\n Preskoči na sadržaj
15. October 2026.
NajnovijeKalendar dešavanjaSportski kalendar
PočetnaBeogradski bioskopi

Beogradski bioskopi

Beogradski bioskopi

Država: Srbija

Grad: Beograd

Bioskop Partizan u Beogradu

Beogradski bioskopi predstavljaju važan deo istorije Beograda, njegove kulture, arhitekture, društvenog života i razvoja kinematografije u Srbiji. Istorija bioskopa u Beogradu počinje krajem XIX veka, gotovo istovremeno sa pojavom kinematografije u Evropi. Prva filmska projekcija održana je 1896. godine, a tokom narednih decenija Beograd je od grada u kojem su filmove prikazivali putujući kinematografi prerastao u jedan od najvažnijih filmskih centara Kraljevine Srbije, Kraljevine SHS i Kraljevine Jugoslavije.

Tokom XX veka u Beogradu je izgrađena velika mreža bioskopa. Posebno između 1950-ih i 1980-ih godina bioskopi su bili jedan od najvažnijih oblika kulturne zabave. Gotovo svako veće gradsko područje imalo je svoju bioskopsku salu, dok su veliki bioskopi u centru grada predstavljali mesta filmskih premijera, kulturnih događaja i društvenih okupljanja.

Krajem XX i početkom XXI veka tradicionalna bioskopska mreža počinje da se urušava. Velike samostalne bioskopske sale postepeno zamenjuju multipleksi, a veliki broj nekadašnjih bioskopa zatvara se ili dobija drugu namenu.

Prva filmska projekcija u Beogradu

Prva filmska projekcija u Srbiji održana je 6. juna 1896. godine u Beogradu, u kafani „Kod zlatnog krsta“ na Terazijama. Projekciju je organizovao predstavnik braće Limijer, a Beograd je time postao jedan od prvih gradova u Evropi koji je upoznao novu tehnologiju pokretnih slika. Projekcija je održana svega nekoliko meseci nakon čuvene prve javne projekcije braće Ogist i Luj Limijer u Parizu.

Ovaj događaj predstavlja početak istorije kinematografije u Srbiji i istovremeno jednu od najranijih filmskih projekcija na Balkanu.

U prvim godinama film nije imao posebne bioskopske zgrade. Projekcije su održavane u kafanama, hotelima, gostionicama, pozorišnim prostorima i drugim mestima koja su mogla da prime publiku i tehničku opremu.

Već 1897. godine u Beogradu su snimane scene iz gradskog života. Snimatelji povezani sa francuskom kinematografijom zabeležili su pojedine prizore Beograda, ali ti rani snimci nisu sačuvani.

Putujući bioskopi

Posle prvih projekcija počinje period putujućih bioskopa. Tokom poslednjih godina XIX i početkom XX veka različiti prikazivači donosili su filmske projektore u Beograd i druga mesta Srbije.

Oko 1900. godine pojavljuju se i domaći preduzetnici koji se uključuju u prikazivanje filmova. Među njima je bio Stojan Nanić iz Zaječara, koji je ostao zabeležen kao jedan od prvih srpskih prikazivača i vlasnika putujućeg bioskopa.

Putujući bioskopi predstavljali su važnu fazu u razvoju filmske kulture. Projekcije su organizovane u privremenim objektima, šatrama, kafanama i drugim prostorima, a trajanje njihovog boravka zavisilo je od interesovanja publike.

Beograd je do početka XX veka već imao dovoljno razvijenu publiku da filmsko prikazivanje preraste iz povremene atrakcije u stalnu poslovnu delatnost.

Prvi snimci Beograda i najstariji sačuvani film

Posebno mesto u istoriji srpske kinematografije ima „Krunisanje kralja Petra I“, snimljeno u Beogradu 1904. godine povodom krunisanja kralja Petra I Karađorđevića.

Film su snimili engleski snimatelji Arnold Muir Wilson i Frank Storm Mottershaw. Danas se smatra najstarijim sačuvanim filmskim materijalom snimljenim u Srbiji.

