam se i videla auto, bio mi je vrlo blizu. Udario me je, sećam se da sam bila na kolima, sledećeg čega se sećam je da ležim, a da neko kaže da su pozvali Hitnu pomoć“, posvedočila je Ponjavić.
Navela je da se pojedinih trenutaka nakon udara ne seća, kao i da joj je u sećanju ostalo samo nekoliko detalja iz prevoza do bolnice i medicinskih pregleda.
Govoreći o posledicama koje i dalje oseća, istakla je da strah nije nestao ni nakon oporavka.
„Još se plašim saobraćaja, pogotovo kada sam blizu ulice. Ponekad osećam strah i pred spavanje“, rekla je studentkinja, koja je izjavila i da se pridružuje krivičnom gonjenju Pavlovića.
Svedoci opisali automobil koji je krenuo ka okupljenima
O događaju su pred sudom govorili i Tara Jovanović i Đorđe Nedeljković, studenti koji su tog dana bili angažovani kao redari.
Jovanović je objasnila da je prema organizaciji okupljanja bilo predviđeno da redari prvi izađu na ulicu, nakon čega bi im se pridružili ostali učesnici. Tada je primetila automobil koji je dolazio iz sporedne ulice i skrenuo u pravcu okupljenih.
Prema njenom svedočenju, vozilo se kretalo velikom brzinom, zbog čega je pomislila da će udariti ljude koji su stajali na ulici.
„Išao je velikom brzinom, uplašila sam se, govorila sam kolegi: ‘On će da stane, on će da stane’. Mislila sam da će nas udariti, onda je skrenuo desno“, ispričala je Jovanović.
Dodala je da je videla vozača, a zatim čula snažan udarac. Nakon toga je primetila povređenu devojku na zemlji i krv koja joj je curila iz ušiju, pa je pozvala Hitnu pomoć.
Svoje viđenje događaja izneo je i Đorđe Nedeljković. On je rekao da je automobil zaobišao kolonu vozila, ubrzao i krenuo prema okupljenima, a zatim skrenuo na trotoar.
„Sećam se da je bio neki tamno plavi karavan. Čuo se udarac, a onda se automobil vratio sa trotoara na ulicu“, naveo je Nedeljković.
Prema njegovim rečima, okupljeni su nakon udara pružali prvu pomoć povređenoj studentkinji sve do dolaska Hitne pomoći.
Pomilovanje među 49 odluka donetih pred odlazak sa funkcije
Odluka koja se odnosi na Marka Pavlovića deo je grupe od 49 pomilovanja koje je Aleksandar Vučić doneo neposredno pre nego što je podneo ostavku na funkciju predsednika Srbije.
Identitet većine pomilovanih nije bio poznat javnosti, a saopštenje Višeg suda u Beogradu sada je otkrilo da se među njima nalazi i osoba kojoj se sudilo zbog događaja u Ruzveltovoj ulici.
Prema objavljenim informacijama, Pavlović je pomilovan odlukom od 27. septembra 2026. godine, a sud je dokument primio 2. novembra.
Slučaj tako dobija novi epilog: čovek optužen za pokušaj ubistva studentkinje tokom komemorativnog okupljanja obuhvaćen je predsedničkim pomilovanjem, dok je Sonja Ponjavić pred sudom govorila o fizičkim i psihičkim posledicama koje je pretrpela.