Ovaj podatak je važan zbog često ponavljane tvrdnje da je „Karađorđe“ prvi film snimljen u Srbiji. To nije precizno. Film „Krunisanje kralja Petra I“ nastao je sedam godina pre „Karađorđa“ i predstavlja najstariji sačuvani filmski zapis nastao u Srbiji.

„Hadži-Loja“ iz 1908. godine

Još zanimljiviji podatak nalazi se u vezi sa Nušićevom dramom „Hadži-Loja“.

U prvom izdanju drame iz decembra 1908. godine zabeleženo je:

„Bioskop Ben Akiba snimio je celu predstavu.“

Taj podatak predstavlja važan dokaz da je u Beogradu 1908. godine snimljena prva cela pozorišna predstava filmskom kamerom.

Film „Hadži-Loja“ nije sačuvan. Takođe nema podataka da je snimljeni materijal ikada javno prikazan.

Međutim, činjenica da nema sačuvane kopije ili dokaza o prikazivanju ne znači da film nije snimljen. Istorijski je potrebno razlikovati tri kategorije:

snimljen film – prikazan film – sačuvan film.

U slučaju „Hadži-Loje“ postoji istorijski zapis o snimanju, ali ne i sačuvana filmska kopija niti pouzdan podatak o javnom prikazivanju.

Zbog toga se „Hadži-Loja“ ne može jednostavno proglasiti prvim srpskim igranim filmom u uobičajenom smislu, ali se ne može ni zanemariti u istoriji srpske filmske proizvodnje.

„Ben Akiba“ i prvi filmski zapisi beogradskog života

Bioskop „Ben Akiba“ nije samo prikazivao filmove. Prema istraživanjima, ovaj bioskop je snimao i prizore iz svakodnevnog života Beograda.

Među njima se navode:

  • „Smena dvorske straže“
  • „Korzo u Beogradu“
  • „Velika pijaca“
  • „Vežba vojske“

Za razliku od „Hadži-Loje“, za ove snimke postoji podatak da su prikazivani publici. U listu „Truba“ iz 21. novembra 1908. godine zabeleženo je njihovo prikazivanje.

Ovi snimci imaju posebnu istorijsku vrednost jer predstavljaju rane filmske zapise Beograda, njegovih ulica, stanovništva, vojske i javnog života.

Prvi stalni bioskop

Pojava stalnih bioskopa predstavlja sledeću veliku prekretnicu.

„Grand bioskop“ u hotelu „Pariz“ počeo je da radi u decembru 1908. godine, a kao datum otvaranja navodi se 13. decembar 1908. Bio je to prvi stalni bioskop u Srbiji.

Vlasnik bioskopa bio je Svetozar Botorić, vlasnik hotela „Pariz“ i jedna od najznačajnijih ličnosti ranog razvoja srpske kinematografije.

Otvaranjem „Granda“ film dobija stalni prostor u Beogradu. Projekcije više nisu zavisile isključivo od dolaska putujućih prikazivača, već postaju organizovana i redovna delatnost.

U naredne dve godine otvaraju se i drugi bioskopi, pa Beograd vrlo brzo dobija razvijenu bioskopsku mrežu.

Prvi beogradski bioskopi

Početkom XX veka bioskopi su se često razvijali u okviru postojećih kafana, hotela i drugih ugostiteljskih objekata.

Među ranim bioskopima i prostorima za filmske projekcije bili su „Grand“, „Balkan“, „Koloseum“, „Takovo“, „Kosovo“, „Uranija“ i drugi.

Bioskop „Balkan“ imao je posebno složenu istoriju. Prostor u kojem se kasnije razvija bioskopska delatnost ranije je bio povezan sa ugostiteljskim i pozorišnim životom grada. Tokom vremena objekat je menjao nazive, funkcije i upravnike.

Bioskop „Koloseum“ otvoren je 1911. godine i kasnije će postati poznat kao „Zvezda“, jedan od najpoznatijih beogradskih bioskopa.

Razvoj bioskopa do Prvog svetskog rata

Razvoj bioskopske mreže bio je veoma brz. Prema podacima Srpske enciklopedije, do kraja 1912. godine Beograd je imao već 18 bioskopskih sala.

To pokazuje koliko je brzo film prihvaćen u gradskom životu.

Bioskopi su postali konkurentna poslovna delatnost. Vlasnici su se nadmetali za publiku, oglašavali programe u novinama i pokušavali da obezbede što atraktivniji repertoar.

Istovremeno, Beograd postaje i mesto filmske proizvodnje. Pored stranih snimatelja koji dolaze u grad, domaći preduzetnici počinju da organizuju sopstvenu proizvodnju.

Svetozar Botorić i početak domaće filmske proizvodnje

Svetozar Botorić bio je jedna od najvažnijih ličnosti ranog perioda srpske kinematografije. Kao vlasnik „Granda“ uključio se ne samo u prikazivanje već i u proizvodnju filmova.

U saradnji sa francuskom kompanijom Pathé, Botorić je početkom druge decenije XX veka organizovao snimanje filmskih žurnala i igranih filmova.

Upravo ovde počinje problem sa tradicionalnom formulacijom da je „Karađorđe“ prvi srpski igrani film.

„Karađorđe“ i pitanje prvog srpskog igranog filma

Film „Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa“, poznat kao „Karađorđe“, snimljen je 1911. godine. Režirao ga je glumac Ilija Stanojević – Čiča Ilija, dok je snimatelj bio Louis de Beery. Producent je bio Svetozar Botorić.

Film je dugo smatran izgubljenim, a kasnije je pronađena njegova filmska kopija.

„Karađorđe“ se tradicionalno smatra prvim srpskim igranim filmom. Međutim, istorijski pregled je složeniji.

Pre njega postoji dokumentovani podatak o snimanju „Hadži-Loje“ 1908. godine. Postoje i podaci o drugim ranim filmskim pokušajima. Takođe je 1911. godine snimljen film „Ulrih Celjski i Vladislav Hunjadi“, koji se u pojedinim istraživanjima navodi kao ranije snimljen od „Karađorđa“.

Zbog toga je preciznije reći:

„Karađorđe“ je tradicionalno prihvaćen kao prvi srpski igrani film i predstavlja početak organizovane srpske igrane kinematografije, ali nije moguće tvrditi da je bio prvi igrani filmski materijal snimljen na teritoriji Srbije.

Ova razlika je značajna jer se u istoriji filma često mešaju pojmovi prvi snimljen, prvi prikazan i prvi sačuvan film.

„Ulrih Celjski i Vladislav Hunjadi“

Godine 1911. nastao je i film „Ulrih Celjski i Vladislav Hunjadi“.

Film je dugo bio poznat uglavnom iz istorijskih izvora, a njegova kasnija identifikacija i pronalazak filmskog materijala omogućili su da se značajno dopuni slika o počecima srpskog igranog filma.

Postojanje ovog filma dodatno pokazuje da 1911. godinu treba posmatrati kao period intenzivnog razvoja domaće filmske proizvodnje, a ne kao trenutak kada se jednog dana jednostavno pojavio „prvi film“.

Filmski žurnali i Beograd

Pored igranih filmova, posebnu ulogu imali su filmski žurnali.

Svetozar Botorić i njegovi saradnici snimali su događaje iz političkog, društvenog i svakodnevnog života. Filmska kamera tako postaje novo sredstvo dokumentovanja istorije.

U bioskopima su prikazivani snimci državnih događaja, vojnih vežbi, javnih svečanosti, ulica, pijaca i drugih prizora iz života Beograda.

Time bioskop prestaje da bude samo mesto zabave. Postaje i vizuelni arhiv savremenog života.

Bioskopi u vreme balkanskih ratova i Prvog svetskog rata

Razvoj kinematografije nastavljen je tokom balkanskih ratova i početka Prvog svetskog rata.

Filmski snimatelji pratili su vojne događaje i život stanovništva, a značajan deo te građe danas predstavlja istorijski dokument. Mnogi snimci iz ovog perioda sačuvani su u zbirkama Jugoslovenske kinoteke.

Tokom austrougarske okupacije Beograda bioskopi su i dalje postojali, iako je njihov rad bio podređen ratnim i okupacionim okolnostima.

Beogradski bioskopi između dva svetska rata

Posle Prvog svetskog rata bioskopska mreža Beograda i Srbije brzo se razvija.

Beograd postaje jedan od glavnih filmskih centara nove države, Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a zatim Kraljevine Jugoslavije.

Bioskopi se otvaraju u centralnim delovima grada, ali i u novim naseljima. Filmska industrija postaje značajna privredna delatnost, a prikazivanje stranih filmova čini najveći deo repertoara.

U međuratnom periodu pojavljuju se i modernije bioskopske sale, sa većim kapacitetima i savremenijom opremom.

Uvođenje zvučnog filma

Jedna od najvećih promena u istoriji beogradskih bioskopa bilo je uvođenje zvučnog filma.

Do tada su filmovi bili nemi i pratili su se uz živu muzičku pratnju, najčešće klavirsku ili orkestarsku. Sa zvučnim filmom bioskopska projekcija dobija potpuno novi karakter.

Krajem dvadesetih i početkom tridesetih godina beogradski bioskopi počinju da prilagođavaju tehniku novom načinu prikazivanja.

Time se završava era klasičnog nemog filma i počinje novo poglavlje istorije bioskopa.

Beogradski bioskopi u Drugom svetskom ratu

Tokom Drugog svetskog rata bioskopska delatnost u Beogradu nastavljena je pod okupacionim uslovima.

Repertoar je bio pod kontrolom okupacionih vlasti, a prikazivani su prvenstveno nemački, italijanski i mađarski filmovi. Istraživanja pokazuju da je veliki broj bioskopa u Srbiji nastavio rad i tokom rata.

Bioskop je tako tokom rata imao dvostruku ulogu: bio je mesto zabave i bekstva od svakodnevne ratne stvarnosti, ali istovremeno i sredstvo propagande.

Prekretnica 1945. godine

Oslobođenje Beograda 1944. i završetak Drugog svetskog rata predstavljaju veliku prekretnicu u organizaciji bioskopske delatnosti.

Posle 1945. godine postojeća bioskopska mreža je reorganizovana. Veliki broj bioskopa koji su postojali pre rata dobija nova imena, a pojedine sale se ponovo otvaraju ili uključuju u novu mrežu gradskih bioskopa.

Promena nije bila samo kozmetička. Menjani su način upravljanja, vlasnički odnosi, repertoarska politika i celokupna organizacija prikazivanja filmova.

Bioskop je postao važan deo kulturne politike nove države.

Istovremeno, za obične građane bioskop je ostao jedan od najdostupnijih oblika zabave.

„Beograd film“

U posleratnom periodu razvija se sistem organizovanog upravljanja bioskopima, a posebno mesto u istoriji beogradske bioskopske mreže ima preduzeće „Beograd film“.

Kroz ovaj sistem obuhvaćen je veliki broj gradskih bioskopa. Među njima su bili „Balkan“, „Zvezda“, „Kozara“, „Jadran“, „Odeon“, „20. oktobar“, „Avala“, „Kosmaj“, „Drina“, „Slavija“, „Slavica“, „Voždovac“, „Partizan“, „Jedinstvo“, „Sutjeska“, „Fontana“ i drugi.

Tako je stvoren sistem u kojem je bioskop postao deo svakodnevne infrastrukture grada.

Zlatno doba beogradskih bioskopa

Period od 1950-ih do 1980-ih predstavlja zlatno doba beogradskih bioskopa.

Beograd je imao veliki broj bioskopskih sala različitog tipa. Postojali su veliki reprezentativni bioskopi u centru grada, ali i bioskopi u stambenim naseljima.

Odlazak u bioskop bio je deo svakodnevnog života.

Film se gledao u društvu, sa porodicom, prijateljima ili partnerom. Bioskop je bio mesto susreta, a filmske premijere i atraktivni strani filmovi često su privlačili veliki broj gledalaca.

Velike sale imale su stotine, a neke i više od hiljadu sedišta.

Za generacije Beograđana imena poput „Zvezda“, „Kozara“, „Jadran“, „Odeon“, „20. oktobar“, „Balkan“, „Avala“, „Kosmaj“, „Slavija“, „Fontana“ i „Voždovac“ nisu bila samo nazivi zgrada. Bila su deo gradskog identiteta.

Bioskopi u beogradskim naseljima

Posebnost beogradske bioskopske mreže bila je njena teritorijalna rasprostranjenost.

Kako se Beograd širio, tako su nastajale nove bioskopske sale.

Novi Beograd dobija bioskope povezane sa razvojem velikih stambenih blokova. Na Čukarici, Voždovcu, Zvezdari, Zemunu, Vračaru i drugim područjima bioskopi postaju deo lokalne infrastrukture.

Posebno je značajno što publika nije morala da odlazi u centar grada da bi gledala film.

Bioskop u kraju bio je jedan od karakterističnih elemenata urbanog života Beograda druge polovine XX veka.

Najpoznatiji stari beogradski bioskopi

Među bioskopima koji su ostavili posebno snažan trag u istoriji grada nalaze se:

Bioskop „Balkan“

Jedan od najstarijih i najznačajnijih bioskopskih prostora u Beogradu. Njegova istorija povezana je sa ugostiteljskim, pozorišnim i kulturnim životom grada. Prostor je tokom decenija menjao funkcije i nazive, ali je ostao povezan sa filmskim prikazivanjem.

Bioskop „Zvezda“

Istorija ovog bioskopa počinje sa „Koloseumom“, otvorenim 1911. godine. Kasnije je objekat postao poznat kao „Zvezda“.

„Zvezda“ predstavlja jedan od najpoznatijih simbola istorije beogradskih bioskopa.

Bioskop „Odeon“

„Odeon“ je bio jedan od poznatih bioskopa u centralnom delu Beograda i decenijama je bio deo gradske filmske mreže.

Bioskop „20. oktobar“

Jedan od velikih gradskih bioskopa posleratnog Beograda, poznat širokoj publici i po velikim filmskim programima.

Bioskop „Kozara“

„Kozara“ je bila jedan od poznatih velikih bioskopa Beograda druge polovine XX veka.

Bioskop „Jadran“

„Jadran“ je nastao iz starije bioskopske tradicije povezane sa bioskopom „Uranija“ i bio je jedan od prepoznatljivih gradskih bioskopa.

Bioskop „Fontana“

Bioskop „Fontana“ bio je jedan od važnih bioskopa Novog Beograda i primer kako je filmska infrastruktura pratila širenje grada.

Bioskop „Voždovac“

Bioskop „Voždovac“ predstavljao je tipičan primer lokalnog bioskopa koji je opsluživao stanovnike jednog velikog gradskog područja.

Bioskop „Slavica“

„Slavica“ je pripadala mreži bioskopa koji su bili važni za svakodnevni kulturni život stanovnika Beograda.

Bioskop „Slavija“

Bioskop na području Slavije bio je deo šireg sistema gradskih bioskopa i jedan od poznatih objekata u tom delu grada.

Bioskop „Sutjeska“

Bioskop „Sutjeska“ otvoren je 1947. godine i predstavlja jedan od primera posleratne izgradnje i reorganizacije bioskopske mreže.

Bioskop „Zvezdara“

Bioskop „Zvezdara“ otvoren je februara 1952. godine u Ulici Milana Rakića i bio je važan deo kulturnog života Zvezdare.

Promena navika publike

Od 1980-ih godina počinje postepena promena položaja bioskopa.

Televizija je već ranije postala masovni medij, ali pojavom videorekordera, video-klubova, kasnije DVD-a, kablovske televizije i interneta bioskop dobija sve veću konkurenciju.

Film je prvi put postao dostupan publici bez odlaska u bioskop.

Za tradicionalne velike sale to je predstavljalo ozbiljan problem.

Devedesete godine

Tokom 1990-ih kriza u Srbiji dodatno je pogodila bioskopsku delatnost.

Ekonomska kriza, inflacija, sankcije, smanjena kupovna moć stanovništva i problemi sa distribucijom filmova uticali su na rad bioskopa.

Mnoge sale su počele da rade sa smanjenim kapacitetima ili neredovnim repertoarom.

Istovremeno se širila piraterija video-kaseta, a kasnije i drugih formata.

Veliki broj bioskopa ušao je u XXI vek sa ozbiljnim finansijskim i tehničkim problemima.

Privatizacija „Beograd filma“

Jedna od ključnih prekretnica u novijoj istoriji beogradskih bioskopa bila je privatizacija „Beograd filma“ 2007. godine.

Nakon privatizacije veliki broj tradicionalnih bioskopskih objekata prestao je da radi ili je dobio drugu namenu. Time je praktično okončana era velike gradske mreže bioskopa koja je decenijama bila jedan od stubova kulturnog života Beograda.

O sudbini pojedinačnih objekata postoje različite priče: neki su prodati, neki zatvoreni, neki zapušteni, a neki prenamenjeni.

Novi bioskop „Zvezda“

Poseban događaj u istoriji savremenih beogradskih bioskopa dogodio se 2014. godine, kada je grupa mladih umetnika i filmskih radnika zauzela zatvoreni objekat bioskopa „Zvezda“.

Pokret je dobio naziv Novi bioskop „Zvezda“.

Ovaj događaj imao je širi značaj od samog ponovnog otvaranja jedne bioskopske sale. Postao je simbol rasprave o sudbini kulturnih prostora, privatizaciji i odnosu prema kulturnom nasleđu Beograda.

Nestanak bioskopa kao gradskih institucija

Nestankom velikog broja tradicionalnih bioskopa promenila se i struktura grada.

Nekada je bilo moguće otići u bioskop u gotovo svakom većem delu Beograda. Danas su bioskopske projekcije uglavnom koncentrisane u multipleksima i nekoliko specijalizovanih bioskopskih prostora.

Time je nestao koncept bioskopa kao lokalne institucije.

Savremeni gledalac uglavnom ne bira bioskop prema kraju u kojem živi, već prema filmu, terminu, tehničkim uslovima i lokaciji multipleksa.

Multipleksi

Tokom XXI veka u Beogradu se razvija model multipleksa.

Za razliku od tradicionalnog bioskopa, koji je najčešće imao jednu veliku salu ili mali broj sala, multipleks ima više sala različitih veličina i omogućava istovremeno prikazivanje velikog broja filmova.

Novi bioskopi opremljeni su digitalnim projektorima, savremenim zvučnim sistemima i velikim platnima.

Bioskop je postao deo šireg komercijalnog prostora, najčešće tržnog centra.

Time se završava velika transformacija: od kafane „Kod zlatnog krsta“, preko putujućih kinematografa, velikih gradskih bioskopa i kvartovskih sala, do multipleksa.

Bioskop kao deo istorije Beograda

Istorija beogradskih bioskopa nije samo istorija filma.

Ona je istovremeno istorija:

  • razvoja gradske arhitekture;
  • razvoja ugostiteljstva;
  • razvoja tehnologije;
  • kulturnog života Beograda;
  • promena načina zabave;
  • razvoja domaće kinematografije;
  • urbanizacije grada;
  • društvenog života nekoliko generacija Beograđana.

Bioskopi su bili mesta na kojima se Beograd susretao sa svetom.

U njima su prvi put prikazivani filmovi stranih kinematografija, domaći filmski žurnali, igrani filmovi, dokumentarni zapisi i kasnije najvažnija ostvarenja svetske kinematografije.

Hronologija

1896. – 6. juna u Beogradu održana prva filmska projekcija u Srbiji, u kafani „Kod zlatnog krsta“ na Terazijama.

1897. – snimljeni prvi poznati filmski prizori Beograda; nisu sačuvani.

oko 1900. – razvijaju se putujući bioskopi u Srbiji.

1904. – snimljen „Krunisanje kralja Petra I“, najstariji sačuvani filmski materijal snimljen u Srbiji.

1908. – bioskop „Ben Akiba“ snima celu predstavu „Hadži-Loja“; film nije sačuvan, a nema podatka o javnom prikazivanju.

1908. – 13. decembra počinje rad „Grand bioskopa“ u hotelu „Pariz“, prvog stalnog bioskopa u Srbiji prema građi Kinoteke.

1911. – nastaje „Karađorđe“, tradicionalno smatran prvim srpskim igranim filmom.

1911. – nastaje i „Ulrih Celjski i Vladislav Hunjadi“.

do kraja 1912. – Beograd ima oko 18 bioskopskih sala.

između dva svetska rata – nagli razvoj bioskopske mreže i modernizacija sala.

1945. i naredne godine – reorganizacija bioskopske mreže; veliki broj predratnih bioskopa dobija nova imena i ulazi u posleratni sistem prikazivanja.

1950–1980-e – zlatno doba beogradskih bioskopa i razvoj velike mreže gradskih i kvartovskih sala.

1980-e i 1990-e – slabljenje tradicionalnog modela usled televizije, videa, ekonomske krize i promena navika publike.

2007. – privatizacija „Beograd filma“ i ubrzano gašenje velikog broja tradicionalnih bioskopa.

2014. – pokrenut Novi bioskop „Zvezda“ nakon zauzimanja zatvorenog objekta.

XXI vek – dominacija multipleksa i novih modela bioskopske distribucije.

Značaj beogradskih bioskopa

Od prve projekcije 1896. godine do savremenih multipleksa prošlo je više od jednog veka. Za to vreme bioskop je u Beogradu prošao put od tehničkog čuda prikazanog u kafani do jedne od najvažnijih kulturnih institucija grada, a zatim do modela u kojem tradicionalne gradske sale gotovo potpuno nestaju.

Posebnost istorije beogradskih bioskopa jeste u tome što se ona ne može svesti na jednu godinu ili jedan objekat.

1896. godina označava početak prikazivanja filma u Srbiji.

1904. godina vezana je za najstariji sačuvani filmski materijal snimljen u Srbiji.

1908. godina donosi dokumentovani snimak Nušićeve „Hadži-Loje“ i otvaranje prvog stalnog bioskopa.

1911. godina donosi organizovanu proizvodnju srpskih igranih filmova, među kojima je „Karađorđe“ postao tradicionalna početna tačka istorije srpskog igranog filma.

A istorija beogradskih bioskopa potom se nastavlja kroz stotine sala, hiljade projekcija i generacije gledalaca.

Zato su stari beogradski bioskopi više od nestalih zgrada. Oni predstavljaju deo istorije samog grada – njegovog urbanog razvoja, kulture i načina života.

Nekadašnji bioskopi

BIOSKOP JADRAN

Bioskop Jadran nalazio se na Trgu republike a sada su na tom mestu kafići. U njemu su se uglavnom prikazivale drame i domaća filmska ostvarenja, pa tako pamtim da je domaći film „Una“ sa Sonjom Savić dugo bio na repertoaru ovog bioskopa od njegovog snimanja.

BIOSKOP ODEON

Bioskop Odeon nalazio se u ulici Narodnog fronta ( Savski venac). Ovaj bioskop bio je jedan od najposećenijih u Beogradu sa preko 880 sedišta i doći do karte za premijerne filmove je bila avantura. Ukoliko niste poranili onda ste kupovali karte kod „tapkaroša“ za duplo,a kod nekih filmova i troduplo, od redovne cene karte. Prikazivali su se filmovi koji su bili veliki hitovi u svetu poput: „E.T“, „Terminator“, „Star Wars“… Malo je poznato da je upravo u ovom bioskopu počelo među prvima prikazivanje nekog porno filma i to se davao posle ponoći. Prvi porno film koji je došao u beogradske bioskope bio je „Zvezda porno filma.“

BIOSKOP SLAVIJA

Bioskop Slavija nalazi se na samoj Slaviji i to na mestu gde je danas parking. Ovaj bioskop i nije bio puno posećen jer su se davali erotski filmovi, a u holu bioskopa bili su fliperi i video igrice na kojima su bili uglavnom tadašnji beogradski prevaranti.

BIOSKOP ZVEZDA

Bioskop Zvezda nalazi se u ulici Terazije 40 i sem fasade jedino je podsećanje na nekadašnji najbolji bioskop koji je uglavnom prikazivao komedije. U bioskop je uglavnom prikazivao komedije i po tome je bio poznat pa su se tu mogla gledati mnoga filmska ostvarenja iz pomenutog žanra. Ceo serijal francuskog filma o Žandarmu iz San Tropeza se tu mogao odgledati. U to neko vreme prošlog veka komedije su bile veoma popularne a pogotovo tinejdžerske komedije. Mnogi i danas poznati glumci u komedijama su kao tinejdžeri izgradili karijere.

BIOSKOP KOSMAJ 

Bioskop Kosmaj nalazio se u pasažu na Terazijama a na tom mestu se sada nalaze butici. Bioskop je uglavnom imao popodnevna prikazivanja filmova koji su se spremali da izađu sa repertoara bioskopa. Ukoliko niste stigli da odgledate neki film tokom redovnog prikazivanja uvek je postojao period kada se našao u bioskopu Kosmaj. Bioskop neradi od 2005 ili 2006.godine.

BIOSKOP PARTIZAN

Bioskop Partizan zatvoren je početkom 2004.godine a nalazio se preko puta Železničke stanice. Tokom osamdesetih u njemu su se prikazivali isključivo borilački filmovi ili ti tada poznati žanr karate filmovi. Filmovi su uglavnom bili iz kineske produkcije a u nekoliko navrata znalo se da se na repertoaru nadju i filmovi o „Godzili“ . Svi filmovi Brus Lija tu su se mogli odgledati. Na ulazu u bioskop bili su automati sa raznim igricama i fliperima koji su punili bioskop pored svojih redovnih repertoara. Međutim,tokom vremena bioskop je prestao sa prikazivanjem karate filmova pa su se u tom bioskopu uglavnom mogli odgledati erotski filmovi.

Bioskop je bio na „ulici“ na lošem glasu jer su znali neki da započnu i tuče pre projekcije filma a stariji sugrađani sigurno pamte kada su projekcije u određenim terminima otkazivane ili vraćane pare jer je došlo do tuče. Takođe je bio mesto okupljanja dilera,makroa,narkomana i ostalog „čudnog“ sveta.

BIOSKOP BALKAN

Bisokop Balkan nalazi se u Braće Jugovića 16. Zatvoren je 2010.godine i bilo je nekoliko najava da će se otvoriti 2020.godine ali pokazaće vreme. Ovaj bioskop ima bogatu istoriju pa se mnogi trude da ga opet vrate svojoj nameni. U njemu su se prikazivala filmska ostvarenja od umetničkog značaja. Prikazivala su se domaća i strana ostvarenja.

BIOSKOP SLAVICA

Biskop Slavica nalazio se na Karaburmi. Naziv je dobio po prvom posleratnom istoimenom filmu. Bioskop je imao raznovrstan filmski program i zatvoren je još devedesetih godina prošlog veka.

BIOSKOP VOŽDOVAC

Bioskop Voždovac nalazio se u ulici Kralja Vladimira i zatvoren je 1997.godine. I ovaj bioskop poput bioskopa Slavica imao je raznovrstan filmski program iz kojeg su potekle mnoge beogradske ljubavne priče koje su se prepričavale po Beogradu. Ako si hteo da izvedeš devojku u bioskop,što je bio deo izlazaka u to vreme, uglavnom je to bioskop Voždovac u nadi da ćeš postati deo urbane beogradske ljubavne priče. Kultni bioskop o kome se i danas priča.

BIOSKOP KOZARA

Bioskop Kozara nalazio se u Bezistanu i bio je kultni bioskop Beograda. Premijere velikih filmskih ostvarenja prikazivale su se u Domu sindikata i bioskopu Kozara. Doći do karata je bilo skoro uzaludno u premijernim danima. Čak i nakon premijere nedeljama nije bilo moguće doći do karata od jutarnjih termina pa do večernjih. Kozara je bila raj za „tapkaroše“ koji su zarađivali velike sume novca ukoliko bi uspeli da kupe karte pre svih a pričalo se da su otkupljivali sve karte „preko veze“ i ako si mogao maksimalno da kupiš 4 karte.

BIOSKOP 20.OKTOBAR

Bioskop 20.oktobar nalazio se u Balkanskoj ulici preko puta hotela Moskva. Pored Kozare bio je jedan od kultnih bioskopa u kojem su se prikazivali uglavnom akcioni filmovi,trileri i borilački filmovi. Bioskop je imao dve dvorane u kojima su se prikazivali različiti filmovi pa su neki koristili priliku kada redar nije tu da plate jedan film a posle da se ušunjaju u drugu dvoranu. I tu su „tapkaroši “ znali da profitiraju kada je bilo dobrih filmova a u to vreme bilo ih je u izobilju.